stamboomforum

Forum logoFora » Actualiteit » Een bijzondere vrouw met een bijzonder testament, 400 jaar geleden te Delft begraven!

Vele, vele duizenden verwanten in Nederland en over onze landsgrenzen zijn verwant aan Clara van Sparwoude, geboren ca. 1530, overleden te Delft 4 augustus 1615 en precies 400 jaar geleden te Delft op 8 augustus begraven in de Oude Kerk.

Het leek mij interessant genoeg om deze vrouw, 400 jaar na haar overlijden en begrafenis, door middel van onderstaand verhaal haar wederom en met respect onder de aandacht te brengen.

--------------------------------

 

WIE IS CLARA JANSDR. VAN SPAERWOUDE ?

 

 

Clara Jansdr. van Spa(e)rwoude is vermoedelijk rond 1530 te Delft geboren en zal bij haar overlijden te Delft op 4 augustus 1615 circa 85 jaar oud zijn geweest.

Haar ouders waren Jan Heynrickxz., denkelijk geboren te Haarlem of omgeving omstreeks het jaar 1477, hij was goudsmid te Delft, overleden te Delft en aldaar begraven in de Nieuwe kerk op 17 augustus 1552 en Wil­lemtgen Willemsdr., geboren te Schiedam circa 1490/1495 en overleden na 24 oktober 1564.

De ouders van Jan Heinricxz. waren: Heynric Jansz., geboren circa 1440, goudsmid te Haarlem en later te Delft, overleden denkelijk te Delft 1512/1513 (na 13 maart 1512) en begraven in de Oude kerk, hij huwde voor 1477 met Claertgen Gerrytsdr. van SPAERWOUDE (SPARWOUDE).

Blijkens een transportakte uit oktober 1487 bezat grootmoeder Claertgen Gerrytsdr. van Spaerwoude een huis en land in de ban van Spaernewoude bij de kerk.

Het is duidelijk dat Clara Jansdr. van Spaerwoude haar voor- en achternaam aan haar grootmoeder Claertgen Gerrytsdr. van Spaerwoude heeft te danken.

Haar vader gebruikte nimmer de familienaam van Sparwoude en evenmin haar halfbroer en halfzus.

De achtste rentmeestersrekening van Adriaen Groenlant van de "19en Decembris 1623" fol. 2, behorende bij het archief van de Stichting Clara Jansdr. van Sparwoude (in bewaring bij de gemeentelijke archiefdienst van Delft) vermeldt de eigendom van " de woninge met vijff ende twintich maden lants gelegen tot Spaerwoude bijde kerck enz. ",alsmede van nog enig land daar ter plaatse nagalaten door Clara Jansdr. van Spaerwoude. Vermoedelijk gaat het hier om hetzelfde huis en land als uit het jaar 1487. Clara Jansdr. van Spaerwoude heeft het huis en land via haar vader geërfd.

Clara trouwde op huwelijksvoorwaarden te Delft op 13 oktober 1556 met Mr. Arent Vranckensz. van der Meer,( weduwenaar van Clementia Cachiopijn(s), overleden tussen 1547 en 1556, dochter van Thomas Cachiopijn en Marie Domasdr.) Mr. Arent van der Meer in 1559 regent van het Meisjeshuis te Delft, 1560 veertig raad, 1570 curator van het Fratershuis, 1574 secretaris, op 31 oktober van dat jaar ging Mr. Arent over tot de hervormden, 1578 visitator van de grote schoo­l, 1581 commissaris van de huwelijkszaken te Delft, hoogheemraad van Delftland, Mr. Arent overleed te Delft op 23 december 1596 en werd begraven aldaar in de Oude kerk op 26 december 1596 in het familiegraf van " van der Meer ", hij was de zoon van Vranck Pie­tersz. van der Meer, o.a. schout, baljuw en burgemeester van Delft, overleden op 16 februari 1554 en Clara Jansdr. van Berendrecht, overleden op 27 januari 1558, beiden zijn begraven in het familiegraf.

