In de 15e eeuw verschijnen in de rekeningen van de pachters van abdij Leeuwenhorst Willem en Dirck van Rijn als pachters in Voorschoten. 

Dirk van Rijn
1424 – 1443 erfrente: ƒ 0-15-0 op de woning “daar Jan van Hout plag te wonen:” vorige eigenaar van de woning: Jan Klaasz. van Hout
volgende eigenaar van de woning: Willem van Rijn

Willem van Rijnsz, v.a. 1452 samen met Pieter van Rijn
1444 – 1485 erfpacht: ƒ 0-15-0 of $ 1-0-0 op hun woning aan de westzijde van Rozenburg
vorige erfpachter: Dirk van Rijn

Het ligt voor de hand dat Willem van Rijn een zoon is van Dirck van Rijn als opvolgende pachter. Omdat deze pacht uit de boeken verdwijnt rond 1485 is het lastig de lijn door te trekken naar Cornelis Willemsz van Rijn, die in de costumen van 's-Gravenhage ook genoemd wordt "Cornelis Willemsz van Rijn Theodoricus". Theodoricus is in gewoon Nederlands hetzelfde als Dircksz (zoon of kleinzoon van Dirck)

Dat suggereert dat Dirck van Rijn de grootvader is van Cornelis Willemsz van Rijn.

Er zijn ook charters gevonden van Willem van Rijn en zijn broer Pieter van Rijn, met name in Voorschoten en Zoeterwoude zo rond 1460. In Zoeterwoude betreft het onroerend goed genaamd de Bouwerie waar ook Jan van Duivenvoorde een rol in speelt als eigenaar. Verder wordt vermeld dat Dirck van Toll Gerritsz een zwager is van deze broers.

Bron: Nationaal Archief, familie Wassenaer en Duivenvoorde, Inv. Nr. 562

Akte van overdracht door Dirk van Toll van 7 hont in Zoeterwoude in de Bouwerie en een derde van de laan en akker in Voorschoten aan Jan van Duvenvoorde; met retroakte, 1464 en 1466, 2 charters

Het is nog verre van duidelijk of er wel een aansluiting is met Cornelis Willemsz van Rijn, die in 1493 geboren is en daarmee is de tijd te overbruggen met de periode van 1460 - 1485 wel erg groot en lijkt er wel een generatie tussen hem en Willem van Rijn te ontbreken.

Wie denkt mee over deze vragen of heeft antwoorden op deze vragen?

Met name is het handig dat iemand met kennis van de 15e eeuw in Zoeterwoude en omgeving zijn of haar kennis ter beschikking stelt

Jacques, ben je ook bekend met de genealogie van Rijn door H. & A.B. de Vries-Doyle? Zij stellen dat Cornelis  nog drie broers had, Pieter, Daniel en Louris. Pieter is een voorvader van mij. Daniel, Cornelis en Louris Willemsz waren alle drie ook borg in 1524 voor Pieter Willemsz. 

"In 1523 doen deken en het gemene kapittel van St. Pancras binnen Leiden kond dat

zij in erfpacht uitgegeven hebben aan Pieter Willemzn van Ryn 16 morgen land in het ambacht van Zoeterwoude in de ban van Stompwijk, genaamd het Poelweer, belend ten noorden de Vliet, ten zuiden Reyer Janszn, ten westen heer Jan van Duyvenvoerde, ten oosten de Hofflaen, jaarlijks voor 16 gouden Philippusguldens, het eerst in het jaar 1524, en bekent Pieter Willemsz van Ryn voor Ghysbrecht van Zweeten, ambachtsheer en schout van Zoeterwoude, bovengenoemde Poelweer in eeuwige erfpacht ontvangen te hebben en belooft hij met Lourys Jacopzn, Daniel Willemszn, Lourys Willemsz en Cornelis Willemszn als borgen de gestelde voorwaarden te onderhouden, welke borgen garant zullen zijn voor het toegemaakt blijven van 6 morgen van de 16 morgen." als bron geven ze: 5. RAL Leiden Arch. van de kerken 417 11 april 1523, fol. 184v en 185.
 

Beste Jasper, ik heb zelf contact gehad met de opsteller van deze genealogie Van Rijn. Zij hebben zich niet gewaagd om de ouders en grootouders van Cornelis Willemsz van Rijn een naam te geven en van bronnen te voorzien. Die broer Pieter is natuurlijk wel een herkenbare naam. Veel auteurs denken dat de Schout uit Zoeterwoude geboren is. Maar er zijn weinig of geen bronnen in die hypothese. Wie zorgt er voor bronnen naast die ik gevonden heb? In de genealogie Alsemgeest staan wel Dirck en Willem van Rijn met hun vermelding in de rekeningen van abdij Leeuwenhorst. Die baseren zij op de pachtoverzichten van de dorpen in Rijnland opgesteld door Jan van Egmond en op www.onsvoorgeslacht.nl te lezen.

