Stamboom Forum » Onderzochte familienamen  

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

Hallo Paul,

 

Heel veel dank voor het uitgebreide stuk over de familie echt super, had het zelf even laten rusten en was ergens anders aan begonnen.

 

Wat ik nog vond in mijn bewaarde stukjes. zo van het internet geplukt of het allemaal klopt weet ik niet.

 

JOHANNA van HULSTEIJNgedoopt op 01-08-1755 te NIJMEGEN (getuige(n): Meggelina Feijten), overleden op 21-12-1825 te ALTFORST op 70-jarige leeftijd.
Ondertrouwd op 05-05-1791 te NIJMEGEN, gehuwd voor de kerk op 35-jarige leeftijd op 22-05-1791 te NIJMEGEN (NG) met JAN WILLEM TAP, 32 jaar oud, SCHOOLONDERWIJZER, gedoopt op 20-05-1759 te ANDELST, overleden op 24-04-1826 te ALTFORST op 66-jarige leeftijd,

 

zoon van WILLEM HENDRIKS TAP en CECILIA DERKSE van den HESSENBERG.

 

Ceciilia is ook een Derks van den Hessenberg zij zal zo geboren zijn rond (gok) 1730/5 zij zou dan een zus van Johannes Derks kunnen zijn ?

 

Andelst is volgens mij ook een dorp in de omgeven van Randwijk ?

 

Gezien zij al wel de naam van den Hessenberg gebruikt zou de naam al wat langer in de familie kunnen zijn ?

 

Groetjes Louise.

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

beste Louise,

 

Dat was inderdaad een Van den Hessenberg in Genlias die niet van Eberdina komt. De naam Derkse komt overigens in de overlijdensakte niet voor, zag ik in Genlias en www.genver.nl. Dat neemt niet weg dat ik denk dat je gelijk hebt. Andelst ligt inderdaad in de buurt, tussen Zetten en Herveld, allemaal in de Overbetuwe. Een nieuw bezoek aan het archief kan meer ophelderen, Cecilia is een mooi typische naam om op te zoeken.

Ik zal nog even alle kinderen van de veerman en de veervrouw geven:

= Derk, gedoopt Randwijk 16-7-1758, overleden Goirle 5-9-1805, 7 kinderen bij Johanna Märckelbach

= Willem, gedoopt Randwijk 14-9-1760, begraven Randwijk 17-3-1778 ("een kint van Joh. Derksen")

= Johannes, gedoopt Randwijk 24-10-1762, begraven Randwijk 26-11-1762 ("een kindt van de veerman")

= Elbertina, gedoopt Randwijk 4 of 9-10-1763, overleden Zetten 4-12-1826, 6 kinderen bij Caspar Everts

= Jenneke Maria, gedoopt Randwijk 2-2-1767, overleden Zetten 13-4-1818, ongehuwd

= Johanna Maria, gedoopt Randwijk 14-1-1770, begraven Randwijk 3-10-1787 ("een dochter van het veer")

= Johannes, gedoopt Randwijk 12-1-1777 en geboren 4-1, begraven Randwijk 15-10-1783 ("een soon van het veer").

Het was even puzzelen om bij de jonggestorven kinderen de juiste overlijdensdatum te vinden.

 

Voor de volledigheid, kinderen van Caspar en Elberdina die ik heb achterhaald zijn:

= Johannes, geboren Zetten 23-8-1786 (doop 27-8), gehuwd Hemmen 14-12-1813. Drager van de naam (Everts) Van den Hessenberg, evenals zijn dochter Antonia. Overlijdensakte niet gezien.

= Evert Willem, geboren Randwijk 15-5-1789 (doop 17-5), overleden Zetten onder Valburg 14-12-1850

= Willem, geboren Randwijk 17-2-1792 (doop 26-2), overleden Hemmen 27-3-1811

= Derk, geboren Randwijk 22-6-1793 (doop 30-6), overleden Hemmen 24-1-1863

= Hendrik, geboren Opheusden 1-9-1797 (doop 10-9), overleden Zetten onder Valburg 30-6-1858

= Teunis, geboren ??? 1801/02, overleden Hemmen 1-3-1814, 13 jaar oud.

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

Hallo Paul,

 

Heb even zitten zoeken naar de ouders van Johannes Derksen van de Hessenberg,

Ben op dit echt paar uit gekomen.

 

Omdat de moeder van zijn vrouw een Jenneke was ben ik gaan zoeken met de naam Elbertina als mogelijke naam van zijn moeder.

Ook word in dit gezin een Cecillia geboren.

Nu heb ik wel vaker dat alles past maar dat het achteraf niet klopt, dus nu nog de bewijzen.

 

Derrick Hendriks (Rossenraet) tr Elbertina Mommers.

ged Hemmen 4 7 1697 ouders Jo Mau Mommers (Joh. Mauritius Mommers) en Cecil de Bruijn.