                                      

Clara en haar man Arent gingen na hun huwelijk wonen te Delft in het huis, de voormalige grafelijke herberg, tegenover de Kraen aan de kapel (de tegenwoordige Sint Hyppolytuskapel, eigenlijk de Heilige Geestkapel) aan de Oude Delft. Haar woongedeelte is nog te zien in het rechtse deel van het gebouw, waarin thans de ABN - AMRO bank op nummer 141 gevestigd is.     

Het echtpaar verwierf zich groot aanzien in de stad en Mr. Arent van der Meer bekleedde, zoals hiervoor is beschreven, de hoogste posten van de stad. Onderwijl wijdde Clara zich aan vele vormen van liefdadigheid: zo was zij in 1578-1579 moeder van de Arme Fraters, in 1578 en van 1581 tot 1590 moeder van het Meisjeshuis. In 1578, vier jaar na haar man Arent, was ook Clara overgegaan naar de hervormden, een stap die wellicht voor Clara niet makkelijk geweest zal zijn.

 

Een schaduw over het gelukkige huwelijk van Clara en haar man zal onge­twijfeld geweest zijn, dat er geen kinderen uit hun huwelijk zijn geboren. Haar veel besproken testament uit 1598 zal wellicht hiermee te maken hebben gehad.

Na de reformatie werden er jonge mannen tot predikant opgeleid en reeds tijdens hun leven schonken Clara en Arent aan dit doel f. 300,= per jaar om van dat geld twee jongens - boven het gewone aantal - in staat te stellen " theologie " te gaan studeren. Overigens een geweldig bedrag voor die tijd.

Ruim een jaar na het overlijden van haar man Mr. Arent van der Meer liet Clara op 28 januari 1598 haar veel besproken testament opmaken.

De verzegeling van het testament vond plaats op 12 juni 1598 in tegenwoor­digheid van Willem Jacobsz. van Voorburch en Borgher Jansz., schepenen van Delft en Mr. Johan de Groot, Raet en Secretaris van de stad Delft.

De registratie van het testament vond eveneens plaats op 12 juni 1598. (zie haar handtekening uit 1598)

Uit de bepalingen van het testament uit 1598 is wel het meest bekend de  " HUWELIJKSGIFT ". Uit te delen aan vrome en eerlijke jongens en jonge dochters van mijn geslacht, als die het nodig mochten hebben.

Verder werden er legaten aan diverse familieleden toebedeeld. De bedragen werden herzien met de codicillen uit 1602 en 1610.

Bedragen van f 36,= tot f 3.000,= werden beschikbaar gesteld.

 

De nazaten van haar halfbroer ontvingen per jaar de hoogste toelage.

Uit de huwelijksgiftpot werden bedragen van f. 100,= tot f. 300,= uitgekeerd.

­Clara Jansdr. van Spaerwoude stierf te Delft op de hoge leeftijd van om­streeks 85 jaar (haar leeftijd is vastgesteld hoe zij er uit zag op een schilderij uit 1565) op 4 augustus 1615 en is vier dagen later op 8 augustus 1615 aldaar begraven in de Oude kerk.

-----------------------------------------------------------

Het thans herstelde epitaaf (op initiatief van Mw. B.A.M. de Ruyter (overleden) uit Heiloo), welke voor een deel is bekostigd door verwanten van Clara van Sparwoude, de grafzerk van de familie "van der Meer", welke helaas zwaar is beschadigd ten tijde van de Franse revolutie en haar portret uit 1565 in de consistoriekamer allen aanwezig in de Oude kerk van Delft, dragen er toe bij dat wij deze bijzondere vrouw " TANTE CLARA " nimmer zullen vergeten.

Op de epitaaf staat vermeld: " V A N   H E R T E N  C L A E R"

Deze spreuk spreekt voor zich.

De uitvoering van het testament en de codicillen (huwelijksgift - legaten enz.) werd aanvankelijk verzorgd door de Wees- meesters van Delft. Na allerlei verwikkelingen werd het beheer van de Stichting rond 1860 overgedragen aan de Minister van Financiën. Alles is nu weer samen- en ondergebracht bij de gemeentelijke archiefdienst van Delft.

