Ik zoek gegevens over mijn overgrootmoeder Maria Hultman. Ze is waarschijnlijk afkomstig uit Ghana en is met haar tweelingzusje Kadessa geadopteerd in Soerabaja door de familie Hultman (assistent Resident). Later is Maria gehuwd met mijn Rotterdamse overgrootvader Willem Frederik Laagewaard.

Volgens "Het Vaderland" van  13.3.1894 is M. Laagewaard - Hultman (37 jaar) in Soerabaja overleden.

Aan G. Karssenberg, bedankt voor het bericht. Is het u bekend of adoptie in Nederlands-Indie door een Bestuursambtenaar in de boeken is terug te vinden?

Maria Lagewaard-Hultman is begraven op begraafplaats "Peneleh" te Soerabaja. Maria zal rond 1856/1857 zijn geboren

Was ze wel geadopteerd? Was haar vader wellicht afkomstig uit Afrika? Zie hier de stamboekinschrijving van ene 'Hultman' (geen voornaam), soldaat, geboren 1819 te Marawa, (Afrika). Verder lezend moet dat in de buurt van Fort Elmina zijn geweest. Mooi verhaal!:

"[...] Was lijfeigene. Heeft uit eigen middelen zijne Vrijheid gekocht van zijnen meester blijkens acte van manumissie d.d. 15 februari 1841. [...]" Mocht er nog enige twijfel zijn: "Haar: gekroesd"

In 1842 naar Indië gekomen, en als sergeant te Samarang afgegaan.

Maria trouwt in 1879 te Soerabaja als "de inlandsche christenvrouw Maria Hultman". Haar zus Kadessa in 1880 te Semarang als "de Afrikaansche vrouw Kadessa Hultman" Kadessa is in 1900 te Semarang overleden als "Kadisda Hultman". (Bron: roosjeroos)

Dag Bart, wat een prachtige ontdekking! Het orale verhaal van oudtantes krijgt handen en voeten. Nu nog op zoek waarom een Afrikaanse lijfeigene na zich te hebben vrijgekocht de naam Hultman krijgt. Mogelijk terug te vinden in de actie van Manumissie d.d. 15 februari 1841?

Wie weet. Alleen zou ik niet weten waar de manumissies van Elmina te vinden zijn, als ze nog ergens te vinden zijn. 

Wat wel na te trekken zou moeten zijn is het huwelijk van Maria Hultman in 1879 te Soerabaja. Als het goed is zou dat huwelijk te vinden moeten zijn op LDS film no. 1357836 (item 4). Waarbij Leo Janssen op zijn webpagina aangeeft dat de film helaas incompleet is. Is na te zien bij een van de family centers van de LDS. De moeite waard om te gaan doen omdat haar ouders hoogstvermoedelijk in de huwelijksakte genoemd zullen worden; dan weet je de afstamming zeker v.w.b. de vader, en weet je ook de moeder.

Tja, en dan de naam Hultman. Wellicht is aantoonbaar dat er toen in Elmina een persoon of familie met die naam was gevestigd? Dat een gemanumiteerde slaafgemaakte de achternaam van de voormalige 'eigenaar' kreeg (al dan niet verbogen) is vrij gebruikelijk.

Overigens, als ik google op "Marawa" is dat (ook) een "achternaam" die vandaag voorkomt in Ghana. Ik ben niet deskundig op dit gebied, maar ik kan me voorstellen dat het de naam van een clan of stam zou kunnen zijn.

Onderzoek zal moeten worden gedaan in het Archief van de Nederlandse Bezittingen ter Kuste van Guinea , 1658-1872, toegangsnr. 1.05.14, op het Nationaal Archief. De inv.nrs. 981a e.v. bevatten het notarieel archief over de periode 1816-1871. Inv.nr. 987 beslaat de periode 1839-1856. Hiervan staan scans op de website van het Nationaal Archief (https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/1.05.14/invnr/%40B~IV~I~981A-988~987).

De frasen `Vrijwilig geëngageerd als soldaat voor een onbepaalden tijd om te dienen bij het leger in Oost-Indien aan handgeld toegestaan f 20. Was lijfeigene. Heeft uit eigen middelen zijne Vrijheid gekocht van zijnen meester’ komen ook voor in de stamboekregistraties van Mand, Klomp, Palmhof, Tagomba, Kwassie Piet, Wanni, Sanna en andere Afrikaanse recruten. Deze frasen zullen afkomstig zijn uit het standaardformulier voor manumissie. Ineke van Kessel schrijft in Zwarte Hollanders. Afrikaanse soldaten in Nederlands-Indië (2005), pagina 69, dat generaal-majoor Jan Verveer een systeem bedacht, waarmee tot slaafgemaakten, die in Elmina werden geworven als soldaat voor Indië, door middel van een voorschot op hun soldij hun vrijlating konden kopen. Dat voorschot op hun soldij konden ze in zo’n twee jaar afbetalen, tijdens de dienst in Indië.