Regest 110 archief geslacht Wassenaer en Duvenvoorde, Nationaal Archief, zie eerder bericht

Vandaag in de tijdelijke locatie van de studiezaal van Erfgoed Leiden en Omgeving bij het Hoogheemraadschap van Rijnland het archief van Aleid van Poelgeest onderzocht op bronnen van Dirck van Toll Gerritsz.

De 1e bron die ik aantrof was Huisarchief Warmond in Erfgoed Leiden en Omstreken, leenboek 570, folio 76 (Nummer Toegang: 0512
Inventaris van het huisarchief van de Heeren van Warmond, 1347-1900 (1911).

Hij blijkt getrouwd te zijn met Lijsbeth en met haar twee zonen gekregen Gerrit (vader van Ermgaert Gerritsdochter) en Dirck. Hij wordt beleend op Sint Mauritiusdag 1461 met 10 morgen land 1,5 hont min in het ambocht Koudekerk inde Lagen Waert, in een weer land van 14 morgen, belend aan de oostzijde Claes van Leeuwen en Dirck Willemsz met land, aan de westzijde de erfgenamen van Dirck Willemsz, strekkend uit de Luttike Rijn aan het ambacht van Esselijkerwoude, van welke 14 morgen die hofstede also groot als zij begraven is, en huisingen daar op zijn, of op komen zullen, mit alsoe veel doergaende lants, dattet mitter hofstede 2 morgen lands is, die men te leen houdt van die Van Tol.

"Behoudelick dat nae dircxs voerscreven doet / dit voerscreven leengoet sal comen / ende besterven up zijn twee soonen / als gerrit ende Dirck / die hij heeft bij lysbet zijnen getrouden wijve / dats te weten dat die outste als gerrit / an datter ander goet is / dat up hem besterven zal van dit voerscreven leen zal hebben drie morgen / ende Dirck die jonger zal hebben / zeven morgen lants anderhalf hont min / ende dit voerscreven leen zal men utachter gewaden alst geboert / min eenen roeden sparwar (rode sperwer) / of mit thien scellingen goets gelts daer voer / Ende om dat Ick wil dat dit vast ende gestade zij".

De 2e bron is het repertorium op de lenen van de Hofstad Tol te Koudekerk (Ons Voorgeslacht juni 1976, Dirck van Thol Gheritsz vermeld als leenman op 25-01-1442 leenkamer Poelgeest register A folio 9 verso en op 14-05-1459 Heerlijkheidssarchief Koudekerk, Inv. Nr. 5

KOUDEKERK
2. Een hofstad, zoals deze begraven is, met de er op gebouwde of te bouwen opstallen, met aangrenzend land, samen groot 2 morgen in de Lage Waert te Coudekercke, belend ten oosten: Heer Gherijt van Poelgheest, ten westen: Dirc van den Tol.
18-8-1368: Gherijt Ramp, broer van de leenheer Florys van den Tol. (Algemeen Rijksarchief, handschriften van de derde afdeling, inv. no. 247, sub 22); als leenman vermeld op 6-2-1370 (leenkamer Poelgeest, register A, fol. 2v).
..-.-14..: Jan van Tol, oom van de leenheer Dirc van Tol, vermeld op 14-9-1430 (G.A. Leiden,
diverse charters, omslag 15)

3. Land in Jan Vredericxweer te Koudekerc, belend ten oosten: Heynric Gherit Heynricxz., gehuwd met Margriet Geryt Rampendochter met een leen van de hofstad Poelgeest.
..-.-14..: Dirc van Tol Gherijtsz., neef van de leenheer Dirc van Tol, vermeld op 14-9-1430 (diverse charters, omslag 15).
..-.-14..: Dirc van Thol Gheritsz. als leenman vermeld op 25-1-1442 (leenkamer Poelgeest, register A, fol. 9v) en op 14-5-1459 (heerlijkheidsarchief Koudekerk inv. no. 5).

Leenregister Poelgeest

55. 8 hond land in Jan Vredericx weer te Coudekerc aan de westzijde, gemeen met 4 hond land van Gherit Jacobsz. belend ten zuiden: de Luttike Rijn, ten noorden: het Woutambacht, ten westen: Dirc van Thol Gheritsz. met een leen dat hij houdt van Dirc van Tholl, ten oosten: Harper van Freest en Hughe Gheritsz.
25-1-1442: Heynric Gherit Heynricxz., gehuwd met Margriet Gerijt Rampendochter, na opdracht uit eigen (A, fol. 9v).
4-10-1452: Dirc Willemsz. na overdracht door Heynric Gherit Heynricxzoonsz. (A, fol. 10 en
fol. 14v).
..-.-1...: Maritge Jacob Willem Dircxz. (A, fol. 14v).

