Voor degenen die erin geïnteresseerd zijn: ik heb zojuist de transcriptie van de Nederduits Gereformeerde dopen Oldenzaal van 1641 t/m 1670 afgerond. Deze is op mijn website te vinden. In totaal zijn er 4202 doopinschrijvingen. Het grootste deel van de inschrijvingen betreft Rooms-Katholieke personen die hier verplicht waren om hun kinderen te dopen. Verder zijn er veel inschrijvingen van personen uit de omgeving (Landgericht Oldenzaal) uit plaatsen zoals De Lutte, Rossum, Weerselo en Deurningen.

Groeten,

Frank

Frank,

Seënwense vir 2009!

Dankie vir die transkripsie wat jy gedoen het ivm. Nederduitse Gereformeerde dope te Oldenzaal, 1641 - 1670. Ek het vanoggend daarna gekyk en toe kom ek af op die volgende interessante inskrywing:

Sondagh 31 Jul. 1665

Aeltjen s. [ ! ] van Hendrick en Jenne Venterinck in Berghuijsen.

Ek neem aan dat jy die uitroepteken tussen hakies geplaas het omdat Aeltjen 'n 'meisienaam' is?

Sou so 'n seun die res van sy lewe dié meisienaam 'gedra' het, en indien nie, wat is die kanse dat hy homself dalk later 'Hendrick' kon genoem het, want dit was sy vader se naam?

Ek vra die vrae omdat ek, saam met Maja, my Nederlandse vriendin, besig is om die vroeë voorgeslagte van Hendrik Venter, die stamvader van die Suid-Afrikaanse Venters, na te vors. Tot dusver is daar geredeneer dat hy in Hamelen, Duitsland, gebore is as Heinrich von Dempter, of Hendrik van De Venter, en dat hy sy naam en van verander het toe hy omstreeks 1683 as soldaat in diens van die VOC na die Kaap toe gekom het.

Die inskrywing in die doopboek, hierbo, bied egter vir ons 'n ander moontlikheid wat ondersoek moet word. 'n 'Venterinck' kan myns insiens net so maklik 'n 'Venter' word as wat 'Van Deventer' verkort kan word na 'Venter', en, eienaardig genoeg, het ek op 'Venterinck' afgekom toe ek 'Venter' ingetik het.

Dankie vir die werk wat jy gedoen het - dit gaan nog baie waardevol wees vir genealogiese navorsing.

Laastens, iets interessants - die kerk waarvan ek 'n lidmaat is, word nog steeds die Nederduitse Gereformeerde Kerk hier in Suid-Afrika genoem!

Groete vanuit Pretoria

Piet Venter

'n Regstelling ten opsigte van die laaste reël van die 3e laaste paragraaf van my reaksie hierbo -

Ek het die betrokke navraag gerig op die webtuiste van "Doop of geboorte in Enschede in de 17de eeuw".

Toe ek 'Venter' intik, kry ek 'Venterink' - die name van vier persone met daardie van.

Die gemelde webtuiste is dus 'n belangrike aanvullende bron ten opsigte van die navorsing wat ek doen. Enschede en Oldenzaal is immers in dieselfde gebied geleë - die gebied waar my voorsate vandaan gekom het!

Hallo Piet,

Ik denk dat Aeltjen gewoon een dochter was, maar dat de dominee een vergissinkje heeft gemaakt. In sommige gevallen lijkt de 's' zelfs sterk op de 'd', maar in dit geval is het duidelijk een 's'. Zie ook de afbeelding hier: http://www.den-braber.nl/vpnd/ov/oldenzaal_dtb_doop.html.

Op 17-09-1654 is er wel een Hendrik gedoopt, zoon van Gerdt en Fenne Venterinck. Misschien is dit de persoon waar je naar zoekt? De naam Venterink wordt ook wel eens als 'Ventrinck' geschreven, dus zonder 2e 'e'. Het lijkt mij op zich vreemd dat iemand uit Twente met de VOC meegaat naar Zuid-Afrika, maar het is niet onmogelijk. Welke aanwijzingen heb je dat hij uit de buurt van Oldenzaal vandaan komt i.p.v. Deventer, Hamelen of elders?

Wat de naam 'Venterink' betreft: voor zover ik weet heeft deze niets met 'Van Deventer' te maken. Het is een 'ink'-naam en deze namen zijn in de 11e tot 13e eeuw ontstaan. Het is een adresnaam die naar een bepaalde boerderij verwijst. Een andere veelgebruikte uitgang is 'man', dus het zou mogelijk zijn geweest om ook de naam 'Venterman' te zien. Sommige voorbeelden waar dit gebeurd is zijn de erven Mensink/Mensman en Sanderink/Sanderman uit Volthe.

