Een belnagrijke schakel in dit verhaal zou Aart van Borsselen kunnen zijn. Doopgetuige bij twee kinderen van Jacob Hermansz.
Van Aart weet ik niet heel veel behalve het volgende.
Aart van Borsselen is in 1738 en 1739 getuige bij de doop van twee kinderen van Jacob. Aart is samen met de schoonmoeder van Jacob, Neeltje van Husen, getuige.
Aart is de enige getuige bij dopen van Jacob zijn kinderen met dezelfde achternaam. Het is daarom bijna met zekerheid te zeggen dat Aart familie van Jacob geweest moet zijn.
In welke hoedanigheid Aart familie is, is op dit moment nog niet te zeggen. Aannemelijk zou het zijn dat Aart een broer is van Jacob maar er zijn meer mogelijkheden. Aart zou ook een oom kunnen zijn.
Van Aart van Borsselen is bekend dat hij is overleden in Leiderdorp in het jaar 1742 ( 19 jaar voor het overlijden van Jacob). Hierop kunnen we daarom ook met redelijk grote zekerheid zeggen dat Aart in ieder geval van 1738 tot 1742 in Leiderdorp heeft geleefd.
Van voor deze tijd is tot op heden nog geen enkele informatie over Aart terug te vinden.
De ervaring leert dat de voornaam Aart kan variëren in zo’n beetje alle voornamen die met een ‘A’ beginnen en waar ook een ‘R’ in zit. Dus o.a. Adriaan, Arent, Arie en Arij zijn ook goed ( Albert en Abraham kunnen worden overgeslagen).
In de zoektocht naar Aart moet dus rekening worden gehouden met vele varianten van zowel voor- als achternaam.
Van zowel Jacob als Aart is tot nu toe dus hun oorsprong niet bekend.
Jacob Hermansz komen we als eerst tegen in een bron zijnde het lidmaatschap register van de gereformeerde kerk van Leiderdorp. Dit is in 1720. Voor 1720 is geen enkele vermelding gevonden in doopboeken, kerkelijke registers of dergelijke.
In het lidmaatschap register is Jacob Hermansz ( genoteerd als Jacobus Harmensz van Borsselen) de enige persoon die lid is van de gereformeerde gemeente met de naam van Borsselen. Wat betekend dit? Is Jacob als enige van zijn familie “bekeerd” tot gereformeerde of is komt hij van elders en is hij alleen gearriveerd in Leiderdorp en lid geworden van de gereformeerde gemeente in Leiderdorp?
Vanaf de eerste vermelding in 1720 van Jacob is wel bekend dat hij in ieder geval vanaf dit jaar in Leiderdorp heeft geleefd tot aan zijn dood. Vanaf 1753 is zelfs de exacte woonlocatie van Jacob bekend namelijk de polder Agthoven in Leiderdorp ( Hofstede Agthoven). Jacob is uiteindelijk overleden in 1761 in het St. Catharina gasthuis in Leiden.
Een keer heeft Jacob laten opschrijven waar hij geboren zou zijn. Bij zijn tweede huwelijk heeft hij laten optekenen dat hij is geboren in Borsselen te Vriesland. Onderzoek naar deze geboorteplaats loopt dus telkens dood.
Het archief van het dorp Borsele op Zuid Beveland ( Zeeuws archief) is onderzocht maar dit heeft niks opgeleverd.
Helemaal uitgesloten kan Borsele als geboorteplaats niet omdat tijdens de tweede wereldoorlog tijdens het bombardement van Middelburg de kerkelijke registers verloren zijn gegaan. Er is getracht een reconstructie van de doop- en trouwboeken te maken die verloren zijn gegaan maar deze zijn niet helemaal volledig dus.
Vervolgens is ook nog de polder Vriesland op Voorne Putten onderzocht ( Hekelingen) als mogelijke geboorteplaats van Jacob. Ook dit leverde geen resultaat op.