Het was belangrijk om de tot slaaf gemaakten, vrij te maken, voordat ze als militair werden ingelijfd. De handel in slaven was immers al in 1814 afgeschaft. Door het manumissieformulier en uitbetaling  van het voorschot, kon men het verbod op slavenhandel omzeilen.

https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2871099/view

Verveer gaf een aantal recruten zelf nieuwe namen ‘waarbij ik meestal getracht heb, kortheid met gemakkelijke uitspraak te vereenigen en voor zoveel ik heb kunnen vinden de g, ch en ander voor den Neger moeijelijk te articuleren letters te vermijden, en den naam met een klinkletter te eindigen’

(Van Kessel, op. cit. pagina 73)

Wikipedia:

"In de negentiende eeuw werden via Elmina Afrikaanse soldaten geronseld voor het KNIL; de zogenaamde "Belanda Hitam". De meeste van deze soldaten bleven voorgoed in Indië, maar hun nazaten kwamen na de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949 veelal naar Nederland."

En:

"Tot in 1850 werden er in het fort Elmina soldaten geworven voor dienst in het KNIL, de Orang Blanda Itam (= Zwarte Hollanders).^[4] Ondanks de bevoorrechte positie van de Orang Blanda Itam binnen het KNIL, werd deze werving na 1871 op aandringen van de Engelsen gestaakt om de schijn van verkapte slavernij weg te nemen. De geschiedenis van de Ghanezen in dienst van het KNIL is uitgebreid te zien in het Java museum in Elmina."

Overigens is Generaal Jan Verveer zeker niet in persoon bij de naamgeving van 'Hultman' betrokken geweest. Hij is namelijk in 1838 overleden (Wikipedia), en de 'naamgeving' van Hultman zal op z'n vroegst begin 1841 of misschien einde 1840 zijn geweest.

Dag Kees, bedoel je met dit onderzoek en de verwijzing naar het Archief van de Nederlandse Bezittingen ter Kuste van Guinea , mijn opmerking over het terugvinden van een manumissie d.d. 15 februari 1841?

Goedemiddag Ronald, ja, dat bedoel ik inderdaad. Ik ken dat archief zelf niet, maar ik heb even gekeken in het opgegeven inventarisnummer, dat via scans op de website van het Nationaal Archief te raadplegen is. Daarin komen, als ik het goed heb, twee akten van manumissie voor, maar van andere mensen. Je zou de inventaris goed moeten raadplegen en misschien is het een idee om contact op te nemen met Ineke van Kessel, de auteur van het boek Zwarte Hollanders, waarnaar Martijn Maarleveld verwijst. Je kunt haar gegevens vinden op: https://www.ascleiden.nl/organization/people/ineke-van-kessel Zij heeft kennelijk veel in dat archief gewerkt.

Gewoon de stoute schoenen aantrekken en haar een vriendelijke, precies geformuleerde vraag stellen. Tien tegen een dat je antwoord krijgt. Het boek zou je ook moeten downloaden (zie de link van Martijn Maarleveld). Het is zeker voor jou met jouw achtergrond een must.

Beste heer Lagewaard 

Heeft U geprobeerd om Lagewaard zo te spellen dan komt U waarschijnlijk op de goede weg 

de naam Laagewaard is waarschijnlijk een Indonesische verschrijving Willem Frederik Laagewaard. komt n.l in mijn stamboom ook voor, zijn vader Klaas Lagewaard geb 17 dec 1784 te Delfshaven  en Overleden 15 dec 1844 te Rotterdam zijn moeder Geertruida Magdenes  Geb 22 dec 1792 te Rotterdam en overleden 14 jun 1833 te Rotterdam deze worden met 1 a geschreven 

de naam Laagewaard is waarschijnlijk een Indonesische verschrijving Willem Frederik Laagewaard.

Nee hoor, het begint al in Rotterdam Stadsarchief Rotterdam | Zoeken in archieven

Exact zijn vader schrijf je met 1 a Lagewaard, Klaas Lagewaard 17 Dec 1784  en Geertruida Magdenas 22 dec 1792 

Duidelijker kan ik het niet maken 

Exact zijn vader schrijf je met 1 a Lagewaard, Klaas Lagewaard 17 Dec 1784  en Geertruida Magdenas 22 dec 1792 

Meestal met 1 a en soms met 2: Stadsarchief Rotterdam | Zoeken in archieven De "verschrijving" was dus niet in Indië, maar al bij de geboorte van Willem Frederik gemaakt (en bij de geboortes van nog twee kinderen van Klaas: Cornelis en Alexander)

En ook voor die tijd kwam de naam met 2 a's voor in Rotterdam, bijv. doop van Cornelis, zoon van Klaas (1747) Stadsarchief Rotterdam | Zoeken in archieven

Met deze discussie over de naam La(a)gewaard is er wel behoorlijk afgedwaald van de vraag van Ronald Laagewaard. Hij stelt geen vraag over de familie La(a)gewaard maar over de familie Hultman.