Wat hier 'Venter' betekent, weet ik niet. Het kan een verbastering zijn van de naam van iemand of een andere betekenis hebben. In die tijd droegen mensen vnl. germaanse namen die uit twee componenten bestaan. Omdat 'Venter' twee lettergrepen heeft, zou dit hier ook kunnen. Dit i.t.t. mijn eigen naam. 'Steg' betekent zeer waarschijnlijk gewoon 'steeg'. Omdat stegen overal voorkwamen, komt mijn naam dus veel voor. Venterink niet. Volgens de transcriptie was er ook een familie in De Lutte, maar ik denk dat ze zijn geassocieerd met het erf in Berghuizen (dat er naast ligt). Berghuizen was vroeger de marke die rondom de stad Oldenzaal lag. Tegenwoordig wordt het geheel in beslag genomen door de gemeente Oldenzaal en is het ook bijna volledig bebouwd.

Op http://www.meertens.knaw.nl/nfd/ kun je zien wat de naam Venterink betekent, maar op dit moment ligt die site er helaas uit.

De website die jij noemt is waarschijnlijk het Twentebestand van dhr. Zorn. Dit bestand is zeer onvolledig, en vaak zijn er onjuiste verbindingen gelegd. Ik gebruik het zelf soms hooguit als index.

Tenslotte over de 'Nederduits Gereformeerde' kerk. Tegenwoordig is dit in Nederland min of meer equivalent met de Nederlands Hervormde kerk, die hieruit is voortgekomen. Echter, in de omgeving van Oldenzaal was het overgrote deel van de bevolking, en helemaal van het platteland, Rooms Katholiek. Het was bij tijd en wijle verplicht om kinderen in de NG kerk te dopen. Dit gebeurde vnl. in de 17e eeuw.

Frank

Hallo Frank,

De VOC-zeelieden kwamen uit heel Nederland en uit het buitenland zie: http://vocopvarenden.nationaalarchief.nl/ . Hier de Oldenzalers:

Hendrik Reijndertsz.  Oldenzaal   Kiefhoek 1709

Jan Roelofsz             Oldenzaal   Meijenburg 1738

Hendrik Gerritsen       Oldenzaal  Jager 1757

Harme Duijfje             Oldenzaal   Enkhuizen 1736

Jan Veldhuijs             Oldenzaal   Enkhuizer Maagd 1793

Jan Wemmers           Oldenzaal   Stralen 1783

Floris Lot                   Oldenzaal   Domburg 1747

Barend Hofstee          Oldenzaal   Bleiswijk 1762

Hendrik Klooster        Oldenzaal    Vrijburg 1711

Hendrik Groensmit     Oldenzaal    Brouwer 1755

Hendrik Kuijlebrouwer Oldenzaal    Drechterland 1787

Jan Sloet                   Oldenzaal    Veldhoen 1776

Jan Witbrood              Oldenzaal    Overduin 1779

Jan Wemmer              Oldenzaal    Pallas 1778

Gerrit Dam                  Oldensaal   Nieuwerkerk 1739

Hermanus Smit           Oldenzael   Stralen 1752

Lodewikus Voorst        Oldenzael   Dolfijn 1777

Tobias Vroom              Oldensael   Koning Karel de Derde 1713

Casper Durfilder           Oldensael   Patmos 1737

Gegroet vanuit buurgemeente Hengelo,

Freddy

Frank,

Dankie vir jou vriendelike en volledige reaksie op dít wat ek gister geskryf het.

Ons is besig met navorsing oor die voorsate van Hendrik Venter, en dit wil voorkom of daar in die verlede vergissings kon gewees het. Tot dusver is die volgende aanhaling uit 'n artikel in 'Familia' 43 (2) 2006, p. 36, as korrek aanvaar:

"Die stamvader van alle Suid-Afrikaanse Venters, Heinrich van Deventer, word in 1550 in Oldenzee (Oldenzaal) gebore. Teen 1570 vlug hy na Hildesheim in Duitsland, vanweë die wrede vervolgings van die hertog van Alva. In Nederland was hy as Hendrik van Deventer bekend, maar in Duitsland is die van na Von Dempter verander."

Maja is besig om navorsing te doen om die juistheid van hierdie stelling te bepaal. Sy wil in Oldenzaal en in Hamelen gaan kyk wat sy daar kan vind. Jou transkripsie is uiteraard baie waardevol vir ons in verband met hierdie navorsing, en ek is bly dat jy dit gepubliseer het. 

