Zo snel weer een nieuwe huwelijk
Bij het (snel) hertrouwen zijn al enkele redenen genoemd. We moeten bij dit soort dingen bedenken dat we in een heel andere periode leven. De brieven die Wilma citeerde geven daar wel een voorbeeld van. Tegenwoordig hebben we dingen als leerplicht, ouderschapsverlof, zorgverlof, een vijfdaagse werkweek. Maar dat alles is nog niet zo oud. Dat hield in dat als een moeder in een gezin overleed de vader een probleem had. Was er een dochtertje in een redelijke leeftijd (vanaf ongeveer 12 jaar), dan hield die misschien het gezin draaiende, terwijl vader zijn werkdag van 8 tot 8 vulde. En vaak niet zomaar een gezin, maar een gezin met misschien acht kinderen.
Of andersom, toen in 1885 mijn overgrootvader overleed, mijn overgrootmoeder bleef achter met vier kinderen, waarvan de oudste 6 was, en ze was zwanger. Dat betekende dus hoogzwanger werken voor een boer, op het land. Na de geboorte van de vijfde proberen zo snel mogelijk weer naar een normale situatie, waar je meer inkomen hebt. In haar geval was de keuze hertrouwen met een weduwnaar met kinderen. Dan waren twee partijen uit de brand. Een win-win situatie...
Ook werd vroeger anders gedacht over liefde. Liefde is niet iets dat uit de hemel valt. Dat noemen we verliefdheid. En daar werd vaak niet naar geleefd. Er werd in sommige kringen misschien meer gelet op zakelijke dingen. We vergeten dat wel eens, maar een huwelijk is een contract, een juridisch samengaan van twee partijen. Tegenwoordig vergeten we die kant vaak, wat soms tot ons nadeel blijkt als er een echtscheiding komt, maar dat terzijde. Vroeger was meer aandacht voor die kant. En men redeneerde dan dat als er nog geen verliefdheid of liefde was, die wel zou groeien.
Ik schreef enige tijd geleden een stukje over de smederij in het dorp Noordwelle, als voorbeeld hoe zo'n bedrijf in de achttiende eeuw overging van de een op de ander. De smid sterft, zijn weduwe hertrouwt met de knecht. Zij is immers van de inkomsten van het bedrijf afhankelijk, maar ze heeft niet de kracht en de technische vaardigheid om zelf het vak uit te oefenen. Vervolgens sterft de vrouw, de man hertrouwt, maar sterft nu zelf. En ook zijn weduwe hertrouwt weer met de knecht. Doordat er steeds wel een aantal jaren huwelijk tussen zit, wordt het leeftijdsverschil tussen man en vrouw steeds groter. Het laatste huwelijk in die rij produceert dan ook nog maar een kind, mijn voormoeder. De knecht is dan inmiddels een vijftien jaar jonger dan zijn echtgenote, de smidsweduwe, die dan al rond de veertig is. Ongetwijfeld zijn dit allemaal huwelijken uit een zekere noodzaak, maar niet altijd zonder liefde en waardering, al zal die noodzaak niet altijd de enige oorzaak van het huwelijk geweest zijn. Liefde of genegenheid, aantrekkingskracht, het zal allemaal wel een rol gespeeld kunnen hebben.
Overigens worden in de antwoorden gevonden gebeurtenissen een beetje tot algemeenheden verklaard. Als je uitgebreid onderzoek doet naar huwelijken en huwelijksleeftijd, dan is het lang niet altijd zo dat de tweede partner aanzienlijk jonger was. Dat komt regelmatig voor, maar het komt evenzeer regelmatig voor dat de nieuwe partner min of meer van gelijke leeftijd is, en soms zelfs veel ouder, zoals bijvoorbeeld bij de smidsweduwe. Maar ook bij een andere overgrootmoeder, zij was jong weduwe (kinderloos), zelfs binnen een paar weken (haar man was schipper en verdronk). Toen zij jaren later hertrouwde met mijn overgrootvader koos ze een veel jongere man. Ook in dit geval met het gevolg dat er weinig kinderen uit het huwelijk voortkwamen, twee meisjes. Ook is het niet meestal zo dat hertrouwd werd met de zuster (of broer) van de overleden partner. Statistisch gezien kwamen huwelijken met een "vreemde" namelijk veel vaker voor. Een van de belangrijke redenen daarbij is natuurlijk dat er heel vaak geen broer of zuster beschikbaar was. In principe was een huwelijk met zuster of broer van de overleden partner ook verboden, zij het dat er wel dispensatie voor verleend kon worden. Dit verbod is nog maar vrij recent uit de wet verdwenen (herziening Burgerlijk Wetboek uit het einde van de twintigste eeuw).
Overigens kan ook niet gesteld worden dat het als ongehuwde vrouw in een zelfde huis wonen met een ongetrouwde man persé een schande moest zijn. Daarvoor moest dan wel aanleiding zijn. Een klein huisje met alleen maar slaapplaatsen in dezelfde ruimte zal eerder aanleiding hebben gegeven tot roddel, dan een boerderij waar de boer als weduwnaar verbleef met een aantal personeelsleden, waaronder ook dienstboden. Dat wil overigens weer niet zeggen dat de boer zijn genoegen en / of troost niet bij een van de dienstboden zocht en vervolgens met die dienstbode hertrouwde (of niet, met een buitenechtelijk kind tot gevolg). Niet de situatie is de schande, maar het (vermoede) gedrag is de schande. Dus samenwonen hoeft niet per se een schande te zijn.
Ziehier mijn cent int bakkie...
Hans./.
Hans,
Wilt u ook een digitaal familiearchief maken en samen met de familie in een