 

Dopen te Hemmen

1722 Hendrika Derick met de naam Rossenraet

1724 Johannes Derick met de naam Rossenraet

1725 Willem Derrick

1728 Cecilia Derick

1730 Sara Derick

1732 Johanna Maria Derick

1735 Johanna Maria

 

Dopen te Zetten

1738 Asverus Derick.

 

Litmaat bijden 1738 en 1739 te Hemmen

Litmaat bijden 1734 te Zetten en Andelst

 

Groetjes Louise

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

Hallo Paul,

 

Hier even alles op een rijtje van de familie Derrick Hendriks (Rossenraet) tr Elbertina Mommers.

Uit dit huwelijk,

1722 Hendrika (Rossenaert) ged Hemmen 6 sept 1722 tr Randwijk Geurt den Hartog(h) ged Randwijk 3 dec 1724 + Randwijk 14 feb 1816 zn. van Hendrik den Hartogh en IJtje Geurts.

Uit dit Huwelijk te Randwijk 1750 Hendrik, 1752 Johannes Maurits, 1753 NN, 1755 Elbertina,

1757 Tijmen 1765 Johanna Maria,1769 Derkje

 

1724 Johannes (Rossenaert) ged Hemmen 25 juni 1724.(de gezochte Johannes ?)

 

1725 Willem ged Hemmen 31 maart 1725 + [] Randwijk 25 dec 1728

 

1728 Cecilia ged Hemmen 19 sept 1728 +[] Zetten 27 juli 1791 tr Willem Hendrik Tap ged Andelst 6 dec

1733 + [] Zetten 5 nov 1783 zn. van Hendrik Willems Tap en Hendrika van Noort

(Hendrik is mogelijk overleden aan de rode loop)

Uit dit huwelijk, Maria, Hendrina, Johanna Maria, Jan/Johannes.(geen doop gevonden)

 

1730 Sara ged Hemmen 3 okt 1730 + Hemmen 7 april 1813(beroep bij overlijden tabaksplantster)

tr Jan Hendriks + vermoedelijk Randwijk april 1785

Uit dit huwelijk te Randwijk, 1759 Derk en 1762 Hendrik

 

1732 Johanna Maria ged Randwijk 25 juni 1732 (bij de doop geen naam moeder vermeld)

 

1735 Johanna Maria ged Randwijk 1 jan 1735

 

1738 Asverus ged Zetten 19 jan 1738

 

Helaas zijn bij de dopen geen getuigen vermeld, dat zou natuurlijk een stuk verder helpen.

Waarom er een naamsverandering plaats vind is onduidelijk drie kinderen krijgen de naam van den Hessenberg. heb nog verder gezocht naar de naam Rossenaert hier van niets kunnen vinden in Nederland, Belgie en Frankrijk.

 

 

Groetjes Louise.

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

Beste Louise,

Ik denk dat je inderdaad gelijk hebt. Derk Hendrikse was de voorloper van Johannes Derksen als pachter van het Lexkesveer.

Op zoek naar meer gegevens over de veerman Johannes Derksen en zijn familie heb ik gekeken naar stukken over Lexkesveer. In 1744 is het veer aangekocht door de steden Nijmegen en Wageningen. Wageningen voerde het feitelijk beheer, maar raadpleegde voor belangrijke beslissingen steeds Nijmegen. Stukken over het beheer van Lexkesveer zitten daarom maar mondjesmaat in het oud-archief van Nijmegen, maar in veel groteren getale in het oud-archief van Wageningen. Dus moest ik weer naar Wageningen en heb er dankbaar gebruik gemaakt van de plezierige hulpvaardigheid bij het ophalen van stukken van archivaris Bob Kernkamp en zijn collega?s.

Het veer werd verpacht in een publieke veiling met brandende kaars, in het veerhuis. Op 4-4-1744 werd het veer voor 6 jaar, met mogelijkheid tot opzeggen na 3 jaar, tegen bepaalde voorwaarden verpacht aan Peter Laurussen voor 753 gulden jaarlijks. In de pacht was inbegrepen het oude veerhuis op de bandijk en het grote veerhuis dicht bij de Rijn met bouwhuis (woning), schuur, stallingen, hof en visserij. Op 9 maart 1750 werd het veer weer publiek verpacht aan Derck Hendrickse, die als borgen stelde Arie Hendrikse en Lybert Hendrikse. Al op 9 oktober 1752 werd met veer opnieuw verpacht aan Derck, die dezelfde borgen stelde, de pacht zou ingaan op 1 mei 1753, zou voor 6 jaar zijn en bedroeg 847 gulden. Op 24 augustus 1758 werd het veer opnieuw voor 6 jaar verpacht, de pacht zou 1 mei 1759 ingaan, aan Johannes Derksen. Hij stelde als borgen Arien Hendriksen en Arie van Doorn. De pacht bedroeg 590 gulden. Merkwaardig is dat de stadsrekeningen van Wageningen in de jaren 1759/60, 1760/61 en 1761/62 zeggen dat het veer in 1758 was verpacht aan Derk Hendrikse, en pas in 1762/63 aangeeft dat het veer in 1758 aan Johannes Derksen was verpacht. Tot dat jaar (in Wageningen steeds van 1 mei op 1 mei) zal Derk dus nog wel bij het veer betrokken zijn geweest. In 1760 zijn er plannen gemaakt voor het afbreken en weer opbouwen van het veerhuis, toen zal het oude veerhuis zijn verdwenen. In april-mei 1762 had men te kampen met militairen die hun intrek namen in het veerhuis, ofschoon de veerman het in opdracht van de stad Wageningen verboden had. Toen een tweede groep niet wilde vertrekken procedeerde de stad, ook voor de veerman, na betoogd te hebben dat Lakemond onder de jurisdictie van de stad viel, omdat ?een burger off ingeseten van remonstranten (Wageningen) in sijn eygen huis ? in zijn rust, vrijheid en veijligheid gestoort en belemmert is ? hetwelck seer onaangenaeme en dangereuse gevolgen soude konnen gehad hebben? ?.