60. 2 morgen land te Koudekerc in het weer, waarop Margriet, de weduwe van Huge Jacob Dircxz. met haar kinderen woont, op de west eg, strekkende van de Rijn tot in de Zwet langs het ambacht van Jan van den Woude. Belend ten westen: de papelijke proven van Koudekerc met een weer land, ten oosten: de kapelrie van Poelgeest met een weer land.
19-12-1416: Jacob Ouwelant, neef van de leenheer Gherijt van Poelgheest, na overdracht door Dirc van der Spenge Evertsz. (A, fol. 6v).
..-.-1...: Dirc Gheritsz. (A, fol. 6v).
..-.-1...: Het leen is ten vrij eigen gegeven (A, fol. 6v).

Derde bron is kenningboek Leiden op 15-07-1485 Dirc van Tol Gerijtsz in zijn dingtael tegens Wigger Willemsz

Derde bron is kenningboek Leiden op 15-07-1485 Dirc van Tol Gerijtsz in zijn dingtael tegens Wigger Willemsz

4e bron uit de dossiers van Aleid van Poelgeest:

Leenregister Poelgeest, toegang 3.19.42, Inv. Nr. 1, folio XVIII verso, dd. 05-10-1463

Belening door "Gherit van Poelgheest heer van Hoechmade" van een akker land in Hazerswoude aan Margriete Willem Pouwelsznsdochter, belegen "an die oest side Dirc gheritz mit eyghen ende mit erve" an die westzijde Huijch Willemsz, streckende vande Voirwech tot in den Rijn.

11-05-1479 Gherijt van Poelgheest verlijt Gheertruid Willemsdr met deze akker haar aanbestorven door de dood van Margriete Willem Pouwelsznsdr, aan de oostzijde Dirck Gerritsz etc.  Claes van Leeuwen legt als voogd van Gheertruid de eed af als leenman.

Nationaal Archief, Heerlijkheid Huis Tol onder Koudekerk, Inv. Nr. 5

14-05-1459 belening door Symon Vrederick van Tol aan Machtelt Jacopsdochter van Tol van twee morgen land gelegen in het ambacht van Oudenhoorn, haar aanbestorven van Claes Jacopsz van Tol haar broeder. Gherijt van Rossem deed manschap en hulde als haar geechte man en voogd. Adriaen van Phoelgheest is leenman der graaflijkheid van Holland en Dirc van Tol Gheritsz is leenman van Symon Vrederick van Tol 

24-12-1482 belening door Gherijt van Poelgheest heer tot hoichmade Gerijt Aelbrechtsz 4 morgen land in Oudshoorn "an dat oesteynde Dirc van tol"

Leenregister Poelgeest

55. 8 hond land in Jan Vredericx weer te Coudekerc aan de westzijde, gemeen met 4 hond land van Gherit Jacobsz. belend ten zuiden: de Luttike Rijn, ten noorden: het Woutambacht, ten westen: Dirc van Thol Gheritsz. met een leen dat hij houdt van Dirc van Tholl, ten oosten: Harper van Freest en Hughe Gheritsz.
25-1-1442: Heynric Gherit Heynricxz., gehuwd met Margriet Gerijt Rampendochter, na opdracht uit eigen (A, fol. 9v).
4-10-1452: Dirc Willemsz. na overdracht door Heynric Gherit Heynricxzoonsz. (A, fol. 10 en
fol. 14v).
..-.-1...: Maritge Jacob Willem Dircxz. (A, fol. 14v).

"mit vier hont streckende dat zuuteynde inde luttighe rijn ende dat noorteynde an dat wout ambocht ende die west side dirc van tol gheritsz ende die oest side herper van freest ende hughe gheritsz"

Bij de Koninklijke Bibliotheek vanmorgen bestudeerd het artikel in De Nederlandsche Leeuw, jaargang 1992:

"D. van Tol, Het riddermatige geslacht Van Tol".

Hoewel Dirck van Tol Gerritsz in mijn onderzoek vermeld wordt als neef van Dirck van Tol uit dit riddermatige geslacht, die overleden is zonder kinderen na te laten, komt Dirck van Tol Gerritsz niet voor in het artikel van D. van Tol uit 1992.

Wie kan dit onderbouwen cq. toelichten hoe deze famiilierelatie precies ligt?

