Volgens AI,  de namen Hendrick en Jan werden in deze periode (1630) regelmatig door elkaar gebruikt in Amersfoortse families. Is dat waar, ik ben het nog niet eerder tegengekomen ?

Dat lijkt me klinkklare onzin. Wat voor bewijs wordt daarvoor geleverd? 

Wel geen bewijs, maar een verklaring,

Hendrick en Jan werden in deze periode regelmatig door elkaar gebruikt in Amersfoortse families

Vooral in:

• soldatenfamilies
• pachtersfamilies
• families uit Zeldert / Sittert

Het komt vaker voor dat:

• een man in officiële akten Hendrick heet
• maar in kerkelijke context Jan wordt genoemd
• of andersom

Dit is geen uitzondering — dit is typisch 17e‑eeuws.

Ik zocht via AI naar de vrouw van Jan Jansz Haen, tr. NN NN.

Uit dit huwelijk:

1. Jan Jansz Haen van Ziddert de Jonge, geb. omstr. 1630, tr. Amersfoort 19 april 16551 Metjen Willems, vermeld Testament: vanaf 28 dec. 1672.2

2. Gerbrecht Jans (de) Haen, ged. Amersfoort 10 maart 1637,3 † vóór 8 maart 1692,4 tr. Amersfoort 25 aug. 16635 Jan Willemsz Cruijff, vermeld Machtiging: Gemachtigde is Brechje Haen. vanaf 23 febr. 1677,6 Machtiging ten behoeve van arbitrage: vanaf 24 sept. 1685 en Testament vanaf 7 mei 1689,7 † vóór 1689, zn. van Willem Jans en wedr. van Lijsbeth Wachtmeester.

3. Gerritje Jans Haen, geb. omstr. 1639, tr. Rhenen (ondertr. 9 jan.)9 16599 Gijsbert Lamberts, geb. omstr. 1635, † 1718, begr. Amersfoort 30 april 1718.10

4. Thomas Jansz Haen van Sittert, ged. Amersfoort 16 juni 1640,11 tr. Amersfoort 21 april 166512 Hester Cornelis van Beeftingh.

5. Tonnis Haen, ged. Rhenen 8 dec. 1641,13 † vóór 18 febr. 1644.

6. Deliana Haen, ged. Amersfoort 23 sept. 1642.14

7. Tonnis Haen, ged. Rhenen 18 febr. 1644.15

8. Dionisius Haen, ged. Amersfoort 6 sept. 1646.16

en stelde zelf al wel gevonden te hebben

Trouwinschrijving Hendrick de Haen en Diliana van Deuverden van Voord, 20-01-1630

Aktedatum: 20-01-1630

Akteplaats: Amersfoort

Bruidegom: Hendrick de Haen

Bruid: >>>Diliana <<< van Deuverden van Voord

Opmerkingen: Verzoek, gedaan te Utrecht, aan burgemeester en schepenen van Amersfoort de proclamaties te doen plaatsvinden, niet in de kerk maar op het stadhuis.

Datum ondertrouw: 20-01-1630

Gezindte: Voor het gerecht

Toegangsnummer: DTB_Archief_Eemland_13 -

Inventarisnummer: 46a

Paginanummer: 4

Daarop de reactie van AI,

De bruidegom: Hendrick de Haen

Jij hebt het gezin van Jan Jansz Haen (de vader van Gerritje Jans Haen) volledig in kaart gebracht.

Maar let op:

- In jouw reconstructie heet de vader Jan Jansz Haen.

- Maar in deze akte heet de bruidegom Hendrick de Haen.

Dat lijkt op het eerste gezicht niet te kloppen…

Maar genealogisch gezien is dit precies wat we verwachten.

Waarom?

✅ Hendrick en Jan werden in deze periode regelmatig door elkaar gebruikt in Amersfoortse families

Het is een foute redenering. Een AI-model (zoals ChatGPT) is getraind op enorme hoeveelheden tekst van het internet maar heeft geen begrip van waarheid zoals mensen dat hebben. Het genereert hallucinaties om maar een antwoord te geven. Het AI antwoord vertelt je misschien wel, dat de naam van de vrouw van Jan Jansz Haen nog niet op internet te vinden is. Nog door niemand werd gevonden of zelfs gezocht. Wellicht (maar niet geheel zeker) is het wel te vinden in de geschreven archieven. 

Ik heb getracht om deze hallucinatie te reproduceren, maar zonder succes:

"Tijdens mijn genealogisch onderzoek stuit ik zekere Jan Jansz Haen die vanaf omstreeks het jaar 1630 in Amersfoort woonde. Hij was de vader van Jan Jansz Haen de Jonge, Gerbrecht Jans de Haen, Gerritje Jans Haen, Thomas Jansz Haen van Sittert, Tonnis Haen, Deliana Haenen, en Dionisius Haen. Ik heb zijn huwelijk van deze Jan Jansz Haen niet kunnen vinden. Wel vind ik het huwelijk van zekere Hendrick Jansz Haen die te Amersfoort trouwt in het jaar 1630 met zekere Deliana van Deuverden van Voord."