Wat ook nog een mogelijkheid zou kunnen zijn is Oost Friesland, Duitsland. Hier liggen wat plaatsen die lijken op de naam Borsselen maar niet één op één hetzelfde zijn. Onderzoek is Duitsland is echter zeer moeilijk dus tot op heden niet verder onderzocht.
Van Aart zijn alleen de 2 registraties als doopgetuige in 1738 en 1739 bekend en dat hij is overleden in Leiderdorp in 1742. Voor 1738 is er niks bekend over Aart.
Waar komen Aart en Jacob “opeens” vandaan? Dat blijft de grote vraag tot nu toe.
Als Jacob ongeveer even oud is als zijn eerste vrouw ( Lijstbeth Swanenburg) dan moet Jacob omstreeks 1700 zijn geboren ( Lijsbeth is geboren in 1706).
Rond dit jaartal moet dus de geboorte van Jacob worden gezocht.
Het is ook van belang om vast te stellen dat Jacob zijn vader gekend moet hebben. Jacob gebruikte immers zijn hele leven het patroniem Hermansz. Ook heeft Jacob zijn zoons de naam Herman(us) gegeven. Hij vond het dus van belang om zijn vader te vernoemen. Zoals gezegd betekend dit dat Jacob zijn vader gekend moet hebben en een normale relatie met hem had.
Wat betreft de moeder van Jacob is het waarschijnlijk dat zij Sijtje of iets wat daar op lijkt geheten moet hebben. Dit is te herleiden uit de namen van de kinderen/ dochters die Jacob heeft gekregen.
Zeer waarschijnlijk waren dus een Herman en Sijtje de ouders van Jacob.
Interessant is het verder om te weten dat ondanks dat er voor 1720 niks van Jacob bekend is het wel bekend is dat er voor 1720 en de gehele 17de eeuw de naam van Borsselen wel voorkomt in de omgeving van Leiderdorp.
In 1639 is bijvoorbeeld bekend dat er ene Mouringh Matheusz van Borsselen woonde in Achthoven, Leiderdorp.
Is dit familie van Jacob of is het toeval dat er personen met dezelfde achternaam woonde in dezelfde omgeving?
Ook zijn er andere personen terug te vinden die in Leiderdorp leefde in de 17de eeuw met de naam van Borsselen ( zoals ene Jan Fransz van Borsselen).
Verder weten we dat eind 16de eeuw de familie van Borsselen een steenplaats bezat aan de overkant van de Rijn, onder Zoeterwoude Rijndijk tegen Hazerswoude Rijndijk aan. Ook dit is zeer nabij de omgeving waar Jacob heeft geleefd.
De achternaam van Borsselen is in de 17de eeuw in een bepaalde tak van de familie van Borsselen in vrouwelijke lijn overgeërfd. Dit zie je in die tijd wel eens vaker.
Mouringh Matheusz van Borsselen stamt trouwens af van de steenplaatsers.
Van: LENEN VAN DE DOMPROOSTDIJ TE UTRECHT ... - HoGenDa
5. 7 morgen land [etc.]
=================
17-7-1633: Jan Fransz. van Borsselen de Jonae, ambachtsbewaarder van Leijderdorp, hulde door Adriaen Willemsz. Wittert volgens procuratie d.d. 16-7-1633 voor notaris Dirck Jansz. van Vesanevelt te Leyden, bij dode van zijn vader Frans Jansz. van Borsselen, weduwnaar van Annetgen Michielsdochter (6, fol. 63v).
22-7-1639: Claertgen Fransdochter van Borsselen, gehuwd met Franck Claesz., wonende aan de Hoge Rijndijck te Hazerswoude, hulde door Claes van Groendijck, bij dode van haar broer Jan Fransz. van Borsselen (6, fol. 163).
6. 2 akker [etc.]
============
13-5-1634: Jonge Jan Fransz. van Borsselen te Leyderdorp, hulde door meester Cornelis Hendricxz. van Swieten volgens machtiging d.d. 20-4-1634 voor notaris Pieter Dircxz. van Leeuwen te Leyden, bij dode van zijn vader Frans Jansz. van Borsselen en draagt het leen over aan Anthonis Dircxz., steenplaatser, daar zijn vader er indertijd ten onrechte mee was beleend in plaats van diens vader Dirc Matheusz. (6, fol. 100-101).