Op 4 september 1764 werd het veerhuis opnieuw voor 6 jaar gerekend vanaf 1 mei 1765 publiek verpacht, aan Johannes Derksen voor 696 gulden. Zijn borgen waren Arien Hendrikse en Willem Tap. In augustus 1770 zou een nieuwe verpachting moeten plaatsvinden voor de periode vanaf 1 mei 1771, maar Johannes verzocht het lopende contract voor 3 jaar door te laten lopen in afwachting van een toegezegde verbetering van de toegangswegen. Op gezag van Nijmegen werd het maar voor 1 jaar verlengd, maar daarna nog eens voor een jaar. Op 27 augustus 1772 werd het veer weer publiek verpacht, nu voor 3 jaar vanaf mei 1773, aan Johannes Derksen voor 882 gulden. Borgen waren Arien Hendrikse te Zetten en A.I. van Doorn te Andelst. Op 9 september 1775 werd het veer weer publiek verpacht aan Johannes voor 1020 gulden. Dit was weer voor 6 jaar. Borgen waren Arie van Doorn, Willem Tap en Hendrik Derksen. In mei 1776 richtte Johannes echter een verzoek aan het stadsbestuur van Wageningen. Hij had met een alweer hogere pacht ingestemd in de verwachting dat de zand- en straatweg van de Waaldijk naar de Rijndijk goed in orde zou komen, maar hij was zeer teleurgesteld doordat de dammen aan beide kanten van de Rijn onderliepen als het water hoger dan 14 voet kwam. Hij had van kerstmis 1775 tot 20 maart 1776 zo geen rijtuig over kunnen zetten, aanvankelijk door het ijs maar de langste tijd door het hoge water, dat de dammen deed onderlopen. Dat was nu juist de tijd dat het Lexkesveer het meest profijt van de zandweg kon trekken, want als de klei hard en droog was staken de meeste rijtuigen over in Opheusden. Via het kleine voetveer tegenover Wageningen had men wél op 3 of 4 dagen na droogvoets kunnen oversteken. Johannes vroeg ter vergoeding voor de schade korting op de pachtsom en ter voorkoming van meer schade ophoging van de dammen.

De stad Wageningen reageerde nogal weifelachtig, maar Nijmegen dat was ingelicht drong aan op maatregelen, te beginnen met een ?oculaire inspectie?. Die vond plaats op 29 juni, vier heren uit Wageningen en vijf uit Nijmegen, waaronder de twee stadssecretarissen, verteerden toen met twee maaltijden in het veerhuis op kosten van Johannes (hij mocht het declareren) ruim 30 gulden, onder meer voor 10 flessen wijn bij de eerste maaltijd en 5 bij de tweede. Over een vergoeding voor de schade van Johannes horen we niet meer (misschien in de stadsrekening van dat jaar, die heb ik niet meer bekeken), maar er is wel begonnen met de ophoging van de dam aan de Veluwse kant. Overigens nadat Wageningen nogal wat bezwaren had opgevoerd en Nijmegen erop had aangedrongen dat er toch echt iets moest gebeuren. Die werken ter verbetering gingen in openbare aanbesteding ?aan de minst eisende?, en zelfs die uitvoerders klaagden over gebrekkige betaling. In 1780 is de Betuwse kant aangepakt. Bij alle verbeteringen begonnen omwonende edelen te klagen, vooral de familie Pabst van Bingerden had er een NIMBY-handje van, en sinds 1781 klaagde de prins van Oranje, Willem V, als zijnde graaf van Culemborg over de bedreiging die de verhoogde dammen voor het land van Culemborg zouden kunnen betekenen.