 

Sedert 1813, na de Franse overheersing, ontvingen alle afstammelingen van haar halfbroer, halfzuster, halfoom moederszijde en zuster moederszijde, als zij zich na hun huwelijk hadden aangemeld met een bewijs van hun afstam­ming, een bedrag van f 25,=. 

Tussen 1913 en 1920 werd nog aan ongeveer 500 verwanten een huwelijksgift uitgekeerd van f 20,=. De aanvragingen namen in die jaren veel tijd in beslag en kostte de Staat handen vol geld om de administratie van de Stichting op ver-antwoorde wijze bij te houden. Op 3 april 1922 besloot de Minister het Fonds van Clara op te heffen. Het restkapitaal van f 528.000,= werd in 1927 uitgekeerd aan ongeveer 4800 nakomelingen " de meest behoeftige verwanten ". Na de verdeling werd het Fonds opgeheven. Ruim driehonderd jaar heeft Clara Jansdr. van Spaerwoude met de bijzondere bepaling in haar testament vele bruiden en bruidegommen gelukkig gemaakt met een huwelijksgift.

Een andere bepaling uit haar testament was: Een jaarlegaat van f 36,= , welke later werd afgerond tot f 50,= aan het Oude Mannen- en Vrouwenhuis " Sint Christoffel " in de Papestraat te Delft, bestemd voor een jaarlijkse " blijde maaltijd ".

Deze blijde maaltijd wordt nog steeds te Delft gehouden en werd vroeger altijd genuttigd op de zondag voor aller Heiligen.

Sedert 1983 komen ieder jaar verwanten uit alle windstreken bijeen om de herinnering aan Clara Jansdr. van Spaerwoude levend te houden.

Er zijn reünies vele jaren op diverse lokaties gehouden, o.a. de Bilt, Delft, Alphen aan den Rijn, Leiden, Rhenen en ook te Spaarn­woude bij Haarlem. Gezamenlijk werd een maaltijd gebruikt en familiegegevens uitge­wisseld.

 

De meeste aanwezige verwanten stammen af van de vier hoofdstaken: Zie schema  uit 1993.

1. MAGDALEENTJE CORNELISDR.: Afstamming via Marritge Jansdr.,  de halfzuster van Clara en dochter van haar vader. Vele nakomelingen Zuid Holland - Noord Holland.

Ondergetekende stamt af van Magdaleentje Cornelisdr.

 

2. VAN THETTERODE: Afstamming via de halfbroer van Clara: Adriaen Jansz. (gezegd van Thetterode) uit het eerste huwelijk van Clara's vader. Vele nakomelingen Zeeland - Zuid en Noord Holland.

 

3. VAN THORENVLIET: Afstamming via de halfoom van Clara's moeder: Jan Wil­lemsz. van Thorenvliet. Vele nakomelingen Zuid en Noord Holland.

 

4. DE BONT: Afstamming via de zuster van Clara's moeder: Machtelt Willemsdr. Vele nakomelingen Utrecht - o.a. Rhenen en Veenendaal - en Gelderland

 

Vele bekende Nederlanders zijn verwant met Clara van Spaerwoude.

O.a.: Everardus Rollema, genealoog, vrijwillig medewerker Rijswijks Historisch Informatiecentrum, Geert Mak, jurist, journalist en schrijver afstamming via Magdaleentje Cornelisdr.

Dick Passchier, voormaligTV presentator, Robert Schoemacher, cosmetisch arts, mijn stiefkinderen; afstamming via van Thetterode,

Jan Bernardus Wemmerslager van Sparwoude, romanschrijver en bekend onder zijn schrijversnaam: Olaf J. de Landell 1911-1989, afstamming via de Bont.

Gerrit Achterberg, dichter en schrijver 1905-1962, afstamming via de Bont.

Jacques Fabrice Herman Perk, nederlands dichter 1859-1881, afstamming via van Thorenvliet.

 

De reünies van verwanten van Clara van Spaerwoude werden voorheen uitstekend verzorgd door wijlen Mw. B.A.M. de Ruyter uit Heiloo. Zij is in 2012 overleden

 

Onderzoekingen naar het voorgeslacht van Clara van Spaerwoude zijn o.a. verricht door Drs. J.F. Jacobs uit Rijswijk.

