stamboomforum

Forum logoFora » Archiefonderzoek en bronnen » Wat is de "Henxtpenninck "

Dit gaat niet om leeshulp, maar hulp bij interpretatie. Ik hoop dat dat niet erg is, of dat je me kunt doorverwijzen naar een geschikter forum

In het verpondingskohier uit 1646 van Rekken (Berkelland) staan de bezittingen en rechten van ca 75 boeren. Veelal pachten ze (delen van) hun grond van De Heeren van Borculo, van het bisdom Munster, of van de enige grootgrondbezitter uit het dorp zelf (Merveld).

Slechts twee boerderijen zijn in het bezit van een vrouwenklooster in Vreden net over de duitse grens grens: Gelink, waar ik geboren ben, en Elferink/Elfers, onze naaste buren.

De volgende tekst vind ik daarover:

Lubbert Elfferinckx goet, hoort den abdissinnen van Vreden, ende sijn hoffhorich. Daertoe is een huis met die lijfftucht ende 2 gaerdens, groot 3 schepel geseys, geset op 12 daler.  Ende 3 koeweiden ad 3 daler de weyde.  Aen bouwlant 9 molder saet, sijnde waetersuchtich landt, thientvrij, lichte garve.  Geeft jaerlix ther pacht ½ schepel roggen ende 2 molder gersten, een vercken ofte 1½ rijckxdaler. Facit 3 gulden, 15 stuiver. Een henxstpenninck 1½ stuiver, den 9den gast uit sijn gehele landt krijcht sijn vaeder. Pontschattinge: 16 gulden, 10 stuiver. 114-9-10.

Joan Gelincxgoet hoort die abdissinne van Vreden, is hoffhorich. Daertoe huys met 2 gaerdens, groot 2 schepel, geset op 12 daler ende 3 koeweiden ad 3 daler die weide. Aen bouwlant 10 molder saet, tientvrij. Geeft ther pacht ½ schepel roggen, 2 molder gersten, een vercken ofte 3 gulden 10 stuiver. Een henxtpenninck oft 1½ stuiver. Pontschattinge: 16 gulden, 10 stuiver. 121-9-10. 111-15-5

Het gaat om het woord "henxtpenninck". Wat kan dat betekenen? Het komt alleen bij deze twee boeren voor, en als ik op Google zoek, vind ik alleen de kohiertranscriptie waar ik mee werk.

Leo te Braake

https://www.heerlijkheidborculo.nl/wp-content/uploads/2014/07/VerpondingskohierKreynckInleiding.pdf
penning te betalen voor de verplichting tot het houden van een hengst

Chris van Dijkum

Zou het kunnen gaan om een belasting op paardenbezit? Zie ook hier.

Edit: Chris je was me voor.

JP Ouweltjes

Dank! ik had hier al wel aan gedacht, maar ik vond het onlogisch: de twee boerderijen liggen pal naast elkaar ten zuiden van de Berkel, indertijd een flinke barriere. In de noordelijke helft van Rekken komt de hengstpenning helemaal niet voor, terwijl hengsten ook daar nodig zijn om de soort in stand te houden...

Misschien is er een verband met de horigheid aan het vrouwenklooster in plaats van aan het bisdom? (de andere landheren:  Merveld was onderhorig aan de heerlijkheid Borculo, en deze op zijn beurt aan het bisdom Munster). Maar het voert te ver om dat hier helemaal uit te spitten.

Mijn dank geldt ook je link, die erg goed ingaat op de diverse bestaande versies van dit kohier.

Leo te Braake

Het lijkt inderdaad met (al dan niet verplicht) paardenbezit van doen te hebben. Het was gebruikelijk dat boeren verplicht waren om zgn paardendiensten te doen. Dat waren wat zwaardere diensten aan hun heer zoals bomen wegslepen uit het bos etc. Daarnaast bestonden er kleinere diensten die zonder paard gedaan konden worden zoals hout hakken, onkruid wieden etc. Boeren werden wel eens vrijgesteld als ze een openbare functie uitoefenden (zoals schepen).

Annemarie57

Dank voor ook deze reactie. Wat jij beschrijft zijn herediensten. De hengstpenning is een vorm van belasting. Het is niet logisch dat belasting geheven zou worden op verleende herediensten. De hengstpenning slaat dan ook ongetwijfeld op het verdienmodel van de hengstenhouder. Dat is tegen betaling door de klant de hengst laten doen waaarvoor hij graag wat inspanning levert: de merries van de klanten dekken...

Bij mijn agrarische familie heb ik vandaag horen vertellen dat hengstenhouders tot wel 30-40 km verderop klanten hadden (jaren 50). Dat zal 300 jaar eerder misschien overeen komen met een iets kleinere ring waarbinnen klanten  zaten, maar het maakt twee naast elkaar zittende hengstenhouders wat minder onlogisch.

Leo te Braake

Maar om dat paard te kunnen bekostigen voor die herendiensten? Of waren alle boeren zo rijk dat ze dat zelf konden? 

Annemarie57

Ik begrijp niet waar je naartoe wilt. Belasting op een hengst om beter herendiensten te kunnen leveren?

Laten we het hier maar bij laten.

Leo te Braake

Mee eens. Het zou uitdraaien op een volbloed nachtmerrie.

JP Ouweltjes

Ik denk dat je inderdaad aan een belasting moet denken op het houden van een paard om de spandiensten te kunnen vervullen. Een paard was een luxebezit.

En ik zou je er zeker geen nachtmerries van willen geven. Dat is het denk ik niet waard.

Annemarie57

Zou het kunnen gaan om een speciale belasting vanuit Duitsland? Het wordt alleen deze twee boerderijen ten laste gelegd, en beide behoorden tot het vrouwenklooster in Vreden in Duitsland. Ik heb echter geen idee waar u zou kunnen achterhalen. of het een Duitse belasting is.

Marianne T


Ik denk dat ik de Vreden-connectie al eens genoemd heb. Ik vind deze uitleg eigenlijk steeds waarschijnlijker, al of niet in samenhang met het bisdom Munster.

Echter, als ik google op de Duitse spellingsvariant (Henxtpfennig), vind ik tot nu toe evenmin iets als voor de nederandse varianten.

Ik blijf geïnteresseerd in ondersteuning voor deze theorie, of voor alternatieve uitleg.

Leo te Braake




Plaats een reactie

Om reacties (en nieuwe onderwerpen) te plaatsen op het Stamboom Forum dient u eerst in te loggen! Nog geen lid? Registratie is gratis en snel!