Zoals bekend is Johannes in oktober 1781 overleden en op 15 augustus 1782 werd besloten om de pacht ingaande mei 1783 voor een jaar te continueren ten behoeve van zijn weduwe voor 1100 gulden, 29 meer dan voorheen, op voorwaarde dat ze zich stipt zou houden aan de uitbreiding van de ordonnantie over het heffen van veergeld. Blijkbaar is het jaar voordien de pacht al met een jaar verlengd, daarvan ontbreekt het stuk. Op 17 oktober 1783 zou er een veiling plaatsvinden voor de nieuwe verpachting voor 6 jaar. Daarvan is ook een aankondiging in de Amsterdamsche Courant van 23 september 1783 opgenomen. Maar stadssecretaris Constantijn Cras schreef op 1 oktober aan zijn Nijmeegse collega Vermeer dat de verpachting, die normaal in het veerhuis plaatsvond, ervan zou kunnen lijden dat in het veerhuis de ?loop-ziekte? heerste. Vermeer antwoordde dat de heren van de raad afwezig waren en hij daarom normalerwijze uitstel van antwoord zou vragen tot de volgende postdag, maar gezien de vereiste spoed maakte hij zelf een afweging vanuit de veronderstelling dat men niet in een huis ?daar werkelijk die ziekte zoo sterk is en alles verder ongereegeld moet wezen?  kon samenkomen. Men kon samenkomen op een andere plaats, misschien de nieuwe schuur (daar was in juli 1783 toe besloten, Wageningen vroeg om de schuur te renoveren maar Nijmegen stelde meteen maar een nieuwe voor) op de veerdam, gescheiden liggend van het huis, maar zouden de gegadigden toch niet worden afgeschrikt om ?geexponeert? te worden? Te overwegen was ook uitstel, maar wie wist hoe lang de ziekte zou ?grasseren? en wat de gevolgen zouden zijn? ?Zeker is dat het een nadelige moedeloosheid onder de mensen bij voortgang zal vermeerderen?. Of voortzetting van het bestaande contract? ?En daardoor (andere inconvenienten gesweegen) zoude het tans bedrukte huisgezin van den tegenwoordigen pagter misschien moogen worden gesubleveerd; middelerwijs dat de zaaken van ?t Lexkes-veer gebragt wierden op eenen zekerder voet, hetgeen, in ?t vervolg, bij eene publicq verpagting voor jaaren niet zoude schaaden?. Dit leek hem het beste, en hij vroeg wat Wageningen daarvan vond. De magistraat van Wageningen vond dat ook het beste, mits de pachteres bereid was 25 gulden meer pacht te betalen. Men zou zorgen voor een aangepaste advertentie in de courant. In de Amsterdamsche Courant van 14 oktober staat dan ook de aankondiging dat de publieke verpachting ?om redenen? geen doorgang zou vinden en een latere tijd bekend gemaakt zou worden. Op 8 oktober had Vermeer inmiddels aan de Nijmeegse heren zijn voorstel voorgelegd en zij vonden het goed, al hadden ze bezwaren tegen het ongeregeld vorderen door de pachterse van het veergeld. De Wageningse secretaris moest dan wel haar en degenen die het veer bedienden vermanen zich strikt aan het reglement te houden, Daarvan zou tevens een exemplaar aan de nieuwe schuur moeten worden bevestigd, zodat iedere passant duidelijk was waaraan men zich te houden had {NB en dat terwijl de pachteres op sterven lag}.

Op 14 oktober bericht secretaris Cras aan zijn collega Vermeer, in zijn priegelhandschrift, dat de heren hem hadden opgedragen aan de oudste zoon van de pachterse de propositie te doen van voor een jaar verlengde pacht voor 25 gulden meer, ?maar deze bevroedende de swarigheit wanneer zijn moeder die aan de loop-ziekte laboreerde kwame te overlijden; dat hij  wel niet twijfelde indien zijn moeder en broeder weer herstelden de proposie met genoegen zouden aanvaarden?, maar indien niet dat het dan onmogelijk zou zijn voor hen als erfgenamen het Lexkesveer langer te behouden dan tot april 1784. ?Zoo als zyne vrees was, zoo is dan ook de saak uitgevallen, zijn moeder is overleeden en zijn broeder loopt zeer gevaarlyk, gevolgelyk heeft Dirk van den Hessenbergh als oudste soon sig laten(? moeilijk leesbaar) verstaan niet langer dan tot mey aanstaande ?t Lexkes vheer te kunnen behouden & bestieren?. Op 15 oktober antwoordde Vermeer dat hij de brief ?s avonds ontvangen had. ?De reeden welke daartoe hebben geöcopereerd doen mij zeer aan, terwijl ik de nog overgebleevenen van het ongelukkig huisgezin aan ?t Lexkes-vheer allezints beklaage?. {eindelijk eens wat medeleven}. De heren van de raad vonden het het beste dan maar over 6 weken te verpachten aan het veerhuis, in de hoop dat de besmetting dan zou ?cesseren?, en anders in de nieuwe schuur of elders. Verder schreef hij aan Cras, die hij persoonlijk was gaan waarderen sinds die hem in 1781 had gecondoleerd (met het verlies van zijn vrouw?), dat hij met leedwezen kennis had genomen van zijn aanhoudende ongesteldheid en aangedaan was door de noodzakelijkheid van zijn reis naar Amsterdam. ?De Hemel sterke U, mijn lieve vriend, in dit alles ?? Zoals vermeld overleed Cras in februari van het volgende jaar, en zou Dirk van den Hessenberg als reactie meteen een verbetering van zijn baan van het stadsbestuur verlangen.

