Stamboom Forum » Latijn  

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

Arx munitissima Wouwa.

Haec Arx ab ordinibus, auspicijs Principis Mauritij, 18. die Mensis Maij obse?a, deditionem fecit quatriduo post inceptum obsidium nempe 22a die supradicti mensis, nedum visis tormentis, sola hujus Invictissimi Principis bellica virtute perterrefacti

mvg

Gerard

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

http://www.gemeentearchiefroosendaal.nl/index.php?option=com_memorixbeeld&view=record&Itemid=18&id=roo:col1:dat30315&tstart=

Arx munitissima Wouwa.

Haec Arx ab ordinibus, auspicijs Principis Mauritij, 18. die Mensis Maij obsessa, deditionem fecit quatriduo post inceptum obsidium nempe 22a die supradicti mensis, nedum visis tormentis, sola hujus Invictissimi Principis bellica virtute perterrefacti.

Het zeer versterkte kasteel van Wouw

Dit kasteel door de gelederen onder opperbevel van Prins Maurits op 18 mei belegerd, heeft zich binnen 4 dagen na het begin van het beleg overgegeven, en wel op de 22ste van bovengenoemde maand, na het zien van nog veel meer belegeringswerktuigen, enkel door de krijgsmoed van deze onoverwinnelijkste schrikaanjagende Prins.

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

Hartelijk dank Chris, voor de vertaling.

De bijlage uit het archief te Roosendaal bevat voornamelijk duitse tekst.

Dezelfde afbeelding met nederlandse tekst is te vinden op de site "geheugenvannederland.nl"

mvg

Gerard Haast

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

http://www.geheugenvannederland.nl/?/nl/items/RIJK04:RP-P-OB-80.695/&p=11&i=6&t=438&st=wouw&sc=%28wouw%29/&wst=wouw

Ik heb de vertaling aangepast. Het is niet een vesting, maar een versterkt kasteel bij het dorp Wouw.

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

ordo = gelid, linie, maar ook: compagnie, afdeling. Du Cange vertaalt met copiae [= troepen].

auspicium = leiding, opperbevel, commando > ... door een troepenmacht onder commando van ...

nempe = namelijk

nedum  (voegwoord!) = veeleer, nog veel meer, om nog maar te zwijgen van. Hoort m.i. bij perterrefacti. 

tormenta = geschut, geschutsbatterijen

visis tormentis = door de aanblik van de geschutsbatterijen, bepaling bij perterrefacti, net als sola huius Invictissimi Principis bellica virtute.

Aangezien perterrefacti hevig verschrikt, hevig bang gemaakt betekent, moet het m.i. horen bij (de belegerden binnen de) arx. Dit afwijken van de congruentieregel wordt wel constructio ad sententiam genoemd. Arx wordt gevoeld als een collectivum.

[bijgesteld]

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

Pauwel,

Bedankt voor de uiteenzetting van de constructio ad sententiam. Dat was helemaal weggezakt in mijn geheugen. Ik worstelde al met nedum als voegwoord en perterrefacti waar ik in mijn vertaling in het Latijn perterrefacientis had verwacht.

Zonder al te veel woorden te vervangen door synoniemen zou het nu moeten luiden:

Dit kasteel door de gelederen onder opperbevel van Prins Maurits op 18 mei belegerd, heeft zich binnen 4 dagen na het begin van het beleg overgegeven, en wel op de 22ste van bovengenoemde maand, nog veel meer schrik aangejaagd door het zien van de belegeringswerktuigen, dan enkel door de krijgsmoed van deze onoverwinnelijkste Prins.

Groet, Chris

[bijgesteld] In oranje de asyndetische vergelijking verklaard.

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

Chris,

Het is bij dit soort teksten altijd moeilijk om te begrijpen wat er nu precies wordt bedoeld. Ik kom daar vaak niet uit, moet ik zeggen. Vaak heb je ook te weinig context.

Bij perterrefacti horen m.i. twee oorzakelijke bepalingen, die asyndetisch met elkaar verbonden zijn:

1. visis tormentis,

2. Principis bellica virtute.

Aan bellica virtute is toegevoegd sola > ze waren hevig bevreesd alleen al doordat de Prins zo n voortreffelijk veldheer was, (en) ze waren al helemaal (nedum) hevig bevreesd door de aanblik van het geschut. Wil je de tegenstelling in de vertaling duidelijk uit laten komen dan ben je welhaast gedwongen de twee bepalingen om te draaien.

Ik vertaal geschut omdat de woordenboeken die betekenis geven voor tormentum, en omdat dit op de afbeelding prominent in beeld is en er in de tekst naar wordt verwezen.

Virtus heeft meer betekenissen dan alleen maar moed of deugd. Ook bijv. voortreffelijkheid, en in het mv. dappere daden. Gaat bellica virtus in de richting van > krijgsreputatie?

Ik heb ook nog even gedacht aan de mogelijkheid dat bellica virtus hier, concreet, krijgsmacht betekent. Du Cange geeft als betekenis van virtus (ook) copia, vis hostilis (voorbeeld: Et excussit Pharaonem et Virtutem ejus in mari rubro.)

Groet, Pauwel

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

Pauwel,

Bedankt voor je nadere uiteenzetting. Al met al heeft het me een aangenaam uurtje bezorgd om mijn kennis van stijlfiguren wat op te frissen.

Helaas werkt de volgende link bij mij niet:

http://ducange.enc.sorbonne.fr/

Al eerder gaf je een interessante link

http://www.dicolatin.com/EN/

die indertijd goed werkte maar nu blijkbaar onder een abonnement valt.

Overigens zou ik het gebruik van "nedum" na een affirmatie een versterking ipv een tegenstelling noemen.

Groet, Chris

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

Chris,

Ja, dat is een treurige zaak. (Van dicolatin bedoel ik.)

Met de link van Du Cange -het gaat om een veel latere, zeer uitgebreide druk- had ik vanavond ook problemen.

Groet, Pauwel

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

beide heren nogmaals bedankt voor de weloverwogen vertaling.

(en voor het toevoegen van de tekening met nederlandse tekst) 

vertaling gevraagd van toelichting op tekening (1605) van beleg van Wouw

http://www.gemeentearchiefroosendaal.nl/images/stories/nieuws/nieuwsbrieven/De_nieuwsbrief_nummer_18_klein.pdf

Nieuwsbrief pagina 3

Publicatie Kasteel van Wouw