9A. ⅓ deel van een woning met huis en getimmerte en 16 morgen 44 roeden land.
==============================================================
26-4-1634: Jan Jansz. de Rijck na overdracht door Matheus Dircksz. volgens de scheiding van de nalatenschap van Dirck Matheusz. steenplaatser en van diens overleden zoon Jan d.d. 12-4-1634 gedaan ten overstaan van Claes Gerritsz. van Harmelen, schout van Leyderdorp, Willem Vriesen en Jacob Claesz. door Marrichien Jansdochter van Borselen, weduwe van Dirck Matheusz. en haar kinderen Matheus, Thonis, Dirckie, gehuwd met Willem Gerritsz. 8 Haes, Theuntie, gehuwd met Jan Jansz. de Rijck en Claertgen, gehuwd met Joost Jansz. de Rijck. (6, fol. 83v-105).
30-8-1644: Joost Jansz. de Rijck en Mauring Matheusz. van Borsselen, elk met de helft van het leen na overdracht door Claes Claes Moy volgens procuratiae d.d. 4-4-1644 voor notaris Dirck Jansz. van Vesanenvelt te Leyden namens Jan Jansz. de Rijck te Leyderdorp. (7, fol. 17v-21).
9C. ⅓ deel van een woning met huis en getimmerte en 16 morgen 44 roede land.
==============================================================
30-9-1639: Mauring Matheusz. bij dode van zijn vader Mathijs Dircksz. (6, fol. 165v; 10-3- 1640 huwelijkse voorwaarden gepasseerd voor notaris Claes Claesz. Moy te Leyden tussen Mouringh Matheusz. van Borsselen, jongeman wonende in Achthoven in Leyderdorp, geassisteerd met zijn aangetrouwde ooms Jans Jansz. de Rijck
Vrije interpretatie die geverifieerd moet worden hieronder, maar dat het hele spul familie is van elkaar is wel duidelijk.
==> Mauringh Matheusz van Borsselen is een zoon van Matheus Dirksz. Matheus Dirksz was een zoon van Marrichien Jansdr van Borsselen X Dirck Matheusz (Matheus' zus Teuntje was getrouwd met Jan Jansz de Rijk; zus Claartje met Joost Jansz de Rijk en Matheus broer Anthonis Dirks vindt je ook terug)
Marrichien Jansdr van Borsselen is (vermoedelijk) een zuster van de genoemde Frans Jansz van Borsselen.
De achternaam 'van Borsselen' is hier duidelijk 1x in de vrouwelijke lijn overgeërft, maar dat zie je in die tijd wel eens vaker. Frans Jansz is - vermoedelijk - een van de eigenaren van de steenplaats onder Zoeterwoude waar over word gesproken.
Terugkomend op de getuige Neeltje van Husen (achternaam varieert) die 2 keer samen met Aart als doopgetuige voor komt het volgende. Zij is de moeder van Lijsbeth Swanenburgh.
Nu is er in 1709 een echtpaar Adriaan Willemse van Borsele en Maria Meijser die een kind krijgen. Dit is hetzelfde echtpaar als Adrianus Willemse van Bersselen en Maria Meijsser die in 1695 een kind krijgen en laten dopen. Bij deze doop is getuige o.a. ene Adrianus van Huijssen. Zouden Neeltje ( van Husen) en Adrianus misschien familie zijn, zo dat op die manier misschien aantoonbaar is dat Adriaan Willemse van Borsele dezelfde persoon is als gezochte Aart van Borselen? Of is zo de relatie ontstaan tussen de familie van Borsselen en de familie van Husen/ Huijssen?
Adriaan Willemsen van Borsele trouwt in 1691 met Maria Meijster. Adriaan is dus duidelijk een generatie ouder dan Jacob.
