Stamboom Forum » Hulp gevraagd/aangeboden  

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

jan mattheuwisz van der pauw, begraven op 26-07-1700 te woerden.

Gehuwd op 20-08-1671 te linschoten met swaentje hendriks cats, begraven op 11-10-1727 te woerden.

Uit dit huwelijk:

1. v         barabara van der pauw, gedoopt (RK) op 16-08-1672 te woerden (getuige(n): jannegie sijmens). Op de nes, begraven 14-06-1717 te woerden onder de classis van onvermogende.

Ondertrouwd op 01-11-1710 te woerden, gehuwd op 3--jarige leeftijd op 17-11-1710 te woerden, gehuwd voor de kerk op 17-11-1702 te woerden (RK) (getuige(n): adrianus vagades en hilligondis picus) met gerrit stevensz oostrum.

2. m        mattheus jansze van der pauw (zie II).

3. m        hendrik van der pauw, geboren <1679

Ondertrouwd op 04-11-1702 te woerden, gehuwd op 21-11-1702 te woerden, gehuwd voor de kerk op 20-11-1702 te woerden (rk) (getuige(n): jan van der horst en adrianus vagades) met joanna cornelis coijman.

4. m        nicolaus (claas) van der pauw, gedoopt (RK) op 20-12-1680 te woerden (getuige(n): anna jans), overleden <1724

Gehuwd met maria groenwout.

5. m        emauel van der pauw, gedoopt (RK) op 20-12-1680 te woerden (getuige(n): jacob graaf van der nat), overleden <1707

 

In 1707 maakt Swaentje Hendriks Cats, weduwe van Jan Mattheuwisz van der Pauw, haar testament op. Zij heeft op dat moment nog 4 kinderen. Twee van hen, Hendrik en Claas, komen in aanmerking voor hun kale legitieme portie (dat is alleen geld) en voor de rest, roerende en onroerende goederen, worden de andere twee, Barbara en Mattheus, haar universele erfgenamen. Maar als de eerste twee genoegen nemen met, in plaats van hun kale legitieme portie, een bedrag van 250 gulden voor elk plus eenvierde deel van het huisraad en inboedel, dan zijn de laatste twee voor de rest universele erfgenamen.

Op zich vraag ik me al af of dit gezin in onmin leeft. Maar later in de tijd kom ik weer een akte tegen waarin Hendrik zijn moeder bijstaat.

Barbara Pauw maakt in 1717 haar testament op waarin zij bepaalt dat als zij overlijdt zonder nakomelingen, haar man Gerrit de helft van haar erfenis afstaat aan haar moeder en broers (even kort door de bocht).

Een maand later overlijdt Barbara en zij wordt begraven onder de classis van onvermogend.

In 1724 betaalt Gerrit, weduwnaar van Barbara, de familie vd Pauw, incl. de kinderen van de inmiddels overleden Claas, een bedrag van in totaal 150 gulden en voldoet daarmee aan het testament van zijn overleden vrouw.

 

Hoezo wordt Barbara dan als onvermogend begraven?

 

Haar moeder wordt in 1727 begraven onder de classis van 3 gulden. Soms zie je de classis van 6 gulden, of zelfs 15 gulden. Maar bij super belangrijke mensen (?) heb ik zelfs de classis van 60 gulden gezien.

Dat is het 5-voudige van de waarde van een "bouwhuisje met een kaakberg staande in een boomgaartje" op 12 gulden jaarlijks getaxeerd, van Mattheus Pauw in 1731. Houdt dat in dat Mattheus daar jaarlijks 12 gulden belasting voor moet betalen en dat het huisje (veel) meer waard is?

Ik ben in de loop der tijden wel akten tegengekomen waarin 100 of 150 gulden betaald werd voor een huisje met hof of bouwgronden.

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

Mirjam

 

de classis waren pro deo, 3, 6, 15 en 30 guldens. Als je 60 gld bent tegengekomen is dat iemand met een vermogen van 12.000 gld of meer (of een baljuw, schout etc) die vrijgezel is gestorven, dan werd de impost namelijk verdubbeld. Of bij trouwen dat ze allebei 30 gld 'waard' waren.

 

De laagste classis was voor mensen met een vermogen tot 2.000 gld, of die minder dan 200/jaar verdienden. Maar je moet er natuurlijk ook rekening mee houden dat men probeerde de belasting te ontduiken. Als ze bij de aangifte van het overlijden verklaarden dat ze onvermogend was en degene die het registreerde wist niet beter, tja. In kleine gemeenschappen ging dat ook weer niet zo gauw op, dan wist men het wel enigszins te schatten.

 

De belasting op een huis is denk is nogal tijd- en plaatsgebonden. Als je 12 gld tegenkwam dan kan de belasting bijvoorbeeld de 100e of 200e penning zijn en dan zou het huis 120 of 240 waard zijn. Dat zou best kunnen, maar het is maar een gokje. Doorgaans staat in het verpondingsregister voorin wel vermeld hoe hoog de belasting is.

