Stamboom Forum » Hulp gevraagd/aangeboden  

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

In mijn onderzoek in het bevolkingsregister van Vorden, en dan met name dat van de buurtschap Delden, kom ik steeds bestedelingen tegen.Bijna de helft van de boeren heeft wel een bestedeling in huis - vaak ongetrouwde vrouwen van 50 jaar en ouder. De mannelijke bestedelingen die ik tegenkom zijn veel ouder, vanaf een jaar of 65.

Ik weet dat hun verblijf op de boerderij vaak betaald werd door de diaconie. En dat was natuurlijk omdat er toen niet zoiets als een bijstanduitkering of AOW bestond.

Maar waarom gingen die mannen en vrouwen niet bij familie wonen, bij een broer of zus? En waarom namen boeren uit Delden een vreemde in huis? Vanwege het geld dat dat misschien opleverde, of werd er toch verwacht dat een bestedeling daar gewoon nog werkte voor zover dat mogelijk was? En hadden ze er zo dubbelop plezier van?

Dan kom ik ook nog kostgangers tegen, kennelijk iets anders dan bestedelingen. Vaak mannen waarvan als beroep "gepensioneerd" wordt opgegeven. En dan blijkt dat dat vaak voormalig militairen waren. Betaalden kostgangers soms zelf voor hun verblijf? 't Was allicht goedkoper dan in een hotel...

 

Groeten,

Wilma

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Kramer's Woordenboek 1950

Onverzorg kind dat bij vreemden in de kost is gedaan

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Een kostganger:

Een persoon die bij iemand in de "kost" is. Is dus iemand die een kamer huurt in een huis en er meestal ook mee eet. Dat leverde dus extra geld op.

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

De betekenis zoals het woordenboek dat geeft, is niet van toepassing op "mijn" situatie. Daar betreft het volwassen mannen en vrouwen op oudere leeftijd. Ik snap de omstandigheden niet. Waarom gingen die niet gewoon bij hun familie wonen?

En in de periode tussen 1840-1900 hadden de meeste boerderijen bij ons geen slaapkamers. Er werd in een beddestee geslapen, en voor het eventuele personeel was een soort hok op de deel afgetimmerd, of op het zoldertje boven de koeienstal. En dan bedoel ik echt een hok en geen kamer met een bed, bureau, stoel en kast. Wanneer er in een boedelbeschrijving o.i.d. sprake is van een bed, werd er geen bed zoals wij dat kennen bedoeld maar een soort dekbed.

Was er controle door een soort instantie die in de gaten hield hoe mensen behandeld werden, die uitbesteed waren? Want ik kan me voorstellen dat de hond soms een beter leven had....

Kortom, ik wil graag meer weten van het dagelijks leven van die bestedelingen en kostgangers.

 

Groeten,

Wilma

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Dag Wilma,

 

Jouw bestedelingen zijn oudere mensen, die door de diaconie werden 'uitbesteed'. Er zal geen familie zijn geweest, of die was ook arm. Rijke diaconieën konden meer mensen uitgesteden, dan armere, er zal een spel van vraag en aanbod hebben bestaan. In verslagen lees je wel discussies, niet iedereen werd zomaar geplaatst.

Voor het gastgezin betekende dit extra inkomsten. Soms waren er wel tien bestedelingen in één huis. Of ze ook in het gezin moesten meewerken, hangt van de situatie af. Ik kom kinderen tegen en zeer hoogbejaarden. Anderen verrichten elders werk (een dienstje, ergens knecht). Er was geen 'inspectie' of zo, maar het was de taak van de diakenen de zaken in de gaten te houden en in te grijpen waar nodig. De gezinsvader moest verantwoording afleggen, ook (vooral?) van de bestede centjes.

In Rijswijk zh kom ik een rk gezin met bestedelingen tegen, waarvan het gezinshoofd min of meer officieel 'procurator pauperum' (armenverzorger) wordt genoemd, maar hij werkte ook als boer.

In diaconale verslagen en afrekeningen kom je best wat over de plaatselijke situatie te weten.

Kostgangers zijn veel minder spannend: zij huren gewoon ruimte bij een hospes/hospita, al dan niet met verzorging. Zij betalen zelf de huur uit hun loon of pensioen en dat is dan ook de enige 'tegenprestatie'. Je komt ze in alle leeftijden tegen.

 

Succes verder!

 

 

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Kleine correctie op mijzelf: kostgangers waren 'in de kost', ze betaalden dus ook voor maaltijden!

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Het fenomeen kostganger was ook in de jaren vijftig van de vorige eeuw erg bekend.

Mijn oom en tante hadden kostgangers "met huiselijk verkeer"die aten dus mee aan tafel en zaten 's avonds in de kamer, luisterden radio of legden een kaartje.

Mijn ouders namen ook een kostganger, die had een eigen zit-slaapkamer, kreeg zijn eten daar geserveerd en zat daar 's avonds ook. Mijn moeder noemde dat sjiek: iemand en pension hebben.