Het veer werd op 28 november in het veerhuis van de erfgenamen van Johannes Derksen verpacht voor de 6 jaar vanaf 1 mei 1784. Een aankondiging staat in de Amsterdamsche Courant van 4 november. Willem Hendrikse deed een bod, maar de pacht werd binnengehaald door Albertus Horstink, tot dan veerman op het Westervoortse veer. Hij zou liefst 1621 gulden pacht betalen. Zijn borgen waren Willem Hendrikse te Arnhem en Geurt Petersen op de Praast. Op 1 mei 1784 werd een nette copie van de verpachting geschreven, met een lijstje met tarieven. Een landmeter maakte dat jaar een overzicht van de stand van zaken, met een kaartje van de situatie.

Zoals eerder min of meer vermeld stierven in oktober 1783 achtereenvolgens een dochter (Johanna Maria, ik had abusievelijk 1787 gemeld in mijn mail van 15 september), de veervrouw en een zoon van het veer. Gezien de rol die Dirks broer afgaande op de brief van 14 oktober blijkbaar speelde bij de exploitatie van het veer, denk ik nu dat die ?soon van het veer? toch de in 1760 geboren Willem moet zijn, waarvan ik eerder gedacht had dat hij wel zo oud was dat hij bij naam genoemd zou worden in het overlijdenregister, en niet de in 1777 geboren Johannes. Die moet dan het ?kindt van Joh. Derksen? zijn dat overleed in 1778.

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

Hoewel het al ruimschoots bedtijd was na de vorige bijdrage, had ik aan de gegevens die ik dankzij de gastvrijheid van het Wageningse archief kon geven wel mogen toevoegen: vriendelijke groet. Ik zie dat het tekstverwerkingsprogramma van stamboomforum de apostrof niet herkent en vervangt door een vraagteken, maar hoop dat het geheel toch te volgen valt. 

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

Hallo Paul,

 

Dagen zonder internet, dat is een nadeel van het verblijven in Frankrijk is volkomen normaal als je dagen zonder internet en telefoon zit, maar het weer is er nog heerlijk en dat maakt dan weer veel goed.

 

Zal het nog eens heel goed lezen je hebt weer heel wat verzameld.

 

Geweldig hartelijk dank.

 

Groetjes Louise.

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

Beste Louise, en wie dit verder leest,

Ik heb nog gekeken naar het gezin waaruit Johannes Derksen waarschijnlijk komt, dat van Derk Hendriks (ook genoemd Rossenraet) en Elbertina Mommers. De gegevens die ik in het doopregister van Hemmen aantrof verschillen iets van degene die je geeft: de Johanna Maria?s van 1732 en 1735 zijn ook in Hemmen gedoopt, en de eerste is niet van 25 juni maar van 25 juli. Bij beide staat ook de moeder vermeld. Bij de oudste kinderen Hendrica en Johannes staat niet bij henzelf Rossenraet, maar staat dat ze dochter/zoon zijn van Derrick Hendricks Rossenraet en Elbertina Mommers. Een huwelijksplechtigheid van de ouders heb ik in de directe omgeving ook niet gevonden. De namen hebben wat exotisch. Voor Rossenraet had je nog een land verder moeten kijken, Rossenray is een buurschap in de Gemeinde Kamp-Lintfort, tussen Geldern en Duisburg. Er staat nog een kolenmijn, de noordelijkste in deze regio. In Duisburg zijn enige leden van een familie Rossenrath te vinden, één tak is inmiddels in Geertruidenberg terecht gekomen. Maar minstens zo opvallend is dat er rond 1800 in Zaandam een vrij groot aantal leden voorkomt van een familie Rossenraad, zoals uit Genlias blijkt. Misschien zijn zij ook genoemd naar een voorouder uit het Duitse Rossenray. De naam Mommers is ook helemaal niet Betuws, maar hoort thuis in Tilburg en omgeving, zo wijst de databank van familienamen op de website van het Meertensinstituut uit. Het is misschien niet zo toevallig dat Derk van den Hessenberg, de zoon van Johannes Derksen, kort na 1800 vertrok naar de omgeving van Tilburg. Maar hoe komt zijn grootmoeder dan aan de typisch Betuwse naam Elbertina? Is het verbetuwd uit Albertina, een naam die in en rond Tilburg wel te vinden is? En als Derk import uit Holland of zelfs Rheinland zou zijn, waarom heeft hij dan naar het lijkt verschillende familieleden Hendriks in de buurt wonen, iets waar de namen van de borgen bij de verpachtingen van Lexkesveer op wijzen. Het lijkt eerder zo dat een Rossenraad eigenaar was van een boerderij die dan ook die naam heeft gekregen en dat de familie van Derk die boerderijnaam dan weer heeft overgenomen. Elbertina daarentegen zou inderdaad wel eens uit Tilburg of omgeving kunnen komen.