 

En pas ook nog op de juiste formulering of context: je kan ook wel eens tegen komen dat een huis is belast met een jaarlijkse rente van XX glds. Dat had dan niets met de waarde te maken maar was een last die erop rustte.

 

groeten, Frans

 

 

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

Dag Mirjam,

 

Bijgaand een site waar je de guldens uit de 18e eeuw kunt omrekenen naar de huidige waarde:

http://www.iisg.nl/hpw/calculate-nl.php

 

Succes!

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

Hoi Frans en Ruud,

 

Bedankt voor jullie reacties. Ik ga die site eens bekijken.

In het verpondingsregister, waarvan ik alleen een foto van die pagina heb, staat letterlijk:

 

bouwhuisje met een kaakberg staande in een boomgaartje

eijgenaar en bruijker Mattheus Pauw

getaxeert jaarlijks in huure waardig te sijn een somme van f12,-

 

Als de grens tussen pro deo en gulden bij een vermogen van 2000,- ligt, dan zou het kunnen kloppen dat Barbara onvermogend was. Want haar weduwnaar hoeft van haar helft maar 150,- aan de familie te betalen.

Dit was de bepaling in het testament van Barbara en ik vind geen ondertrouw van Gerrit, dus kennelijk is dat niet de reden waarom hij nu, 7 jaar later, opeens de familie het geld geeft.

 

dog agter onder

die speciaale conditien, dat hij aan haar

moeder, soo die als dan nog leefde, soude moe-

ten uijtkeeren de legitime portie die selve

haare moeder in haar naalaatenschap

competeerende, en wijders dat op zijn her-

trouwen of overlijden de goederen bij hem

beseten wordende of naa gelaaten zijnde

in twee egaale portien verdeelt en het eene

gedeelte bij hem eerste comparant of zijne

erfgenamen ab intestato getrokken en genooten soude

worden. Dat hij eerste comparant zijne voonoemde

schoonmoeder Swaantje Hendriks bij accoord

voldaan hebbende van de legitime portie

haar in haar dogters naalaatenschap compe-

terende, sig vervolgens heeft gedeclareert

wel genegen te zijn, om de laatste comparanten

bij somme van uijtkoop mede te willen vol-

doen voor alle actien en pretensien die

zij of haare descendenten of de kinderen

van Claas Jansz Pauw, die geweest is een broeder

van zijne huijsvrouwe, uijt kragte van't

gemelde testament, ten lasten van hem 

eerste comparant zij dat hij hertrouwde ofte

niet of anders ten laste van zijne erfgenamen

souden konnen pretenderen, en dat zij laatste

comparanten daarop soo voor haar selve

als te samen en ieder van hen in't bijsonder

vervangende haar sterkmaakende en de rato

caverende voor de gesamentlijke kinderen

van Claas Jansz Pauw, met den eersten comparant

in min en vriendschap zijn geaccordeert

dat hij eerste comparant aan haar laatste compa-

ranten voor haar en haare descendenten ende

ook voor de kinderen van de voornoemde Claas Jansz

Pauw, eens en in't geheel sal voldoen en be-

taalen een somma van een hondert en vijftig

guldens,

 

Van de andere kant, die 150 gulden zijn denk ik alleen om de broers af te kopen en hier staat niet wat er precies in het testament stond over de broers. Er staat hier niet in waaruit die legitieme portie bestond. Maar verderop staat dat de weduwe van Claas 1/4 deel krijgt, en ze zijn met z'n vieren incl. moeder Swaentje, dus die krijgt ook 1/4 deel van de 150 gulden.

Het is natuurlijk wel zo dat Swaentje nog leeft en dat Barbara dus nog niet geërfd heeft.

 

Wat denk je van die 'onterving' van haar twee kinderen door Swaentje Cats?

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

hallo Mirjam

 

ik heb het niet duidelijk geschreven, zie ik. Met de laagste klasse bedoelde ik degenen die 3 gld moesten betalen ;-(  De volgende is dan 2.000-6.000 (6 gld), dan 6.000-12.000 (15 gld), en de rijkaards 12.000 of meer (30 gld).

Ik heb het ook altijd wel vreemd gevonden, een bezit van 1 gld is ook onder de 2.000 maar zo strikt zullen ze wel niet geweest zijn.

 

Wat je nu uit het verpondigsregister citeert is nog weer wat anders: hier wordt de huurwaarde genoemd, dus de (al of niet geschatte) waarde die het huis jaarlijks aan huur kan opbrengen. Daar kun je natuurlijk ook een belastingbedrag aan hangen, via een schijventarief of zo.