Ik ga maandag in de bibliotheek van Erfgoed Leiden en Omstreken nog een aantal publicaties van D. van Tol lezen over de adellijke familie Van Tol en over hun bezittingen.

55. 8 hond land in Jan Vredericx weer te Coudekerc aan de westzijde, gemeen met 4 hond land van Gherit Jacobsz. belend ten zuiden: de Luttike Rijn, ten noorden: het Woutambacht, ten westen: Dirc van Thol Gheritsz. met een leen dat hij houdt van Dirc van Tholl, ten oosten: Harper van Freest en Hughe Gheritsz.
25-1-1442: Heynric Gherit Heynricxz., gehuwd met Margriet Gerijt Rampendochter van Toll, na opdracht uit eigen (A, fol. 9v).
4-10-1452: Dirc Willemsz. na overdracht door Heynric Gherit Heynricxzoonsz. (A, fol. 10 en
fol. 14v).
..-.-1...: Maritge Jacob Willem Dircxz. (A, fol. 14v).

Sinte Pouwelsdach 1442 (25-01-1442)

"ende die westzijde dirc van toll gerijtsz dat hi voirt hout van dirc van toll ende an die oostzijde harper van freest ende hughe gerijtsz"

Beste Jaques,

Ik doe dit even uit het hoofd. In het boek van D. van Tol - Het huis van Tol te Koudekerke en zijn bewoners staan in een bijlage allerlei stukken land die in het bezit van diverse van Tollen zijn geweest. Een van die stukken land "Het weer van Gérard Ramp" gaat over van Gérard Ramp naar Dirk Gerritsz. Hij denkt dat Gérard Ramp een zoon is van Floris III en daarmee een broer Van Floris de oude. Dirk Gerritsz zou dan een neef zijn van Floris de jonge. Deze laatste de vader van Dirk van Tol. In deze setting zouden beide Dirken achterneven zijn.

Ps het weer van Gérard Ramp heb ik ook wel eens op hogenda zien staan.

GROTE BEWIJZEN A 12-2-1443 t/m 27-8-1506 door Henk van der Waag te Spijkenisse (regesten) en Anthonius van der Tuijn te Rhoon (digitalisering) Regionaal Archief Leiden: weeskamer Leiden toegangsnr. 518, inv. nr. 113 + 1a (12-2-1443 t/m 27-8-1506).

Pagina 216 d.d. 11-10-1452.
Gerrit zoon van Gerrit Dirkszn. en wijlen Alyd Gerritsdr. Ramp. Spronk Evertszn. en Dirk Gerritszn. van Tol zijn magen. 20 gouden philippus schilden. Gerrit zal het kind tot zijn 16e jaar onderhouden. Borg Dirk Allaardszn. Dit kind is gestorven.

Beste Marcel V,

Hartelijk dank voor je bijdrage over het weer van Gérard Ramp. Dit sluit mooi aan bij mijn bron in de weeskamer van Leiden op 11-10-1452.

Jacques

Beste Jacques,

Ik heb het boek nu bij de hand:

6-2-1370 Floris van Tol beleend door heer Gerard van Poelgeest met twee morgen land waarop Gerard Ramp woont, belend aan de oostzijde door Philips Dirk Philipsz.z. , West Floris van Tol met land dat Gerard Ramp van hem te leen houdt, ten erfleen ( ARA,  Leenkamer van Poelgees  1A, fol. 2vo. Gedr.: Hoek. 'Poelgeest', 1976: 177. nr. 61)

Deze twee morgen worden uitgegeven in achtterleen: 18-10-1380: Gerard Ramp van Tol beleend door zijn neef (oomzegger) Floris van Tol de jonge met twee morgen land die de vader van Floris van Tol de jonge houdt van heer Gerard van Poelgeest, gelegen in het weer waarop Gerard Ramp woont, op de oostegge (= oostgrens) in Koudekerk, ten erfleen (HvH, Civiele processtukken I. P 13.  

