Hallo, tussen 1 mei 1626 en 11 juni 1628 wordt de bank in Heumen niet in Heumen gespannen maar in Nijmegen mogelijk heeft dit te maken met de troepen van Mansfeld die door de regio trokken. Kan iemand mij bevestigen dat ik als plek lees "ter goeder tijt erschenen binnen Nijmegen inde clock als op vergoten aerde".

Moet ik dit interpreteren als de bank is gespannen "in de klok(?)" van NIjmegen wegens en wat zou vergoten aerde, als ik het goed lees, betekenen? Iets met oorlogs geweld? Verbrande aarde oid? 

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QHV-13RT-TN17?i=118&cat=17097 voor de scan 

In 1645 wordt er nog een certificatie uitgeschreven voor het gericht van Heumen waarin de schepenen en ingezetenen verklaren dat zij van hun voorouders gehoord hebben dat de gerichtsbank altijd gespannen en gehouden is te Heumen. Heere van Randwijck en de Heere Canoninck Freykoert willen het juist te Nijmegen houden. Mogelijk slaat deze wens terug op de tijd tussen 1626 en 1628 dat die tijdelijk te Nijmegen is gespannen

Alvast bedankt

Ik denk dat het gaat om zowel een tijd op de (kerk)klok en dat vergoten aerde iets te maken heeft met een andere tijdsaanduiding? Zandloper?? Iets met de zon? Hoe werd in die tijd bepaald hoe laat het was?

Zou kunnen, alleen gek dat vergoten aerde alleen wordt opgeschreven toen de bank in Nijmegen gespannen werd en niet toen die in Heumen werd gespannen. 

Overigens zou "in de klok" ook nog een korte aanduiding kunnen zijn voor "binnen de klokslag van [Nijmegen]". 

inde clock als op vergoten aerde roept bij mij associaties op met het proces van klokgieten. Dat gebeurde met behulp van een mal die gemaakt werd met bijenwas en zand. Door verhitting liep de was uit het aangestampte zand en bleef er een holte over waar het vervolgens het brons in werd gegoten. 

De suggestie van Petra vind ik ook heel zinnig, alleen blijft de vergoten aerde dan wel een vraagteken.

Ik heb geprobeerd nog wat meer op te zoeken, maar dusver klinkt binnen de klokslag van Nijmegen ook zinnig. Alleen het tweede deel blijft nog een mysterie. Bedankt allemaal!

Ik ben momenteel meer aktes aan het indexeren. Tussen de periodes 1626-1628, juni 1634, en december 1634- (nog niet bij een einddatum) wordt het in het huis van Gossen Willems, weert in de Drie Mollen te Nijmegen gehouden. Hij is een zwager van de richter van Heumen, Nicolaes Jelis. Daarnaast staat bij een gerichtsdag akte van Malden in 1625 het huis van Derck Sticker in de Clock in Nijmegen. Bij bijna alle aktes wordt wat vermeld over vergoten eerde. 

Nu gaat folio 377/377v over het uitstellen van een zaak. Een partij haalt de pesttijd en Kroaten in de regio aan: 

als ten opsichte van dese tegenwoordigen
pest tijt, binnen dewelcke alle stadt ende landtrichten worden stijll
gestaen

En

indien de bancke gespannen hadde
connen worden, t welcke soo ’t schijnt, door de Croaten ende andere
trouble tijt is belet worden, ’t welcke tot niercke ende schade des
aenleggers als sijnde een vrenideluck vuijt Franckrijck o’tot
sijne excessivie costen hier te lande sijnde (als niet doen de
verweerder) is strecken. 

Dus het lijkt erop dat er oorlogsgeweld was in Heumen in die periodes, voor de periode 1636 zou het dus de Kroaten zijn die in die periode in het gebied rond zwerven o.a. ook in Oeffelt. 

Ik vraag mij echter af, of de pest tijd op Heumen of op Nijmegen slaat. In Nijmegen is het sowieso al bekend dat er in 1636 een epidemie was, maar van Heumen niet. Maar zoals ik het lees, heeft Otto de Haert het over de stad Nijmegen.