 

Testamenten waarin de kinderen niet gelijk bedeeld worden zijn op zich niet zo bijzonder. Er kunnen diverse redenen zijn en die worden lang niet altijd door de erflater genoemd. Soms blijkt het wel, ik heb een paar voorbeelden waarbij de vader heel duidelijk wil dat een van zijn schoonzoons niet van zijn geld profiteert. Dan krijgt zijn dochter alleen het vruchtgebruik en gaat het daarna meteen naar haar kinderen.

Maar het kan bijv. ook meespelen dat er enkele kinderen al getrouwd zijn, en ter gelegenheid van het huwelijk al geld mee hebben gekregen. Dan krijgen die de legitieme portie en de ongetrouwde kinderen worden unvierseel erfgenaam. Ook meegemaakt: een zoon is in de loop der tijd zijn vader in het bedrijf opgevolgd en pa schat in dat hij vanwege het gereedschap etc al een bepaald bedrag heeft gekregen.

 

In de tijd waar je nu zit was het ook altijd nog van belang van welke kant het geld gekomen was. vandaar vaak die hertrouwbepalingen. Als er geen kinderen waren zou de overlevende echtgenoot in beginsel erven en dat kon er nog mee door, maar als-ie zou hertrouwen vervreemdde het te veel. Dat staat ook in het geciteerde testament: als Gerrit hertrouwt mag-ie de helft houden, idem als hij overlijdt gaat de helft naar zijn erfgenamen. Wat er met de andere helft gebeurt staat er niet maar dat zal dan voor zijn vrouws familie zijn.

Die 150 gld zou moeten worden betaald of hij nu hertrouwde of niet (zo lees ik het) en daar was hij dus zelf al mee accoord gegaan. Waarom 7 jaren wachten is me ook niet duidelijk.

 

De legitieme portie is trouwens een behoorlijk ingewikkeld verhaal, hoe hoog die was is in de loop der eeuwen ook veranderd en heeft ook nog afgehangen van het aantal kinderen. Moet ik zelf ook nog eens een keer wat over gaan lezen...

 

groeten, Frans

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

Hoi Frans,

 

Bedankt voor je uitleg. 

Mattheus, die o.a. universeel erfgenaam wordt, is twee maanden voor het testament getrouwd, zijn broer Hendrik is inderdaad al in 1702 getrouwd. Claas weet ik niet. Hij woont in 1724 in Gorkum en is mogelijk ook daar getrouwd. Ik ben hem in Woerden niet tegengekomen. In het testament wordt niets gezegd over het wel of niet getrouwd zijn van de kinderen. Barbara trouwt pas in 1710.

Dus grote kans dat jouw suggestie hier ook opgaat.

Ik dacht ook dat het misschien te maken had met het bij elkaar houden van het bezit. Ik weet niet of Mattheus de oudste zoon is, want ik heb de doop van Hendrik niet kunnen vinden. Barbara en de jongste twee zijn van Woerden, Mattheus (1677) van Montfoort (misschien om bep. reden alleen daar gedoopt, maar dat staat er niet bij). Maar goed, Hendrik kan er dus voor of na zitten. Tussen 1672 en 1677 heb ik geen kind gevonden, terwijl Barbara precies een jaar na het trouwen geboren is, dus moeilijk ging het kennelijk niet.

 

Maar op zich is dat van minder belang. Ik vind die uitleg over het geld en het testament het interessantst. Ik ben nu voor het eerst een stamboom voor anderen aan het uitwerken, dus een verhaal eromheen voor mensen die er niet bekend mee zijn ipv alleen maar een uitdraai van het programma. Dan is dit soort informatie zeer welkom.

 

Legitieme portie had ik op wikipedia opgezocht en ervan begrepen dat het alleen om een geldbedrag ging. Nu nog steeds. En dat goederen erbuiten vielen (kort door de bocht).

 

Groeten, Mirjam

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

Frans

mag ik uit je uitleg concluderen dat als iemands overlijden in de Derde Classe is aangegeven

dat ik daaruit kan afleiden dat zijn vermogen tussen 2000 en 6000 gulden is geweest en/of zijn inkomsten tussen 200 en 600 gulden?

 

grtn

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

Jan

 

Bijna:

3e klasse: personen die een jaarlijks inkomen hadden van 200 tot 400 gld of een eigen vermogen van 2.000 tot 6.000 gld.

 

groeten, Frans

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

dankjewel Frans

Vragen over vermogen/onvermogen, erfenis en waarde van geld in de 18e eeuw

om de vragen niet door elkaar te laten lopen zal ik mijn vragen over vermogen (of het verloren gaan daarvan) in een nieuw topic stellen

 

http://www.stamboomforum.nl/hulp/2/35968/0/vragen_over_vermogen_onvermogen_erfenis_en_waarde_van_geld_in_de_18e_eeuw_2