Antwoord ChatGPT 5.2 professional:

Dat huwelijk dat je wél hebt (Amersfoort 1630: Hendrick Jansz Haen × Deliana van Deuverden van Voord) past opvallend goed bij wat er online al eens is uitgewerkt over de familie Van Duverden/Deuverden van Voord: daar wordt Deliana (ook als Deliaentgen) genoemd, gedoopt gereformeerd in Amersfoort 1-2-1607, en “tr. vóór 1631 met Hendrick de Haen”. nikhef.nl
Dat maakt het waarschijnlijk dat jouw “Hendrick Jansz Haen” en die “Hendrick de Haen” dezelfde man zijn, en dat de datering “1630” (die jij vond) in elk geval binnen het juiste venster valt.

Waarom je het huwelijk van Jan Jansz Haen niet vindt (en hoe je ‘m tóch kunt benaderen)

Een paar patronen die ik in dit soort Amersfoort-cases vaak zie:

Ondertrouw/huwelijk staat in een ander register dan je verwacht.
In Amersfoort heb je in deze periode vaak zowel kerkelijke (Gereformeerde) inschrijvingen als “gerechtelijke” inschrijvingen. Een huwelijk kan ook alleen als ondertrouw zijn genoteerd, of in een apart trouwboek (of juist ontbreken door hiaten).

Naamsvarianten verstoppen de inschrijving.
Zoek breed op combinaties en varianten:
Haen / de Haen / den Haen / Haan en Deliana / Deliaen(tgen) / Delyaen en Deuverden / Duverden / Dueverden / Duwerden en Voord / Voort / Voordt.

“Jan Jansz Haen” kan in bronnen óók met een ander patroniem of toenaam voorkomen.
Eén belangrijke waarschuwing hierbij: ik vond een (weliswaar secundaire) uitwerking waarin Thomas Jans (de) Haen van Sittert expliciet “zn. van Jan Willemsz Haen en Willemken Huyberts” wordt genoemd. nikhef.nl
Dat botst met jouw aanname “Jan Jansz Haen (vader van Thomas Jansz…)”: als Thomas’ vader werkelijk Jan Willemsz heet, dan is Thomas níet de zoon van een Jan Jansz (patroniemen sluiten elkaar meestal uit). Dit kan betekenen:

er zijn twee (verwante) Haen-takken door elkaar geraakt, of

de secundaire uitwerking heeft een fout, of

“van Sittert” hoort bij een andere Thomas/Haen-combinatie dan jij bedoelt.
Dit is het soort tegenstrijdigheid dat je het snelst oplost door de oorspronkelijke doop- en trouwinschrijvingen van de kinderen te verzamelen en de getuigen te vergelijken (die verraden vaak de juiste familie).

Deliana’s familiecontext kan je naar een huwelijksspoor leiden.
In inventarissen van Archief Eemland duikt “Deliana van Deuverden” op in stukken rond de nalatenschap/erfgenamen van Johan van Deuverden van Voord (schout van Amersfoort). Archief Eemland+1
Zulke stukken bevatten regelmatig: woonplaatsen, verwantschappen, voogden/mombers en soms expliciet “gehuwd met …”, wat je weer naar de juiste kerk/gerecht-inschrijving kan leiden.

Concreet stappenplan dat meestal snel resultaat geeft

Maak een kinderlijst met harde bronnen: doopdatum/plaats van elk kind (en vooral: doopgetuigen). Als jij bijv. Dionisius, Deliana, Gerritje etc. als kinderen van Jan Jansz Haen hebt: probeer van elk de doop te vinden en noteer getuigen exact.

Zoek op “momboir/voogd/momber” rond 1630–1650: als Jan Jansz vroeg overlijdt, komt hij vaak indirect boven via voogdij over minderjarige kinderen.

Zoek naar boedelscheiding/testament/schepenakten (Amersfoortse protocollen): daarin staat vaak “X, weduwe van…” of “kinderen van wijlen…”—dat is soms waardevoller dan de trouwinschrijving zelf.

Controleer of “Haenen” een taknaam is: in jouw lijst staat “Deliana Haenen” naast “Dionisius Haen”; dat kan op een latere naamstabilisatie wijzen (zelfde familie, andere schrijfwijze).

Als je wil, plak hier de doopvermeldingen die je al hebt (datum/kerk + getuigen) van 2–3 van de kinderen (bijv. Thomas, Dionisius en Gerritje). Dan kan ik je helpen om op basis van getuigen/naamclusters te bepalen of jouw “Jan Jansz Haen” waarschijnlijk dezelfde is als (of juist verschilt van) de Jan die in de “van Sittert”-lijn als Jan Willemsz opduikt.

Mijn vervolgvraag was: "Hoe waarschijnlijk is het dat Hendrick Jansz Haen de vader is van dedoor mij genoemde kinderen?"

Antwoord ChatGPT:

Op basis van alléén de naamvormen die je noemt is het niet waarschijnlijk dat Hendrick Jansz Haen de vader is van jouw opgesomde kinderen.