Zijn belangrijkste publicaties hierover zijn te vinden in de Nederlandsche Leeuw: Jaargangen 1961 en 1964. Deze jaargangen zijn te raadplegen bij vele gemeente- en rijksarchieven en het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag en uiteraard bij het Gemeente Archief van Delft.                     

 

Genealogisch onderzoek van de 15e eeuw tot heden met betrekking tot de verwantschap met Clara Jansdr. van Sparwoude: E.J. Rollema

                     

                     

 

Bovenstaand verhaal " Wie is Clara Jansdr. van Spaerwoude ? " is mede tot stand gekomen dank zij het vakbekwame speurwerk van de heer Drs. J.F. Jacobs, de goed verzorgde reünie-verslagen van wijlen mevrouw B.A.M. de Ruyter en de aanvullende genealogische onderzoekingen van ondergetekende, welke ondermeer zijn opgenomen in de verslagen.

 

Er zijn twee portretten geschilderd van Clara: Het origineel uit 1565 hangt in de constistoriekamer van de Oude kerk en een kopieportret, welke in 1680 is geschilderd door de Delftse schilder Cornelis de Man, bevindt zich in  het museum " Het Prinsenhof " te Delft, het laatste schilderij is niet altijd tentoongesteld.

De epitaaf ook wel genoemd rouwschrift hangt aan een pilaar in de Oude kerk.

In opdracht kan ook de familierelatie met Clara Jansdr. van Spaerwoude onderzocht worden, mits in de familiekring met zekerheid bekend is, dat men verwant is aan Clara Jansdr. van Sparwoude, door middel van een slotuitkering in 1927 of een huwelijksgift voor 1920.

Indien men liever zelf onderzoek wil doen, dan kan men bij mij terecht om inlichtingen.

 

Met vriendelijke  groet,

E.J. Rollema – Zoetermeer – 2015

 

Foto's: E.J. Rollema

 

 

          

Everardus Rollema

Beste heer Rollema,

Hartelijk dank voor het delen van dit interessante relaas. Een waardig eerbetoon aan een bijzondere vrouw... een vrouw aan wie ik zelf ook verwant bleek te zijn, zo kwam ik dankzij u te weten :-). Als Rhenenaar met een Veense moeder stam ik via mijn oma van moederszijde van de familie De Bont af en middels uw verhaal kwam ik er tot mijn verrassing dus achter, dat deze familie verwant was aan deze gulle Clara.

Ik denk niet, dat mijn directe voorouders hiervan op de hoogte waren, dus die zullen helaas bij hun trouwen niet van Clara haar gulheid hebben geprofiteerd. Ook de uitkering van het restkapitaal in 1927 (toevallig het geboortejaar van mijn oma) zal aan hun neus voorbij zijn gegaan, en aan een reünie zal men ook nooit hebben deelgenomen. Voor mij mag dat de pret echter niet drukken en ik wil u daarom nogmaals danken voor het delen van deze leuke en interessante wetenswaardigheid.

Een hartelijke groet (van een verre verwant, zo blijkt dus :-P),

Jeffrey P. Lieuwen

J.P. Lieuwen

Beste Heer Rollema,

Een poos geleden had ik de indruk dat er het en en ande rgeorganseerd zou worden rond deze bijzondere "mijlpaal".  Is dat niet van de grond gekomen?

Fred en Hilde Lindhout (allebei "nazaten").

Fred Lindhout

Dag Fred,

De afgelopen jaren heb ik diverse malen contact gehad met de Archivaris van het GA Delft.

Hij had zelf als eerste contact met me opgenomen.

