Stamboom Forum » Onderzoek in Duitsland  

Arnoldus Helmantel

Beste mensen,

Al langere tijd ben ik op zoek naar de ouders van Arnoldus Helmantel. Hij is geboren op 3 juli 1755 in Duitsland en is overleden op 20 september 1822 in Ezinge. Hij was de stamvader van alle Helmantels in Nederland. In zijn overlijdensakte staat, dat hij uit Berlijn kwam en dat zijn ouders Frans Helmantel en Grietje Hindriks heetten. De aangifte van overlijden is gedaan door twee buurmannen van Arnoldus. Inmiddels heb ik heel veel onderzoek gedaan in Duitsland. Alle deskundigen zeggen, dat de naam Hellmantel in Berlijn (de Duitse hoofdstad) rond 1735 absoluut niet voorkwam. Ik heb ook gezocht in het dorp Berlijn in Noord-Duitsland, tussen Kiel en Lübeck, maar ook daar niets gevonden. Er lijkt sprake, t.a.v de plaats van herkomst, van een grote vergissing in de overlijdensakte.

Wat betreft de vader van Arnoldus komt een zekere Frans Josef Hellmantel in aanmerking. Hij is op 17 oktober 1732 gedoopt in Winnweiler, Pfalz, Beieren (vanaf 1945: Rheinland-Pfalz). Franz Josef Hellmantel is een zoon van Johann Heinrich Hellmantel en Anna Maria Trommer. Van het bisdomsarchief in Speyer heb ik uitgebreide gegevens ontvangen van deze familie. Ze weten daar echter alleen een doopdatum van Franz Josef. Verdere gegevens over hem ontbreken. Hoe toon ik nu aan, dat deze Franz Josef de vader is van Arnoldus?

Hartelijke groeten,

Klaas Pera

Website: www.genealogieonline.nl/stamboom-helmantel/

Arnoldus Helmantel

Klaas,

Je zou kunnen overwegen om te zoeken naar eventuele gegevens in rechterlijke en notarieele archieven. Daarvoor lijken in aanmerking te komen archieven van Kollum (geb. plaats van de oudste zoon Frans, ca. 1797) en Uithuizen (geb. plaats van  de oudste dochters Roelofke en Margaretha, resp. 1799 en 1801).

Overigens zou een huwelijksinschrijving van Arnoldus Helmantel (Helman, Hilmantil) misschien ook kunnen helpen. Via “Alle Groningers” was die voor mij echter niet vindbaar. Een andere weg is misschien het lidmatenregister van Kollum, waarin mogelijk aangegeven staat waar Arnoldus vandaan kwam. Evenzo zou het lidmatenregister van Lutjegast misschien kunnen ophelderen of Martje Lammerts Hoogeboom (Arnoldus' echtgenote) naar een Duitse plaats is vertrokken?

P.S.

Sorry Frans, ik kijk nu pas op jouw bovengenoemde site, en zie daar dat je het huwelijk van Arnoldus in Leeuwarden hebt gevonden, overigens zonder nadere info over zijn afkomst.

Mijn suggestie van de lidmatenregisters geldt nog steeds, maar wellicht moet je dan die van Friens hebben? Of heb je die al vruchteloos nagezien?

gr. Jan

Arnoldus Helmantel

Hallo Jan,

Allereerst bedankt voor jouw reactie. Er is welgeteld één document dat verwijst naar de Duitse herkomst van Arnoldus Helmantel en dat is zijn overlijdensakte van 23-9-1822. Daarin worden zijn ouders ook genoemd, gespeld op zijn Nederlands. Er is nog een indirecte verwijzing naar de vader van Arnoldus in een document van de Nationale Militie van Lammert Arnoldus Helmantel (=de zoon van Arnoldus), waarin staat dat de vader van Lammert Arnoldus, Arnoldus Frans heet. Verdere verwijzingen naar Duitsland zijn er niet.

In verband met mijn onderzoek heb ik vrijwel alle Nederlandse documenten over Arnoldus, zijn vrouw en kinderen (alle huwelijksbijlagen) bestudeerd. Ik verwacht niet, dat het nog nieuwe gezichtspunten op gaat leveren. Als Franz Josef de vader is van Arnoldus komt laatstgenoemde uit een katholiek gezin. Daar heb je meteen een ontzettend complicerende factor. Als katholieke Duitser is hij niet terechtgekomen in het hervormde  kerkboek van Lutjegast. Waarschijnlijk heeft hij daar als hovenier gewerkt en zijn vrouw in die plaats leren kennen.