Overname van de naam van de eigenaar via de boerderijnaam schijnt in elk geval te spelen rond Hessenberg. In de late middeleeuwen lagen er drie kloosters op de Hessenberg in Nijmegen. Verreweg het grootste was een zusterklooster van tertiarissen, gewijd aan Sint Petrus. Na de Reformatie werden de kloosters wel opgeheven, maar hun bezit bleef grotendeels in stand als fonds voor de ondersteuning van de nieuwe religie. Het beheer werd soms gevoerd door de staten van het kwartier, onderdeel van de provincie, soms door steden. In het geval van de Hessenberg trok de stad Nijmegen het beheer aan zich. We zien in het verpondingscohier, een register voor een Gelderse grondbelasting, van 1650 dat in Zetten Roeloff Lamberts pachter was van "eene bouwhoff met huijs, hoff, boomgaert, bouw- & weijlandt groot 70 morgen gehorende tot den Hessenberch tot Nijmeghen". Helaas is nadien nog maar één verpondingscohier bekend in Zetten, dat van 1792. Het goed is dan uiteen gevallen. Hendrik Derksen heeft huis, hof, boomgaard en 4 morgen bouwland den Hessenberg, Cornelis Driessen heeft 14 morgen bouwland den Hessenberg en heer Gordon te Doesburg heeft 4 morgen uit de Hessenbergse bouwhof. We zien dus dat de naam van de voormalige (daarover zo meteen) eigenaar is overgenomen voor de boerderij.

De pachters van de boerderij zijn een tijd lang te volgen in de rekeningen van rentmeesters van de kloostergoederen, die in dienst waren van de stad Nijmegen. Vanaf 1619 zitten er rekeningen in het stadsarchief. De boerderij werd als regel voor 6 jaar verpacht. In 1620 was pachter Lambert Roelofs, voor 480 gulden per jaar. De boerderij heet steeds in de rekeningen "den derden hoff", na Gennepestein en Op Neeme, beide in Herveld. In 1625 was Lambert  nog pachter, maar in 1626 werd de hof verpacht aan Roelof Lamers of Lamberts, ook voor 480 gulden. Hij was jarenlang de pachter, geleidelijk liep de pachtsom terug, eerst naar 470  en later naar 435 gulden. In 1661 werd de weduwe van Roeleff Lamers de pachter, in 1667 Hendrick Roeloffs voor een verhoogde pacht van 450 gulden. Bij de nieuwe verpachting in 1672 werd de pacht verlaagd tot 420  en in 1675 of 1676 zelfs tot 265 gulden "geconsidereert nochtans dat hem dit jaerpachts belooft is mede naer advenant van de andere pachters te sullen reguleren". De volgende pachttermijn betaalde Hendrick 367 gulden, maar in 1682 kreeg hij 100 gulden korting. In het laatste jaar van de termijn, 1683, was de hof verpacht aan Hendrick Roeliffsen en zijn "naesaet" Hendrick van Heun. Hendrick van Heun continueerde de pacht vanaf 1684, maar nu voor 225 gulden. Nu moest wel bij het vernieuwen van de pacht om de 6 jaar een extra bedrag worden betaald, het "rantsoen", van 10%. In 1694 werd de pacht voortgezet door de weduwe van Hendrick van Heun. In 1699 was zij samen pachter met haar zoon Jan Hendricksen. Het was hun vierde en toch laatste jaar, want de stad Nijmegen verkocht de Betuwse boerderijen. De derde hof te Zetten ging naar Otto van Helbergen. Van de opbrengst kreeg de rentmeester van de kloostergoederen nog een laatste keer een bedrag, 5%, de rest stak de stad in eigen zak, in concreto in de kist op het stadhuis. De derde hof bracht 7375 gulden op, Gennepestein 8200 gulden en Op Neme 8300.

Helaas zijn er bij mijn weten van de nieuwe eigenaren niet zulke mooie rekeningen bewaard. Derk Hendriks zou een zoon van Jan kunnen zijn (vandaar een zoon Johannes), dan is Hendriks in dit geval een echte achternaam, overgenomen van zijn vader en geen patroniem. Of Hendrik van Heun moet nog een zoon Hendrik gehad hebben. Tussen Jan en Derk nog een Hendrik schuiven maakt Derk te jong om in 1722 al vader te zijn. Derk zoon van Hendrik van Heun maken zorgt ervoor dat hij misschien wat oud was om tegen 1760 nog veerman te zijn, maar het zou kunnen. Daarbij mag overwogen worden dat Ariaan Hendrikse (iemand van die naam was borg voor het veer) al 18-4-1717 een zoon Hendrik gedoopt kreeg in Hemmen en in Wageningen een Derk Henricks wonend in Randwijk trouwde met Geertruid Everts, ondertrouw in Randwijk 12-9-1714, zou een eerder huwelijk kunnen zijn. Welke relatie Hendrik van Heun had met Hendrik Roelofs zou ook nog nader bekeken moeten worden.

