FamilySearch: Film #1751120, Item 4; Image Group #8126888; DTB Brione sopra Minusio; Morti 1733-1797; Scan 289/607
https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSVK-B35M-G?cat=koha%3A468442&view=explore&lang=en&groupId=M9XN-SKB

Door slechte inkt en doorhalingen is het origineel slecht te lezen. Maar, er staat een toelichting over de omstandigheden van het overlijden, die ik graag goed zou willen lezen en vertalen:

"Anno Domini Millesimo septengentesimo quadragesimo
octavo die octava mensii Maii Joannes, filius q[uondam]
Jacobi Sartor loci Brionis aetatis suae annorum sep-
tuaginta, prolopsius eodem die in putaeo quon-
dam aque torrentis vulgo dicti Navegna in
terri[tori]o Minusii /ibi/ vita functus est . . .
die sequenti, etc, etc"

prolopsius stierf op dezelfde dag in een put aan de oevers van een beek die gewoonlijk Navegna wordt genoemd, in het gebied van Minusium.
Dit slaat -denk ik- op de Cascade Navegna in het gebied van Brione-sopra-Minusio.

De vertaling rammelt aan alle kanten, maar dat komt natuurlijk omdat ik het origineel niet goed gelezen heb.

Wie kan me met het lezen van het origineel en de vertaling ervan helpen?

Michaël

'Prolopsius' moet zijn 'prolapsus'. 

Dank je Calla.
Google Translate maakt er nu dit van:
Diezelfde dag viel hij in een put en in het water van een stroom die gewoonlijk Navegna wordt genoemd, in het gebied van Minusio, en daar stierf hij.

Het wringt een beetje dat hij èn in een put viel, èn in het water van een stroom. Daar klopt nog iets niet in het origineel, of in de vertaling.

Michaël

Plaats van overlijden vermoedelijk dus : zo ongeveer hier, bij een voorstad van de stad Locarno, aan het grote meer Lago Maggiore, op de grens van Zwitserland en Italië: https://map.geo.admin.ch/#/map?lang=de¢er=2706595.21,1116031.15&z=6.453&topic=ech&layers=ch.swisstopo.zeitreihen@year=1864,f;ch.bfs.gebaeude_wohnungs_register,f;ch.bav.haltestellen-oev,f;ch.swisstopo.swisstlm3d-wanderwege,f;ch.astra.wanderland-sperrungen_umleitungen,f&bgLayer=ch.swisstopo.pixelkarte-farbe

In het blauw: ongeveer het verloop van de rivier Navegna. Waar deze afdaalt vanuit de bergen, doorkruist zij daarbij het dorp Brione, een traject van om en nabij 1/2 kilometer, het gedeelte van het stroomgebied dat is gemarkeerd in het geel. Maar de bedoelde lokatie, de plaats van overlijden, kan natuurlijk ook in het buitengebied zijn geweest, net ten noorden of ten zuiden van het dorp. 

PS. @Michaël Boers : 

‘Puteus’ in het Latijn (oftewel het Italiaanse woord ‘pozzo’) kan blijkbaar, naast bijv. ‘put’, ook ‘waterbron’ betekenen (Engels: ‘a well’, vgl. Nederlands ‘opwellen’). Zie bijv. deze foto op een wandelaars-website, https://www.hikr.org/gallery/photo3016785.html van een kleine waterloop, die in de vorm van een waterval uitkomt in dat riviertje Navegna. En zo een scenario kan ik mij best voorstellen: dat daar bovenaan die rots zo’n waterbron ligt, waar uw hoofdpersoon even bij knielde om van het water te drinken, waarbij hij echter zijn evenwicht verliest, via de kleine waterval in de rivier Navegna wordt ‘gestort’, en vervolgens daardoor wordt meegesleept - met fatale verdrinking tot gevolg. ‘t Is maar een idee.

En zo’n “cascata” (waterval), uitkomend op de Navegna, vinden we bijvoorbeeld hier bij de bocht van de weg, Via Val Resa 1: https://map.geo.admin.ch/#/map?lang=de¢er=2706940.94,1116361.24&z=12&topic=ech&layers=ch.swisstopo.zeitreihen@year=1864,f;ch.bfs.gebaeude_wohnungs_register,f;ch.bav.haltestellen-oev,f;ch.swisstopo.swisstlm3d-wanderwege,f;ch.astra.wanderland-sperrungen_umleitungen,f&bgLayer=ch.swisstopo.pixelkarte-farbe

Succes!