Dit is mijn volledige transcriptie: 

Den 25 meij 1636 is Nicolaes Gilis Richter der
heerlicheden Humen Malden ende Beeck ter goeder tijt erschenen
binnen Nijmegen ten huijse van Gossen Willems weert inde
drie mollen ende heeft aldaer die bancke gespannen van’t 
gericht van Humen, ende ’t gericht verbannen als recht is,
oercondt schepenen Jan Huijberts, Gerit van Eldrum, Frans
Roukus Meus Teunis Derck Driesen ende Jan Jansen alias Celen

Matis Verheijen subti volmachtiger van Nicolaes Freaucourt, verwacht alhier
voor gespannen bancke den heer Raedtsheer Randtwijck ende
Joost Fleming off der selver volmachtiger niet versouck dat verweerders sullen
hebben in te dienen op het persostit bij aenlegger ingedient van
conclusie ofte contraxsitit.

Otto de Haert als gesubstitineerde volmachtiger vande verweerders versoeckt, dattet
gericht ex officio, soo ten aensien dat aenlegger hebbe gehadt omtrent
den tijt van een jaer off meer, als ten opsichte van dese tegenwoordigen
pest tijt, binnen dewelcke alle stadt ende landtrichten worden stijll
gestaen, ende inde welcke sij maer een maent gehadt hebben, dat haer
noch sall vergost worden den tijt van twee maenden, te meer daerom
dat volmis principalen sijn buijtenlandige luijden, ende die vermits
de voornoemde pest tijt rotten anderen geen acces connen hebben, protesteert
andersints

-----

Verheijen sustineert dat verweerders sittens gerichts sullen hebben in te die-
nen van contra persitet ofte wel conclusie op pene van versteck, ende
dat recht sall gedaen worden op d’ingecomene schrifture ende stucken
in considerae dat verweerder volmachtiger om het selve te doen lestleden geri-
chtsdach maer alleen heeft versocht copie ende tijt ten naesten, wesende met
14 dagen, daer hij nochtans heeft genoten den tijt van een maent
te seggen dat aenlegger den tijt hebbe geindt van een jaer off
meer, compt metten propoosten vermits het niet en is geweest
den wille des aenleggers, die binnen behoore tijt dat mael ge-
prefigeert, van haere schrifture sijn veruat geweest ende
willich om in te dienen, indien de bancke gespannen hadde
connen worden, t welcke soo ’t schijnt, door de Croaten ende andere
trouble tijt is belet worden, ’t welcke tot niercke ende schade des
aenleggers als sijnde een vrenideluck vuijt Franckrijck o’tot
sijne excessivie costen hier te lande sijnde (als niet doen de
verweerder) is strecken. 
De Haert persisteert bij het vorige, ende sustineert de redenen
aldaer geallegeert genoch te sijn, ende dat het gericht de selve
niet en sall noch en behoort aff te slaen, soo datse geen com-
municaae hebben connen aen hare principlae, als ten aensp-
vande langen tijt die den aenlegger hebben genoten

Dus interpreteer ik de tekst goed dat de pesttijd over het gerecht in Nijmegen gaat en dat door mogelijke vernielingen van de Kroaten en Fransen de bank een periode van een jaar niet in Heumen kon worden gehouden? 

Link naar protocol: https://permalink.geldersarchief.nl/DAC30ED1B63044E7B7211B1CF3398E01 

Hallo Bart1,

Toevallig kwam ik een noodgericht in 1656 van het landgericht Delden tegen dat binnen Deventer plaatsvond "bij vergunninge van die aerde aldaer".
Daardoor moest ik aan jouw vraag denken. Bij herlezing vermoed ik dat er "bij vergoster aerde" staat. Vergost is een alternatieve vorm van vergund en dan zou er dus "bij vergunde aarde" zijn bedoeld.

Aardgunning houdt dat in dat een bepaalde overheid (c.q. stadsbestuur van Nijmegen) toestaat dat een andere overheid (c.q. gericht van Heumen) rechtshandelingen pleegt op haar grondgebied.

Groet, André

Hallo André, bedankt voor de reactie. Ik denk dat dit het inderdaad moet zijn, dat komt overeen met wat er door de Kroaten gebeurt is! Nu kijken of ik er meer over kan vinden, nogmaals bedankt voor de opheldering!