De kernreden is simpel maar sterk: vrijwel al die kinderen dragen als patroniem Jans / Jansz / Jansdr (Jan Jansz Haen de Jonge, Gerbrecht Jans, Gerritje Jans Haen, Thomas Jansz Haen van Sittert). In de 17e eeuw betekent dat normaal gesproken: hun vader heet Jan. Als hun vader Hendrick heette, verwacht je juist patroniemen als Hendricks / Hendricksz / Hendricksdr (of varianten).

Dat patroon (meerdere kinderen met “Jans-”) is zó consistent dat je genealogisch gezien eerder moet denken aan:

Jan Jansz Haen = vader (zoals jij al hebt), en

Hendrick Jansz Haen = waarschijnlijk verwant (bijv. broer of neef van Jan Jansz), omdat hij óók “Jansz” is (dus ook een zoon van een Jan).

Wat kan het tóch plausibel maken?

Alleen als blijkt dat die “Jans/Jansz” bij de kinderen niet als patroniem is gebruikt maar als onderdeel van een vaste familienaam (dat komt in deze periode voor, maar bij “Jansz” is dat minder gebruikelijk), óf

als je bij de originele doop-/trouwinschrijvingen ziet dat het patroniem niet Jans( z ) is maar bijvoorbeeld verkeerd is overgenomen, óf

als “Jan Jansz Haen” en “Hendrick Jansz Haen” in bronnen eigenlijk dezelfde persoon blijken door verwisseling/alias (dat is zeldzaam; meestal zijn het dan gewoon twee mannen).

Mijn inschatting, puur op naamkunde/patroniemen: laag (eerder “onwaarschijnlijk” dan “mogelijk”). De snelste manier om dit hard te maken is: pak van 2–3 kinderen de doopinschrijving en kijk wat er bij de vader staat (Jan/Hendrick) en wie de doopgetuigen zijn. Als er bijv. bij meerdere dopen een “Hendrick de Haen” als vader staat, kantelt het meteen; als er consequent “Jan de Haen” staat, is het klaar.

Als je me de exacte doopvermelding (datum + kerk + letterlijke vadernaam) van één of twee kinderen geeft (bijv. Thomas en Dionisius), kan ik je ook helpen om het verwantschapsscenario (broers/neven) logisch te reconstrueren.

Ik heb de beginvraag ook gesteld aan Google AI met als antwoord:

Het is aannemelijk dat de door u gevonden Hendrick Jansz Haen nauw verwant is aan Jan Jansz Haen, mogelijk zelfs zijn broer, gezien het identieke patroniem en de gedeelde achternaam in dezelfde periode in Amersfoort.

Hoewel een direct huwelijksrecord van Jan Jansz Haen rond 1630 in de geraadpleegde bronnen ontbreekt, wijzen de namen van zijn kinderen op specifieke familiebanden:

• Vernoeming: De dochter Deliana Haenen draagt dezelfde voornaam als Deliana van Deuverden van Voord, de vrouw van Hendrick Jansz Haen. Dit suggereert een sterke familieband, waarbij Jan zijn dochter mogelijk naar zijn schoonzus of een gezamenlijke voormoeder heeft vernoemd.
• Thomas Jansz Haen van Sittert: De toevoeging "van Sittert" bij zijn zoon Thomas kan wijzen op de herkomst van de familie of de moeder. Het loont om te zoeken naar huwelijken van een Jan Jansz met een vrouw uit Sittard of met de achternaam Van Sittert.
• Dionisius (Nijs) Haen: Deze relatief zeldzame voornaam kan een belangrijke aanwijzing zijn in de kwartierstaat van de moeder.

Zoektips voor verder onderzoek:

1. Doopgetuigen: Zoek de doopinschrijvingen van de genoemde kinderen in het Eemland Archief (Amersfoort). De getuigen (vaak ooms, tantes of grootouders) kunnen de naam van de moeder of de grootouders van moederszijde onthullen.
2. Notariële Archieven: Omdat Jan Jansz Haen rond 1630 in Amersfoort woonde, kunnen akten van vrijwillige rechtspraak of testamenten uitsluitsel geven over zijn echtgenote.
3. Naamsvarianten: Zoek ook op varianten zoals De Haen, Hane of Haan. De toevoeging "van Sittert" bij Thomas is de meest specifieke aanwijzing voor de moederlijke lijn.

ChatGPT en Google AI hallucineren dus niet.

Ik kan aanraden om bij twijfel over de gegenereerde antwoorden door te vragen en om bronvermeldingen te vragen en ook die weer te checken. Wanneer dat geen concreet bewijs oplevert dan betreft het dus een hallucinatie. Ik heb het zelf ook meermalen zien gebeuren, waarbij een AI dienst met volledig uit de duim gezogen bronvermeldingen op de proppen kwam. Hallucinaties zijn een reëel probleem en zullen waarschijnlijk nooit helemaal verdwijnen.

Janna en JP., Hartelijk dank voor jullie reactie.   AI is bijzonder handig, maar zeker geen "wondermiddel" dat blijkt.

JP dankzij de links toch weer iets kunnen vinden, bedankt