De achternaam van Adriaan word op verschillende manieren geschreven:
- Van Baeselen
- Van Basele
- Van Beerselen
- Van Bersselen
- Van Baesel
- Van Baersele
- Van Borsele
De verschillende achternamen geven ook weer aanleiding om op deze namen te zoeken in combinatie met de voornamen Jacob, Aart en Herman aangezien deze varianten bij Adriaan uiteindelijk leiden tot de achternaam Borsele.
Als Adriaan de Aart is die gezocht word zou Aart geen broer van Jacob zijn maar eerder een oom gezien de leeftijd.
Het lijkt echter niet waarschijnlijk dat deze Adriaan de gezochte Aart zou zijn.
In het daglicht van de diverse varianten van de naam die uiteindelijk tot de naam van Bostelen leid is een variant als Barssel ook een mogelijkheid als achternaam.
Barssel zou dan kunnen verwijzen naar het dorp Barβel in de huidige deelstaat Nedersaksen in Duitsland. Dit gebied in Duitsland staat bekend als oost Friesland. Dit zou enigszins een verklaring kunnen zijn voor de notatie Borsselen Vriesland wat Jacob had laten optekenen bij zijn tweede huwelijk.
Als de achternaam van Jacob een geografische verwijzing is van herkomst, wat voor een achternaam redelijk normaal is, zou dit natuurlijk ook weer een gebied bieden waar gezocht kan worden naar de geboorte van Jacob.
De achternaam hoeft echter niet perse een geografische verwijzing te zijn.
Als de achternaam niet een geografische oorsprong heeft zou de naam van Bostelen ook te maken kunnen met bier bostel. Dit is een rest product wat bij het bier brouwerij proces vrij komt en gebruikt word als diervoer. In vroeger tijden was hier een grote handel in. Wellicht waren de voorouders van Jacob handelaren is bier bostel en is zo de naam ontstaan. Echter is het dan wel vreemd dat de naam Bostel als Borsselen word verschreven.
Mocht Barβel de herkomst zijn van Jacob dan is de eerder genoemde Adriaan niet de Aart die we zoeken. Adriaan is namelijk geboren in Leiden zien we in de huwelijksinschrijving van Adriaan met Maria. Hierin staat genoteerd dat Adriaan is geboren te Leiden en thans woont aan de Havestraat West.
Alles samenvattend kan er in het geheel niet bewezen worden dat Adriaan (Arij) Willemsz van Baersele (X 1691 Maria Meijster) dezelfde persoon is als Aart van Borselen (Bostelen) die getuige is in 1738 en 1739, en in 1742 te Leiderdorp is overleden. Waarschijnlijk zij het gewoon 2 verschillende personen.
Dat te meer, omdat Adriaan (Arij) Willemsz van Baersele vrijwel zeker gewoon in Leiden is geboren, terwijl van Jacob Hermansz van Borsselen (bij wie Aart 2x getuige is) bekend is dat hij afkomstig is (zou zijn?) uit 'Borsselen in Vriesland'. Zoiets zou je dus ook bij (verondersteld) familielid Aart verwachten, maar dat is dus bij Adriaan Willemsz niet het geval.
Wel is het waarschijnlijk - omdat zowel Jacob Hermansz als Aart van Borsselen (Bostelen) plotseling opduiken - de kans aanzienlijk is dat ze van elders komen. Te meer, omdat een passende Harmen of Hermanus van Borselen (o.i.d.) als vader van Jacob nog niet is aangetroffen in de omgeving van Leiden. Dan is de suggestie van Barssel als geboorteplaats, ( wat ligt ongeveer 35 km ten oosten van Nieuweschans" - dus Ost-Friesland) mijns inzien wél kansrijk.
Als Hypothese kan dan het volgende gesteld worden. Jacob Hermansz 'van Barssel' is vrijwel direct Jacob Hermansz 'van Borsselen' (Bostelen) gaan heten toen hij arriveerde in Leiderdorp, omdat men in de omgeving van Leiden Barssel in Friesland niet kende / niet kon plaatsen. Maar de naam 'van Borsselen' was in die omgeving uit het verleden wél bekend.