Onderdelen van de boerderij Hessenberg en het bijbehorende Hessenbergse broek zijn in kaart gebracht in het kaartboek van een van de buren, het Arnhemse Catharinagasthuis. Zie het fraaie boek van Gerda (G.B.) Leppink, Van Geelkerckens Kaartboek van de landerijen van het Sint Catharinae Gasthuis in Arnhem (1635) vergeleken met de oudste kadastrale kaarten (1832), Arnhem 1988, p. 180-186.

Een vriendelijke groet weer, en reacties zijn welkom.

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

Beste Louise.

Hier een update. Eerst de ouders van de veervrouw Dirkje Gerharda Romeijn. Haar ouders Derk Janssen Romeijn en Jenneken Jansen, beiden wonend in Loenen en niet eerder getrouwd, trouwden in Herveld op 29-4-1714, de ondertrouw was op 9-4 in Slijk-Ewijk. Loenen ligt tussen Herveld en Slijk-Ewijk. Doordat doopboeken van Herveld ontbreken vóór 1725 en die van Slijk-Ewijk ophouden in 1716 zijn van het echtpaar slechts bekend de kinderen in Loenen onder Herveld Christina gedoopt 2-6-1727, begraven 4-2-1728, nogmaals Christina gedoopt 4-7-1728 en de eerder genoemde Dirkje Gerharda, de veervrouw, op 28-2-1731 gedoopt, vijf maanden na de dood van haar vader. Jenneken hertrouwde te Herveld op 12-8-1731 met Anthonij Claassen van Beek op 12-8-1731 en van het echtpaar werden gedoopt in Herveld de kinderen Claas op 25-1-1733, Theuntje op 24-1-1734, Claas op (niet ingevulde dag)-3-1735 en Dirk op 1-7-1736. Vanwege de naam van de stiefvader van de veervrouw is het begrijpelijk dat zij in de overlijdensakte van haar dochter Elbertina uit 1826 Derkje van Beek heet. Doordat de kerkregisters lacuneus zijn overgeleverd en er steeds patroniemen worden gebruikt is het lastig de familie verder terug in de tijd te volgen.

Dan Elbertina Mommers. Ik was uit het oog verloren dat je al had aangegeven dat Elbertina op 4-7-1697 in Hemmen is gedoopt als dochter van Johannes Mauritius Mommers en Cecilia de Bruijn. Van het echtpaar zijn eerder de kinderen Sara op 22-1-1683, Joannes Gisbert op 13-7-1685 en Johannes op 16-7-1688 in Hemmen gedoopt, vervolgens geen meer tot Elbertina. Raadpleging van de lidmatenlijst leerde dat Elbertina het enige kind is dat als lidmaat is ingeschreven, tegelijk met Derk Hendricksen, dus of de andere kinderen zijn blijven leven is niet duidelijk. Dezelfde lidmatenlijst leert dat Johannes Mauritius Mommers de predikant was van Hemmen. Een heel beroemde predikant zelfs, die de zorg voor de 200 zielen van Hemmen combineerde met activiteiten als theoloog. Hij probeerde verschillende protestantse stromingen met elkaar te verzoenen. In zijn in Leiden in 1729 uitgebrachte 'Luther gereformeerd' probeerde hij de Lutheranen in de Nederduits-gereformeerde kerk op te nemen (iets waar dan weer niet alle Lutheranen even blij mee waren) en in het postuum gepubliceerde 'Eubulus of goede raad om de verschillende broederen, de zogenaamde Voetianen en Coccejanen, met malkanderen te bevredigen', gedrukt te Rotterdam in 1738, probeerde hij de rekkelijken (Voetianen) en preciezen (Coccejanen) in de gereformeerde kerk met elkaar te verzoenen. Eerder was in 1691 in Amsterdam een preek gedrukt die hij in de Noorderkerk over 2 Timotheus 3,5 gehouden had. Johannes Mauritius Mommers is geboren in Mörs in Rheinland op 8-4-1654. Hij studeerde theologie in Utrecht en werd in 1680 predikant in Gulpen. Inderdaad geeft de database van familienamen van het Meertensinstituut naast Tilburg ook de omgeving van Maastricht als concentratiepunt van families Mommers, daar zal zijn familie wel vandaan komen. Volgens het kerkregister werd hij in 1681 in Hemmen beroepen, volgens de biografieën begon hij daar in 1682. Hij bleef er predikant tot zijn dood, volgens de biografieën op 26-8-1737. Over Johan Mauritius Mommers is verdere informatie via Google te vinden. Bij zijn vrouw Cecilia de Bruijn, tegelijk met hem als lidmaat ingeschreven, staat ?obiit? wat betekent dat zij voordat een nieuwe lijst van lidmaten in 1740 is aangelegd moet zijn overleden. Zij komt waarschijnlijk uit Zetten, waar verschillende families De Bruijn in aanmerking komen, maar bij ontbreken van een doopakte (kerkregisters van Zetten beginnen in 1657) is niet direct duidelijk welke. Mommers is dus wel allochtoon, maar op een andere manier als ik had aangegeven.

