Beste Willem van den Berg, Louis Cats e.a.,
Hoewel het niet je vraag betreft, meld ik toch het volgende.
Afgelopen donderdag voorafgaand aan bezoek in het Streekarchief Hollands Midden gezien in boekhandel Verkaik het boek 'Joods Gouda'. Het vervolgens ingezien op het Streekarchief en aangetroffen een aantal voorafgaande generaties voor Belletje Elias Cats, voorkomend in mijn kwartierstaat (familie Groeneweg)aan vaderskant (familie Jongkoen). Voorvader vestigt zich te Gouda vanuit Rotterdam.
In mijn koffiepauze sprak de ook aanwezige auteur mij aan en vroeg mij naar mijn belangstelling voor zijn boek. In zijn kwartierstaat komt de Joods Goudse familie Sanders voor. Verrassend voor mij was van hem te horen, dat de familienaam Cats een vertaling is van Cohen.
Zie over het boek onderstaande informatie op de site van het streekarchief.
Boek ‘Joods Gouda’ volgt Joodse families tussen 1737 en 1850
Op 5 maart 1737 legde Aron Cats, koopman van beroep, de eed van poorter af voor de burgemeester van Gouda. Als poorter kon hij voortaan zijn beroep uitoefenen binnen Gouda. In de loop van het jaar volgden meer Joodse poorters en ontstond langzaam maar zeker een gemeenschap van Joodse families in Gouda.
Onderzoek
In het boek 'Joods Gouda' beschrijft Tom Verwaijen wie de leden van deze Joodse families waren en hoe zij hun bestaan in Gouda vorm gaven. In een onderzoeksperiode van 15 jaar verzamelde hij gegevens over honderden personen. Hiervoor onderzocht hij in het Streekarchief Midden-Holland onder meer bevolkingsregisters, testamenten, inventarisatielijsten en advertenties. Naast het onderzoek naar personen, gaven de kamerboeken inzicht in de besluiten en handelingen van het bestuur, terwijl de rechterlijke archieven een kijkje gaven in zakelijke afspraken, geschillen en criminele zaken.
Moeilijk bestaan
De Joodse inwoners van Gouda hadden geen makkelijk bestaan. Ze waren arm en de publieke opinie was hen niet gunstig gezind. Al voordat de eerste poorters zich vestigden vanuit Duitsland, werden zij beschuldigd als mensen die zich bezighielden met inbraak en diefstal. De Goudse handelaren stonden argwanend tegenover hun nieuwe zakelijke concurrenten en bij conflicten werd snel een beschuldigende vinger naar de Joden gestoken.
Groei
Ondanks deze afwerende houding wist de Joodse gemeenschap in Gouda uit te groeien tot een volwaardige gemeenschap met een synagoge aan de Turfmarkt, het Israëlitisch Oude Mannen en Vrouwenhuis en een school. In een afzonderlijk hoofdstuk wordt aandacht besteed aan de oprichting, locatie en het functioneren van deze instellingen. Een apart verhaal is dat van de Joodse begraafplaats. Omdat de Joodse gemeenschap gedurende de achttiende eeuw geen eigen begraafplaats had, moest zij uitwijken naar Rotterdam. Na het nodige onderhandelen konden ze in 1815 eindelijk hun een eigen begraafplaats aan de Boelekade in gebruik nemen.
Details
Verwaijen schetst een levendig beeld van het Joodse leven in Gouda tussen 1737 en 1850. Dat doet hij met veel details, met kleine en soms ook grote verhalen. Het voorwoord van het 287 pagina's tellende boek is geschreven door Ewoud Sanders, NRC-journalist en nazaat van één van de Goudse joodse families Sanders. Hij stelt dat het geen eenvoudige opgave is om gegevens te vinden over deze bevolkingsgroep, maar dat Verwaijen er desondanks in is geslaagd om een boek te presenteren met 'de levens van enkele honderden inwoners van Gouda.' Hun namen, levensloop en beroepen smaken naar meer verhalen. De archieven kunnen echter niet alles vertellen. 'Ik vind het al prachtig wat Verwaijen allemaal boven water heeft gehaald'.
Het fraai uitgegeven en in kleur geïllustreerde boek is te koop voor € 24,90 bij boekhandel Verkaaik
in Gouda.
http://www.groenehartarchieven.nl/nieuws/2012/boek-%E2%80%98joods-gouda%E2%80%99-