Het ging puur om het extra geld. Het was overigens de wens van de man zelf dat hij op zijn eigen kamer at. Tegenover ons woonden twee "zusters" van het Leger des Heils, die hadden het hele huis vol "vreemde"kostgangers. Ik denk via de reclassering. Een man die zijn straf voor een moord had uitgezeten, een doofstomme man, die door zijn rijke familie daar was neergezet. Een aan lager wal geraakte adelijke dame,die ongehuwd een kindje had gekregen dat jong was gestorven, zij had  een eigen kamer en een zilveren theeservies. En een onduidelijk figuur, waar je als kind voor gewaarschuwd werd: zorg dat je niet bij die man in de buurt komt, ik denk met de wetenschap van nu een pedofiel. De buurtkinderen vonden het altijd heel spannend om bij die Zusters over de vloer te komen, de adelijke dame vertelde nog wel eens van vroeger over grote feesten en de broer van de doofstomme ( zo werd hij ook genoemd) kwam wel eens op bezoek met een grote auto, dat had toen niemand. De zusters voorzagen met die kostgangers in hun levensonderhoud.

Zo dat was een stukje recente geschiedenis, groetjes Karin

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Iedereen bedankt voor de informatie. Ik begrijp dat ik vooral meer te weten kom via de archieven van de diaconie. Daar ga ik maar eens naar op zoek!

 

Fijne feestdagen!

Wilma

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Leuk deze reacties over "bestedelingen". Maar wat als je als "bestedeling"naar het klooster wordt gerstuurd, is dat dan omdat de ouders bv niet voor haar konden zorgen ofzo? Dit is nl. het geval geweest met een zus van mijn overgrootvader, die moest als "bestedeling" naar het Klooster in Zoeterwoude.

Dank jullie, Jolanda

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Ook in België kenden wij "bestedelingen". Zo ontdekte ik in mijn voorouders een dergelijk geval: mijn overgrootmoeder Maria Emilia Annoit (°Brussel, 31/12/1855 en +Mechelen, 19/12/1903) was een bestedeling.

Haar moeder was een jonge dienstmeid in een hotel in Brussel en was er zwanger gemaakt (door een hotelgast?). Vermits de jonge moeder niet kon instaan voor de opvoeding en het onderhoud van haar dochter werd deze "uitbesteed".  Het was toen de gewoonte dat ongewenste kinderen door de moeder (die hiertoe dikwijls werd gedwongen omwille van haar omgeving of andere redenen) werden uitbesteed via de voorloper van het O.CM.W. (Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn). Men noemde die kinderen ?bestedelingen?. In het Mechelse bijvoorbeeld gebeurde dit door een raad van enkele schepenen. Deze plaatsten het kind, dikwijls bij boeren waar dan hard moest gewerkt worden, deze kinderen hadden geen geluk want meestal gingen ze niet naar school en bleven analphabeet. Andere kinderen hadden geluk en konden wel naar school als de 'bestedelingouders' dit toelieten. De stad Mechelen bezorgde de pleegouders een financiële compensatie voor het onderhoud van het kind.

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Wilma,

 

Heb je iniddels tijd gevonden om onderzoek te doen in de Diaconieboeken? Daar zijn leuke en minder leuke details over de bestedeling te vinden. Zo heb ik in een grijs verleden in de Diaconieboeken van Almen rond 1710 de registratie van Jenneken Vriezekolk gevonden. Zij was uitbesteed aan het Koersel.

 

Groeten, Bart

Een bestedeling, wat moet ik me daar bij voorstellen? En een kostganger?

Hallo Wilma,

 

Ook in de kolonieen van "De Maatschappij van Weldadigheid" is er sprake van "bestedelingen"

 

volgend stuk tekst gevonden op internet:

 

Moeder Lijdia overlijdt september 1832 en dan zitten de regenten van de Stadarmenkamer Schiedam in hun maag met al dat onwettige nakomelingschap. Eén zus is al 21 en kan blijkbaar op eigen benen staan, maar voor de twaalfjarige Anthonij en zijn zusjes Henrica van tien en Johanna van zeven moet iets verzonnen worden. En dat doen de regenten meer dan keurig.
De goedkoopste optie is de wezen te plaatsen in een van de gestichten van de Maatschappij van Weldadigheid in Veenhuizen. Dat zou de Stadsarmenkamer 45 gulden per kind per jaar kosten. Voor vijftien gulden meer, dus 60 gulden per kind per jaar, kunnen ze als bestedelingen geplaatst worden bij koloniale gezinnen in de vrije koloniën. Het kost wat meer, maar daar krijg je dan ook wat voor. In Veenhuizen verblijven de wezen op slaapzalen en is het sterftecijfer hoog, net zo hoog of misschien wel hoger dan in een gewoon weeshuis. In de vrije koloniën ligt dat cijfer - hoogstwaarschijnlijk, want officiële cijfers zijn er niet - lager dan het landelijk gemiddelde. Ook toen was goedkoop vaak duurkoop.
De regenten kiezen - en dat is dus prijzenswaardig - voor het ietsje duurdere bestedelingenschap en sluiten met de Maatschappij van Weldadigheid zo'n soort contract (zie boek blz 190).