Even een reactie.
Archiefdiensten hebben op basis van de Archiefwet (de huidige dateert van 1995) de taak om archieven te beheren en die gratis voor raadpleging in de studiezaal ter beschikking te stellen. Daarvoor krijgen die archiefdiensten een bepaald bedrag per jaar. Geen subsidie, want archiefdiensten oefenen als overheidsinstellingen een overheidstaak uit. Dat is de basis.
Ooit sloot de Staat der Nederlanden een contract met de Genealogical Society of Utah; deze zou microfilms maken van bepaalde archiefbronnen in Nederland (in elk geval burgerlijke stand en D.T.B., maar soms ook andere bronnen), en als tegenprestatie een gratis exemplaar van elke gemaakte film leveren.
Vervolgens brak het digitale tijdperk aan. En iedereen begon aan te dringen dat archiefdiensten zich ook op dat vlak zouden gaan begeven. De jaarlijkse bijdrage werd daarvoor over het algemeen echter niet verhoogd, archiefdiensten werden geacht dat zelf te financieren; de terugtredende overheid, weet je nog? Dat proberen ze ook, soms door incidentele subsidies te verwerven, in een aantal gevallen door een bijdrage te vragen. Er van uitgaande dat het een extra service is en niet een die valt onder de archiefwet.
Overigens (en dat vergeten genealogen nog wel eens, of ze weten het eenvoudig niet) worden niet alleen burgerlijke stand en D.T.B. beheerd, maar ook alle archieven van om het even welke overheidsinstelling ook. Variërend van de complete administraties van ministeries, provincies en gemeenten, maar ook instellingen als Rijkswaterstaat, musea, rechtbanken en gevangenissen, terwijl tevens veel archieven van andere instellingen (kerken, verenigingen, stichtingen, bedrijven) veilig worden gesteld voor de toekomst. En al die archieven vragen ook geld.
Waar gaat de reguliere bijdrage in zitten? In het dagelijks beheer van al die honderden kilometers papier. In geconditioneerde depots, want anders hoef je ze niet te bewaren. Inderdaad, kost veel aan bouwkosten, aan huur te betalen aan de Rijksgebouwendienst of gemeenten, en aan energie. Al dat werk moet door mensen worden uitgevoerd, dus ja, ook de personeelskosten slokken een flink deel van de reguliere jaarlijkse bijdrage op. Het bedrag dat overblijft voor andere zaken, zoals digitaliseren, is minimaal...
Gebouwen kunnen niet afgestoten worden, want waar zou je anders die archieven moeten bewaren. Personeel is ook nodig, want anders kan het beheer niet worden uitgevoerd, en kan de studiezaal wel gesloten worden. Maar ook blijft iedereen vragen om steeds meer digitale dienstverlening. Kijk, als het Rijk, de provincies en de gemeenten niet over de brug komen met een bijdrage voor de daarvoor te maken kosten, waar denkt men dan dat een archiefdienst het geld vandaan moet halen? 't Is maar een vraag, wie het antwoord weet mag het zeggen...
Dan terug naar de Mormonen. Zonder enig overleg gingen zij akten digitaliseren. Dat is best, maar niet erg netjes in de richting van de beheerders van de originelen. Die hadden inmiddels zelf soms al aardig wat geld geïnvesteerd in digitalisering. Want daar vroegen de bezoekers immers om? Vervolgens werden wat onderhandelingen gevoerd, en sommige archiefdiensten besloten een contract met de Mormonen aan te gaan. Anderen niet. Waarom niet? Omdat zij a) niet geloofden in kapitaalvernietiging (de eigen opnamen duur betaald maar ineens blijkbaar voor niets gemaakt), en b) omdat zij niet gecharmeerd waren van de eisen die door de Mormonen in de conceptcontracten werden gesteld. Het Noord-Hollands Archief is een van de archiefdiensten die geen contract met de Mormomen heeft gesloten. Het staat de Mormonen dus vrij om de scans van Noord-Holland ter beschikking te stellen. Geprobeerd zou kunnen worden dat te voorkomen, maar dat zou jarenlange processen in de Verenigde Staten vergen, en een archiefdienst kan het geld wel beter gebruiken.
Waaraan? Aan het steeds beschikbaar blijven stellen (en jawel, gratis!) van circa 40 kilometer archief. Van enkele honderdduizenden stuks beeldmateriaal, van een bibliotheek van vele tienduizenden banden. Klagen mag van mij best, maar iedereen mag zich ook wel eens realiseren dat dit alles heel veel werk met zich mee brengt. En werk kost nu eenmaal geld. En dan steeds weer benoemd te worden als een soort grijpgrage "dief", dat hangt me nu echt mijlenver de keel uit! Iemand die truien breien als hobby kiest moet wol, breinaalden en patronen kopen. Iemand die treintjes als hobby heeft investeert daarin. Maar iemand die voorouders verzamelt moet alles gratis krijgen? Vertel dat aan Rutten en De Jager, en zeg dat alles gratis moet worden. Veel succes daarmee!
Ben ik pissig? Goh, dat je dat zomaar bedenkt. Ja, inderdaad, ik ben pissig, want ik ben het zat dat iedereen archivarissen en archiefdiensten maar steeds afzeikt. Ik doe mijn werk al 35 jaar, doorgaans met plezier. En ja, ik ben al langer genealoog, 40 jaar al dit jaar. Dus ik ken beide kanten van de medaille.
Hans van Felius, archivaris / genealoog