Toen zijn ze verhuisd naar Friens, waar ze in ondertrouw gingen. Die ondertrouw staat wel in het kerkboek van Friens. Daarna zijn ze getrouwd in Leeuwarden met gerechtelijke toestemming. Dat staat weer in het kerkboek van Leeuwarden. Bij het huwelijk van de oudste zoon Frans Arnoldus in 1833 is de bruidegom de namen van zijn grootouders vergeten, verklaart hij onder ede. Dat is heel vreemd, want in 1822 staan die namen gewoon in de overlijdensakte van Arnoldus Helmantel!

Het lijkt me beter om nu te focussen op Duitsland. De belangrijkste vraag voor mij: waar is Franz Josef Hellmantel gebleven, die in Winnweiler is geboren? Met wie is hij getrouwd en hoe heette(n) zijn kind(eren)? Bij mijn weten is Martje Lammerts Hogeboom nooit verhuisd naar Duitsland. De "prins op het witte paard" kwam naar haar toe!

Met vriendelijke groeten,

Klaas Pera

Arnoldus Helmantel

Helder!

Blijft toch nog de vraag wat een Duitse hovenier te zoeken had in Lutjegast.... In akten wordt z'n beroep ook wel aangeduid als tuinman, het vak wat overigens zijn zoon Frans ook uitoefende.

Kan me amper voorstellen, dat vader en zoon in de tweede helft van de 18e eeuw dat vak als zelfstandig ondernemers uitoefenden. De vraag rijst dan, waar ze in loondienst zijn geweest, ofwel wie in Lutjegast e.o. zich in die tijd een hovenier kon permitteren. Misschien toch nog 'ns zoeken naar b.v. een aanstelling in een of ander huisarchief uit die omgeving?

P.S.

Zoeken naar een kapitaalkrachtige grootgrondbezitter in omgeving Lutjegast met Duitse connecties, zou misschien ook een richting kunnen zijn.

Arnoldus Helmantel

Hallo Jan,

Arnoldus Helmantel werkte als hovenier in loondienst voor adellijke werkgevers in de drie noordelijke provincies. Jij vraagt je af wat een Duitse hovenier te zoeken had in Lutjegast. Dat is heel simpel. In de Franse tijd had je heel veel buitenplaatsen, zelfs in een klein dorp als Lutjegast. Die buitenplaatsen (soms bestaande uit een kasteel met een landgoed) werden bewoond door meestal adellijke families. Het was in die tijd gewoonte om een Duitse hovenier in dienst te hebben. Er werkten ook wel Nederlandse hoveniers, maar als je de kerkboeken van de provincie Groningen bekijkt, zul je daar echt heel veel Duitse hoveniers tegenkomen. De heel rijke families hadden zelfs negerbedienden in dienst. Misschien was dat allebei wel een modegril.

In doorsnee werkten die hoveniers drie à jaar voor een werkgever en vertrokken dan weer naar een volgende. Nu kwam ik er laatst achter, dat er een bekende Duitse hovenier op de Rikkerdaborg in Lutjegast heeft gewerkt van 1763 tot 1767. Hij kwam uit de deelstaat Hessen en heette Hiëronymus Herwich. Zoals jij terecht opmerkt, zou de naam van Arnoldus Helmantel ook in het huis-archief van de familie De Hertoghe in Lutjegast kunnen voorkomen. Ik wil dit nog wel gaan onderzoeken in het Groninger archief.

Hartelijke groeten,

Klaas Pera

Arnoldus Helmantel

Ik heb eens ergens gelezen, dat de familie Helmantel uit Berlijn komt. Dat de familie oorspronkelijk katholiek was zal de huidige Helmantels, die vrijgemaakt gereformeerd zijn, tot grote vreugde stemmen.

 

Groet, René Remkes

Arnoldus Helmantel

Hallo René,

Toen Arnoldus Helmantel in 1822 overleed, hebben zijn buren dat gemeld op het gemeentehuis. Zij hebben als getuigen verklaard, dat Arnoldus afkomstig was uit Berlijn. Na vijf jaar van vruchteloos onderzoek in het grote en in het kleine Berlijn (tussen Kiel en Lübeck) kan ik je wel vertellen, dat de vermelding van Berlijn niet klopt!

Niet alle Helmantels zijn overigens vrijgemaakt gereformeerd. Er zullen er ook wel een paar naar een andere kerk gaan (hervormd of synodaal gereformeerd), maar veel katholieke Helmantels zijn er niet. Ze zullen waarschijnlijk ook niet katholiek willen worden, nog los van het feit, dat er in Groningse dorpen nauwelijks katholieke kerken staan.

Hartelijke groeten,

Klaas Pera