Na de middelbare school is mijn Latijn op de plank blijven liggen dus durf ik me niet aan een vertaling te wagen. Ik kan wel wat tekstelementen bekijken en proberen er iets van te begrijpen. Zo zie ik nergens 'en' staan en ook niet 'oevers'. Joannes is in het water gevallen en verdronken, zoveel is duidelijk. Er is sprake van een 'puteus', dus een putachtig iets en een beek die Navegna werd genoemd. Bij mij komt Google Translate met: "Een bron – voorheen een snelstromende beek – die algemeen bekend staat als Navegna". Ik vind dat heel dubieus, ook omdat ik niet goed weet hoe ik 'quondam' hier moet lezen. 'Bron' lijkt me ook twijfelachtig. 'Puteus' kan heel goed een kolk zijn in een beek of stroompje. Kortom: terug naar de Latijnse les :-)

@ Frank, leuk! Inderdaad moet er gevisualiseerd worden. Jouw scenario is spectaculair en zeer verfilmbaar. Er zijn ook andere mogelijkheden, vooral gezien het feit dat Giovanni vast niet kon zwemmen: 

- 'puteus' kan verwijzen naar het bassin waarin het watervalletje uitmondt. In dat geval stond Joannes misschien te vissen en is hij uitgegleden (prolapsus) en in die kuil/kom/ het bassin verdronken.

- hij kan ook ergens anders, stroomopwaarts of -afwaarts, geprobeerd hebben het ondiepe beekje over te steken door van steen op steen te springen waarbij hij is uitgegleden en in een diepe kuil/kolk is terechtgekomen. 

Calla, je bent in zoverre in het voordeel, dat men in ieder geval geprobeerd heeft jou Latijn te laten leren. Bij mij werd dat niet nodig/mogelijk bevonden. Ik moet nu dus op mijn oude dag wat hier-en-daar bij elkaar sprokkelen. En met alle kleine beetjes hulp kom ik steeds wat verder.
En Frank, dank voor je mooie geografische uitleg. Ik wist al waar een-en-ander zich afspeelde (ik ben zelfs in Brione geweest). Maar ja, het is ook mijn familie die er vandaan kwam.

Dus, het wachten is tot de ware Latinisten hun gewicht in de schaal werpen . . .

Michaël

Weet je wat het is Frank, ook voor de plaatsbepaling kan het interessant zijn om te weten wat 'quondam' in dit verband te betekenen heeft.

@Michaël, je hoeft in het Nederlands niet 'op dezelfde dag' toe te voegen. De scribent kwam een beetje in verlegenheid met het lange onderwerp van zijn zin. Eerst gaf hij de datum, toen kwam Joannes, zoon van etc. waardoor de werkwoordelijke bepaling wel erg ver van de datum af kwam te staan en hij het nodig achtte terug te verwijzen naar die datum. In het Nederlands is die terugverwijzing niet nodig en zelfs verwarrend. Weglaten dus.

Nieuwe poging de genoemde suggesties samen te vatten: "Hij viel in het water van een bassin in het riviertje dat gewoonlijk Navegna wordt genoemd, in het gebied van Minusio, en daar stierf hij (Cascade Navegna in het gebied van Brione-sopra-Minusio)"

Zijn alle meelezers het daarmee eens?

Michaël

Over "quondam" nog het volgende: Joannes, filius q[uondam] Jacobi Sartor ...

Met mijn beperkte kennis van het Latijn maak ik hiervan: Joannes, de zoon van de vroegere [wijlen?] Jacobus de kleermaker.

[Als Joannes inderdaad 70 jaar oud was, dan zal zijn vader zéker reeds lang overleden zijn.]

@Michael, als je graag een vertaling wilt noteren zonder de passage precies te begrijpen zou ik gaan voor een tekst zonder alle details, maar die in ieder geval klopt. Iets als: 'hij is te water geraakt in het riviertje dat bekend staat als de Navegna in de streek Minusio, waar hij het leven liet en waar hij is gevonden". Als je toch wat concreter wilt zijn zou ik persoonlijk kiezen voor: "hij is te water geraakt in een oud bekken van het riviertje ... etc. In afwachting van een forumdeelnemer die oude talen heeft gestudeerd.