Dan Derk Hendriksen. Het eerder genoemde Rossenray ligt niet zo ver van Mörs, dat zou een spoor kunnen zijn. Maar wat heeft de Betuwe te bieden? Ik kom hier snel op terug.

 

vriendelijke groet,

Paul Moors

Marckelbach/ Hessenberg Nijmegen/Wageninge

beste Louise en andere geinteresseerden,

 

Ik had beloofd terug te komen op een mogelijke relatie van Derk Hendriks met de 17e eeuwse pachters van de Zettense hof van klooster Hessenberg. Een relatie met de laatste pachters, de Van Heuns, is er niet. De familie Van Heun hield met name domicilie in IJzendoorn, in de lidmatenlijsten van Zetten en Hemmen komen ze niet voor. Als pachter van de Hessenbergse hof komt in aanmerking de Hendrik van Heun die in 1680 te IJzendoorn trouwde met Maria Sluijsken. Uit dat huwelijk komt geen zoon Jan (pachter in 1699), die zou uit een eerder huwelijk moeten komen. De kerkregisters van Ijzendoorn beginnen pas in 1677. Een Derk zit er niet bij. Meer mogelijkheden zijn er met de eerdere pachters van de Hessenbergse hof. De lidmatenlijst van Zetten vermeldt dat Roelof Lamers overleed op 13-12-1659 en zijn echtgenote Derrixken Derrix op 7-5-1667. Hun zoon Henderick Roelofsen overleed volgens deze lijst op 14-5-1679. Hij trouwde op 1-7-1660 met Adriaentje Jansen, dochter van Jan Adriaens, en van hen zijn tussen 1661 en 1676 elf kinderen in Zetten gedoopt, onder wie een Derck op 5-7-1668. Tussen haakjes: de Van Heuns die hem als "naesaet" opvolgden als pachter van de Hessenbergse hof waren dus geen nakomelingen, maar erfgenamen. De leeftijd van deze Derck, als hij is blijven leven, past echter niet bij een Derk Hendriks die nog in de jaren 1750 veerman was van Lexkesveer. Een link die wel mogelijk is loopt via een Jantje Roelofsen, die op 24-3-1665 belijdenis deed in Zetten en tegen de 18 jaar geweest zal zijn, zij kan een dochter van Roelof Lamers zijn. In Randwijk trouwden in 1684 een Hendrick Dercksen met Jenneken Roeloven, zij hadden een zoon Derck gedoopt in Randwijk op 9-10 of 18-12-1692 (er worden dat jaar Derks van twee vaders Hendrick Derksen gedoopt, de moeder wordt niet vermeld). Deze Derk zou vóór Elbertina Mommers nog Gertruid Everts getrouwd kunnen hebben, zij trouwden in Wageningen met ondertrouw in Randwijk 12-9-1714, zoals gemeld. Vijf kinderen werden in Zetten gedoopt in 1715-1721, de laatste op 26-1-1721. Maar in Randwijk is op 11-9-1698 ook een Roelof zoon van Hendrick Derksen gedoopt, waarschijnlijk een zoon van Jenneken Roeloven (de vrouw van de andere Hendrick Derksen heette namelijk Anneke Jansen), en dat is eigenlijk te laat als zij dezelfde zou zijn als de rond 1647 geboren Jantje Roelofsen.

Intussen wijst een gevonden akte in het Oud Rechterlijk Archief van Overbetuwe uit dat Derk Hendriksen de boerderij Hessenberg niet geërfd heeft, maar gekocht. Op 1-6-1774 gaan Johannes Derksen met zijn vrouw Derkje Jansen Romeijn, Cecilia Derksen met haar man Willem Hendriksen Tap en de ongehuwde Hendrick Derksen als kinderen en enige erfgenamen van Derk Hendricksen en Elbertina Mommers een lening aan van 999 Carolus gulden waarvoor ze als onderpand stellen een hofstede van 4 morgen, door wijlen hun ouders in 1727 aangekocht, en een stuk bouwland van 4 morgen, beide in Zetten. Hierin herkennen we het boerderijtje Den Hessenberg en het bouwland uit de Hessenbergse bouwhof van beide 4 morgen in het verpondingscohier van 1792, waarvoor toen Hendrik Derksen werd aangeslagen. De familie exploiteert boerderij en bouwland niet zelf, maar heeft hiervoor een erfpachter A.J.V. Doorn.

Derk Hendriksen kan dus goed van buiten gekomen zijn. In dat geval vormt de aangetroffen naam Rossenraet een vertrekpunt voor nieuwe speurtochten.