Jantje Klaasse Houtkoper is niet geboren in Zaandam, maar in Schardam.
Graag verwijs ik hiervoor naar mijn artikel in Westfriese Families (december 2013). Hierna volgt de integrale tekst:
De echte geboorteplaats van Jantje Klaas Houtkoper.
Een van mijn voorouders is Jantje Klaas Houtkoper. Wil Schackmann beschrijft op zijn site (http://www.schackmann.nl/proefkolonie/Archief/182107Bovenkarspel1.html) uitvoerig dat Jantje samen met haar man, Roelof Zwaan, en vijf kinderen op 6 juli 1820 in de “toen net uit de grond gestampte kolonie Willemsoord” aankomt. Zij waren uitgezonden door de subcommissie van Weldadigheid Bovenkarspel. Het zou mij niet verbazen dat de oom van Roelof – ook Roelof Zwaan geheten – hier nauw bij betrokken is geweest. Immers deze laatste Roelof had zich na zijn promotie op 3 oktober 1777 te Hoorn als chirurgijn-heelmeester gevestigd te Bovenkarspel. Hij bekleedde in die plaats verschillende belangrijke functies. Zo was hij in de laatste decennia van de 18e eeuw armenvoogd en weesmeester. Ook was hij in 1800 ouderling en vanaf 1829 lid van de gemeenteraad. Dat er een nauw contact tussen de beide Roeloffen bestond blijkt uit het feit dat zij samen op 4 februari 1817 te Bovenkarspel de geboorte aangaven van Siementje, de jongste dochter uit het gezin Zwaan-Houtkoper. Een jaar na hun aankomst te Willemsoord overlijdt Roelof Jansz Zwaan op 44 jarige leeftijd te Steenwijkerwold (27 juni 1821). Na zijn dood blijft Jantje Klaas Houtkoper in de Drentse kolonie wonen. Zij overlijdt op 14 juni 1830 te Steenwijkerwold.
Uit de aangifte van overlijden citeer ik:
“Jantje Houtkopers weduwe van Roelof Zwaan oud zesenvijftig jaar nalatende zes kinders, geboren te Zaandam.”
Vooral de verwijzing naar haar geboorteplaats Zaandam trok mijn speciale aandacht. Immers ook ik ben in Zaandam geboren en ik heb tot op heden nog geen enkele voorouder kunnen ontdekken die ook in de Zaanstreek geboren is. Volgens de inschrijving in de kolonie zou Jantje op 6 november 1773 geboren (of gedoopt) zijn.
Een aantal jaren geleden gingen mijn echtgenote en ik op zoek naar het bewijs dat Jantje daadwerkelijk in Zaandam geboren was. In geen van de kerkelijke registers van Zaandam (en de omliggende plaatsen) vonden wij echter haar doop. Ook via het internet kwamen wij niet verder. Bij toeval lazen wij het artikel “Uit Waterlandse bron…” van José Schenk in het afdelingsblad (NGV) Hollands Noorderkwartier, aflevering 79, blz. 82. In dat artikel beschrijft zij dat zij onderzoek deed in het Waterlands Archief te Purmerend en daarbij in het notarieel boek van Oosthuizen onder andere tegenkwam 4116 09-03-1818 akte 8. Deze akte gaat over zaliger Aagje Ariaans Tuijnman, weduwe van Dirk Houtkoper, wiens erfgenamen zijn ….
Hier volgen de namen van een aantal familieleden dat in de nalatenschap mocht delen, waaronder Jantje Klaasse Houtkoper x Roelof Swaan wonende te Bovenkarspel. Omdat deze akte wellicht meer zou kunnen vertellen over de herkomst van Jantje bezocht ik het Waterlands Archief. Helaas vermeldde de notariële akte geen verdere informatie over de geboorteplaats van Jantje. Wat mij wel opviel was dat haar oom Dirk Houtkoper bezittingen had in “Schardam”. Zou er soms sprake zijn van een verschrijving in dat verre Drenthe? Had degene die de inschrijving deed in de kolonie te Willemsoord als geboorteplaats Zaandam ingevuld, terwijl dit het veel noordelijker gelegen dorp Schardam diende te zijn?