@Petra

Quondam is inderdaad hier te vertalen als "wijlen" En Sartor is kleermaker, maar in Brione is Sartoris de bijnaam van een grote tak van de familie Franscella. Franscella en Sartoris zijn bijna equivalent en werden beurtelings voor dezelfde personen gebruikt. Hoewel mannen iets vaker met een bijnaam werden aangeduid, dan vrouwen.
Er waren zoveel gelijknamige mensen dat achternamen niet genoeg onderscheid gaven. Vandaar dat familie-oudsten een bijnaam kregen die op hun zonen overging. Een soort van dubbele achternaam, dus. Het systeem werd niet consequent en in alle eeuwen gehandhaafd, maar was zeker in de 18e eeuw veelgebruikt.
Diverse dorpelingen die naar Nederland trokken, zijn hier alleen onder hun bijnaam bekend, zoals Biondina (=Maggietti) en Tenenti (=Pedroia). De Franscella's, Sciarone's en Padlina's in Nederland zijn dan weer onder hun echte familienaam bekend. En er was in Nederland ook nog een familie Franscella Sartore. Dus alle naamvarianten zijn naar Nederland geëxporteerd.

@Calla
Ik hoop inderdaad dat Chris van Dijk of René Janssen deze discussie zien en zullen reageren.

Michaël

@ Petra, sorry, ik had nog niet gereageerd. Ik bedoelde de tweede quodnam, na 'peteo'. Hoe het waterlooptechnisch in elkaar zit is niet duidelijk, maar deze quodnam zou kunnen suggereren dat de 'puteus' in kwestie vroeger rechtstreeks verbonden was met de Navegna terwijl dat mogelijk niet langer het geval is. Daarom is 'oud' vooralsnog de veiligste manier om zo'n poel of bekken aan te duiden. Nog beter is de tekst algemener te houden. Giovanni is uitgegleden in het stroomgebied van de Navegna, waar hij het leven liet.

Anno Domini millesimo septingentesimo quadragesimo
octavo, die octava mensis Maii. Joannes, filius quondam
Jacobi Sartor loci Brionis aetatis suae annorum sep-
tuaginta, prolapsus eodem die in puteo quon-
dam aquae torrentis vulgo dicti Navegna in
territorio Minusii ibi vita functus est ibique inventus.

Die sequenti ejus corpus sepultum fuit, me
Capellano presente, in Ecclesia Beatae Mariae Virginis Lau-
retanae ejusdem loci; et licet nullum susce-
perit sacramentum ob subitaneam et impro-
visam mortem, pie tamen creditur Deo
animam reddidisse in communione Sanctae
Matris Ecclesiae.

De formulering in puteo quondam aquae torrentis vulgo dicti Navegna is een tikkeltje ongebruikelijk. Het betekent letterlijk "in een put die ooit van het water van de beek was".
Wat er waarschijnlijk is gebeurd is dat de 70-jarige Joannes in een oude, in onbruik geraakte put in de buurt van de Navegna gevallen is, daarin vast kwam te zitten en/of verdronken is.

Vertalingf AI Google:

In het jaar des Heren 1748, op de achtste dag van de maand mei.
Johannes, zoon van wijlen Jacobus Sartor uit de plaats Brione, in de ouderdom van zeventig jaar, is op diezelfde dag in een (voormalige) waterput gevallen van de beek die in de volksmond Navegna wordt genoemd, op het grondgebied van Minusio. Hij is aldaar overleden en aldaar gevonden.
Op de volgende dag is zijn lichaam begraven, in mijn aanwezigheid als kapelaan, in de Kerk van de Heilige Maagd Maria van Loreto in diezelfde plaats. En hoewel hij geen enkel sacrament heeft ontvangen vanwege zijn plotselinge en onvoorziene dood, gelooft men niettemin vroom dat hij zijn ziel aan God heeft teruggegeven in de gemeenschap der Heilige Moederkerk.

Dag Chris,

Hartelijk dank dat je de hele lap tekst hebt getranscribeerd en vertaald. Dat kan ik weer als sjabloon gebruiken voor de overige inschrijvingen. Daarvan had ik er al een paar, maar de pastoors en kapellaans variëren af-en-toe.

Michaël