Ek dink nie dat die kind wat in 1654 gebore is die Hendrik is na wie ons soek nie - eenvoudig omdat hy in 1683 waarskynlik te oud sou gewees het om as 'soldaat' deur die VOC in diens geneem te gewees het. (Ek mag dalk verkeerd wees).

Ek sal bly wees as jy vir my kan uitvind wat die betekenis is van 'Venterink', soos dit weergegee word op die webtuiste vlgs. die skakel ('link') wat jy vermeld. My e-posadres is: pr.venter@telkomsa.net

Intessantheidshalwe - in die boek van J.D.A. Krige, "Oorsprong en Betekenis van Nederlandse en Duitse Familiename in die 'Geslacht-Register der Oude Kaapsche Familiën' " (J.L. van Schaik, Pretoria, 1934) staan daar die volgende oor die betekenis van die familienaam 'Venter':

Venter - stvdr.van Hameln; ndl. venter (= hawker, pedlar) kom dus wel nie in aanmerking . Moontlik van 'n nog onverklaarde stam fant (odn. fantr = gogelaar?); egter ook verband met 'vent' (fendt) d.i. krygsman te voet: Fandt, Fanter, Vent, Vente, ens. (Go.). 

Die afkortings - odn. staan vir Oud-Noors, en Go. staan vir Goties.

Dis vir my interessant dat jy die vlg. sê: "In die tijd droegen mensen vnl. germaanse namen die uit twee componenten bestaan". Wel, 'n mens sou seker kon sê dat dit in ooreenstemming kan wees met die verklaring wat hierbo aangehaal word. Die ou Noorweërs en die Gote was Noord-Germane.

Daar is reeds bepaal dat die Suid-Afrikaanse Venters tot die Y-DNA haplogroep R1a1 behoort. Ons sal graag wil vasstel wat die haplotipe is van die Nederlandse en Suid-Afrikaanse Van Deventers. Voorlopige aanduidings (met min gegewens) is dat hulle R1b1's kan wees. Vanwaar dan die haplotipe van die SA Venters? R1a1 word grotendeels gevind in Pole en ander Slawiese lande en is ook in 'n mindere mate die haplotipe van mans van die sentrale gedeelte van Noorweë. Daar is ook aanduidings dat heelwat van die Saksers R1a1's kon gewees het, en is Oldenzaal nie juis geleë in die Saksiese gebied nie?

Dit alles laat my wonder of my SA stamvader nie juis 'n 'Venterink' kon gewees het nie!

Dit lyk vir my taamlik onwaarskynlik dat hy van Van Deventers kon afgestam het, maar ons wag vir die publikasie van die boek: "Zonen van Adam in Nederland".

h.g.

Piet Venter

Piet,

Ik heb helaas niet meer gegevens. Het NG doopboek stopt in 1670. Het gaat wel verder vanaf 1685, maar dan worden de RK-personen niet meer vermeld. Ik weet niet hoe compleet het doopboek is. Wel zijn er rond 1665/1666 hiaten vanwege Munsterse invallen.

Oldenzaal was vroeger wel Saksisch gebied, of lag tenminste aan de rand hiervan. Het is niet duidelijk waar de grenzen liepen. Maar aangezien er heel weinig bronnen bekend zijn van voor 1600, laat staan volledige registraties van personen (volkstellingen, DTB-boeken, etc.), denk ik dat het te ver gezocht is om op basis van je DNA bepaalde aannames te doen. Je stamvader kan best van het Venterink in Berghuizen komen, maar er is mijns inziens geen enkele redenen om 'Van Deventer' uit te sluiten. Aangezien Deventer een vrij grote Hanzestad was, gelegen aan een rivier, zullen daar ook vreemdelingen gewoond hebben. Zijn nageslacht kan dus best naar Oldenzaal getrokken en van daar verder naar Hildesheim en Zuid-Afrika. Oldenzaal was ook lid van de Hanze, maar het was een betrekkelijk onbelangrijke handelsplaats, gelegen op de kruising van een aantal oude postroutes.

Ik vrees dat ik je niet veel verder kan helpen. Ook weet ik niet exact wat er zoal bij het Stadsarchief in Oldenzaal aanwezig is, alhoewel ik er wel recent ben geweest.

Groeten,

Frank

Freddy,

Bedankt voor de link. Ik heb wat verder gezocht en kwam daar een broer van een voorouder op het spoor :) Helaas is hij al na een paar jaar overleden. Het leven van een soldaat gaat nu eenmaal niet over rozen.

Groeten,

Frank