Hij had mijn volledige medewerking, echter hij nam steeds meer afstand en verleden jaar zei hij nog, wellicht een kleine tentoonstelling, o.k. zei ik, maar kreeg de indruk dat hij er vanaf wou.

ik heb dan ook niet meer aangedrongen, misschien heeft het met een budget te maken, echter na ons gesprek verleden jaar heeft hij niets meer van zich laten horen, mijn inziens een gemiste kans, daar Clara ruim 3 eeuwen lang positief besproken is geweest in vele duizenden gezinnen en bruiden en bruidegoms heeft verblijd met een huwelijksgift en 4 eeuwen na haar overlijden nog steeds actueel is, gezien de berichten die ik heb ontvangen van verwanten, hoe zij precies aan Clara verwant zijn.

Blijkbaar is er door het GA Delft geredeneerd " uit het oog, uit het hart ".

Groet,

Everardus afstammeling van Clara's vader: Jan Heijnricksz.

Everardus Rollema

Dag Jeffrey,

 

Bedankt voor jouw leuke reactie.

Welke voorouders tussen 1870 en 1915 waren verwant, dan kan ik misschien nog ontdekken of zij inderdaad een gift hebben gekregen, want zo uit mijn hoofd weet ik het niet.

Je zal wel denken, weet hij dat niet meer, maar de afgelopen 40 jaren heb ik ca. 200 lijnen uitgezocht en zoals je weet, werkt het anders dan met een stamreeks, daar de verwantschap dan weer via een voormoeder, dan wel weer via een voorvader gaat.

 

Groet,

Everardus

Everardus Rollema

O.a. een foto door mij genomen tijdens de reünie in Alphen a/d Rijn 1992 Mw. B. de Ruyter

Foto E.J. Rollema 23 jaar geleden

.

Everardus Rollema

Beste Jeffrey, Fred, Hjalmar en andere lezers,

 

De discussie, hoe ben ik precies verwant, wordt voortgezet op onderstaande topic forum "Gezochte en onderzochte familienamen in Nederland", daar het inhoudelijk gaat om genealogische gegevens.

https://www.stamboomforum.nl/index.php?action=vthread&forum=2&topic=53790&page=0&anchor=1

 

Gr.

Everardus

Everardus Rollema

Beste Everardus,

bedankt! Ik kende hun adres in Rhenen, maar ik wist niet daar ze daar voor in Lienden hadden gewoond. Nog een vraag over Clara: ik las over de Blijde Maaltijd in Delft, weet u of dit gebruik nog in ere wordt gehouden? (volgens mij niet)

 

hartelijke groet

Hjalmar

Hjalmar Teunissen

Beste Hjalmar,

Ik heb U via een persoonlijk bericht geantwoord.

Gr.

Everardus Rollema

Everardus Rollema

Geachte heer Rollema,

Ook ik heb mij in het verleden uitvoerig bezig gehouden met het geslacht Van Spaarnwoude.

Indien u daar prijs op stelt dan wil ik u mijn bevindingen (~81 bronnen) als PDF doen toekomen.

Met vriendelijke groet

 

Wim Schmelzer

wim schmelzer

@Wim

 

Even geduld, ik zal U een PB sturen.

Gr.

Everardus

Everardus Rollema

@ dhr. Rollema
Bedankt voor de post. Ik wist van haar bestaan en achtergrond, maar nu toch een link met mijn stamboom kunnen ontdekken via haar tante! :)

Lesley Basten

Zie voorstelling over haar leven enz. juni - juli 2016

https://www.stamboomforum.nl/index.php?action=vthread&forum=1&topic=57366&page=0&anchor=2

Gr.

Everardus

Everardus Rollema

Beste Ferry,

Is het duidelijk hoe Rembrandt van Rhijn afstamt van

Andries Hugenszn & Geertruyt Cornelisdr. (laatste zou betovergrootmoeder van Rembrand zijn)

Je hebt me dit in 2015 een keer en-passant genoemd in het kader van Clara van Spaerwoude, maar kan dit niet herleiden uit de online info.

Wederom dank is groot!

M.v.g.

Arjan

Arjan Tuinhout


@Arjan,

 

Stuur mij even een PB.

 

Gr.

Everardus

Everardus Rollema




Plaats een reactie

Om reacties (en nieuwe onderwerpen) te plaatsen op het Stamboom Forum dient u eerst in te loggen! Nog geen lid? Registratie is gratis en snel!