Bron: Nationaal Archief, familie Wassenaer en Duivenvoorde, Inv. Nr. 562
 

Akte van overdracht door Dirk van Toll van 7 hont in Zoeterwoude in de Bouwerie en een derde van de laan en akker in Voorschoten aan Jan van Duvenvoorde; met retroakte, 1464 en 1466, 2 charters

“Ic mathijs hugenz van busch doe cond ende benke allen luden dat voir my sijn gecomen pieter van rijn willem van rijn gebroders ende dirc van tol hair beyder suster man ende geliden mit gesameder hant schuldich te wesen pieter claesz ende alijt sijn geechte wijf een ende twintich pont vijftien stuvers vont pont als eerf penninck dal welke gelt geloven wy myt gesameder hant te betalen int iair ons heren dusent vierhondert vijfendetsestich op sinte pieters dach voirschoter merckt ende wairt tsake dat dat eerf of tlant vercoft vort voir den dach des betalings so soude piet ende alijt voirscreven op die naemcondige dagen dair ment op vorcoft hant gelt oerst of ontfangen voirt wairt sake dat pieter ende alijt voirscreven geen betaling en hadden als voirscreven is so soud pieter ende alijt voirscreven hair gelt van halen andie vierdalf morgen lants die gelegen sijn int ambocht van soterwou ende is geheten die bouweri voirt wairt sake dat pieter ende alijt voirscreven cost of scaed cregen om gebreck van betaling ende gebraech an enich van den drien voirnoemt dat soud wesen op den gever cost dair die betaling an gebraec hier hebben an ende overgeweest als seges luden ende tugen symon willemz volprecht bertolomeusz In kennisse des wairheits heb ic pieter van rijn wilem van rijn ende dirc van tol voirnoemt mit den tugen gebeden mathijs hugenz voirscreven dat hi desen brief over ons besegelen wil Ende ic mathijs hugenz van busch om bede willen van hem allen voirscreven desen brief besegelt heb mit mijn segel hier beneden aen gehangen Int iair ons heren dusent vierhondert vierendetsestich op den tienden dach in junio (10-06-1464)”

Pieter van Rijn, Willem van Rijn en Dirc van Tol, de man van hun beider zuster, verklaren voor Matthijs Hugenz van Busch schuldig te zijn aan Pieter Claesz en zijn echtgenote Alijt 21 pond 15 stuivers erfpenning en met gezamenlijke hand te betalen in 1464 op Sint Pietersdag (akte dd. 10-06-1464)

Bron: VROA 1920, deel 1 (Verslag Rijksarchief, Oude Archieven)

“Ic huech jacopsz scout inde ambocht van coudecerc doen condt ende kenlie allen luyden dat voir my quam dirc van toll gheritz ende ghelide dat hi vercoft heeft jan van duvoerde seven hont lants ende sijn gheleghen inden ambocht van soeterwoude ant lait ghemender vuer in een weer lants ghehieten die bouwerie ende heeft beleghen an die oestside pieter van rijn ende an die westside jan claes phillipsz ende claes hughezs erfenamen streckende voir wt die vliet tot an soeterwoude weteringhe toe Soeck so ghelijt dirc van tol voircreven dat hi vercoft heeft jan van duvoerde voirnoemt dat rechte derdendeel van die laen enden vande acker die gheleegen sijn inde ambocht van voerschoten ende heeft beleghen an die oestside van die laen voirnoemt machtelt willemszs erfgenamen ende an die westside jan claes phillipsz ende claes hughezs erfenamen streckende vander gheest of totter vliet toe Ende den acker voirnoemt heeft beleghen an die oestside machtelt willemszs erfenamen voirscreven ende an die westside eems van hout of willem van hout dat noorteynde heeft beleghen die papelicke proeven tot voerschoten ende dat zuyteynde die laen ende al dese voirnoemde porcelen van lande gheloeft dirc van tol voircreven vry te wesen alselve guet vry erf sculdich is te waren vijf groot siaers tot ewicher pacht die staen op die seven hont voirscreven ende van al dese porcelen van lande voirscreven beket hem dirc van tol voircreven wel voldaen ende betaelt de lesten penninc mitten eersten hier hebben an ende over gheweest als thugen huech jacopsz ende huech van hout ende om dat dit waer is so hebbe ic dirc van tol voircreven ghebeden huech jacopsz scout voirscreven desen brief over my te beseghelen ende ic huech scout voirscreven ter bede van dirc van tol voircreven ende in teghenwoirdicheit der tughen voirnoemt so hebbe ic desen brief beseghelt miit mijnen zeghele Int jaer ons heren duysent vierhondert ende sesentsestich opten dertiende Dach in februarije (13-02-1466)”

Vanmorgen bij ELO in Leiden op de tijdelijke locatie bij het Hoogheemraadschap Rijnland het boek van Dr. D. van Tol "Het huis Tol te Koudekerk" bestudeerd.

Dirk van Tol Gerardsz wordt in 1439 beleend met twee morgen land dat eerder door Gerard Ramp is beleend in 1368, die zijn vader is geweest en die een broer was van Floris van Tol.

Opnieuw bewijs uit de eerder gemelde publicatie dat Dirk Gerardsz van Tol een zoon is van de jongere zoon (van Floris van Tol) Gerard Ramp.