Omdat tegenwoordig via http://www.genver.nl veel dtb-aktes gemakkelijk bereikbaar zijn op de family search website, gingen we direct aan de slag. In het doopboek van Schardam (NH) vonden wij al snel Klaas Janse Houtkoper en zijn vrouw Eleke Maartens. Dit echtpaar laat tussen 1760 en 1773 8 kinderen dopen, waaronder Jantje Klaas op 31 oktober 1773! De andere kinderen zijn: Divertje (30-08-1760), Divertje (18-10-1761), Geertje (15-05-1763), Maartje (05-08-1764), Jan (23-03-1766), Jannetje (23-08-1767) en Pitertje (05-05-1771).
Van deze kinderen wordt - naast Jantje - Divertje (1761), als Dieuwertje Klaasse Houtkoper x Juriaan Groen, genoemd in voormelde notariële akte. Voor de volledigheid merk ik op dat Divertje voor haar huwelijk met Juriaan gehuwd was geweest met Wiggert Jansz (Koelebeek) en uit die relatie één zoon had: Jan (gedoopt op 01-04-1796 te Binnenwijzend). Ook vier (van de 7 ons bekende) kinderen van Geertje (die als Grietje Klaasz Houtkoop op 6 december 1805 in Berkhout is begraven) en haar man Pieter Klaas Mijzen (ook Smit) worden genoemd. Een aantal van deze kinderen neemt overigens later de achternaam Smit aan. Kennelijk had Maartje Klaasse Houtkoper, die op 8 november 1782 als weduwe huwde met Bruijn Pieters de Jong (dtb NH Zuid- en Noord Schermer), geen nakomelingen, die in 1818 nog in leven waren. De broer en de andere zusters van Jantje zullen waarschijnlijk jong gestorven zijn. Ook zij worden niet vermeld in de notariële akte.
Hiermee was onze speurtocht naar de doop van Jantje Klaasse Houtkoper ten einde. Alleen haar huwelijk met Roelof Jansz Zwaan was nog niet gevonden ……
In Schardam en ook Weesp, waar Roelof geboren zou zijn, was in de trouwboeken geen aantekening van hun huwelijk te vinden. Hun eerste dochter Debora werd op 14 april 1800 te Binnenwijzend geboren. Daarom zou het voor de hand liggen dat zij in die plaats gehuwd zouden zijn. Zowel in Binnenwijzend als in het nabij gelegen Westwoud vonden wij niets. Bij het zoeken naar informatie over andere voorouders ontdekten wij dat tijdens de Bataafse republiek (1794-1801) de mensen uit Westwoud en omgeving in Oosterblokker aangifte van hun voorgenomen huwelijk deden. Met deze wetenschap kwamen wij snel achter de huwelijksdatum van Roelof en Jantje (dtb Oosterblokker, alle gezindten, trouwen 1695-1805 kosten):
1799 den 15 (april) Roelof Jansz Zwaan Jongman wonende te Westwoud en gebooren te Weesp en Jannetje Klaas Houtkooper, J Dogter wonende te Westwoud en gebooren te Schardam met den anderen te zullen trouwen en gehoorende onder de Classis van 3 gulden en dus voor bijder ….. f 6 Pro deo
Kennelijk had men hun vermogen wat hoger in geschat, want de verschuldigde zes gulden werd doorgehaald en zij mochten pro deo trouwen. Hun uiteindelijk vertrek naar de veenkolonie in Drenthe vormt tevens het bewijs dat zij het niet breed gehad hebben tijdens hun huwelijk.
In het trouwboek staat nogmaals expliciet vermeld dat Jan(ne)tje Klaas Houtkoper in Schardam geboren is. Hiermee is de foute inschrijving bij de aankomst te Willemsoord hersteld.
Dik Vermeulen