De boekenserie van Graven in de vuurlinie gaat over het werk en de leefomstandigheden van circa 45.000 Nederlandse dwangarbeiders in Oost-Nederland. Van september 1944 t/m april 1945 moesten zij voor de Duitse bezetter langs de Rijn van Rhenen tot de Duitse grens een verdedigingslinie aanleggen. (Het gebied was na de Slag om Arnhem een ontruimde militaire frontzone geworden.)
Heel weinig nakomelingen weten wat hun vader of opa daar heeft meegemaakt. Duizenden tewerkgestelde mannen kwamen uit de regio. Duizenden anderen waren bij razzia's opgepakt en zij werden in 60 kampen ondergebracht.
Razzia's op mannen die in het spergebied langs de Rijn in Oost-Nederland moesten gaan werken:
• 2 oktober 1944 – Eerste razzia in Apeldoorn en omgeving. Na controle en selectie worden circa 4.000 mannen tussen de 17 en 50 jaar weggevoerd. Zij graven in de Liemers langs de IJssel, rond Zevenaar en langs de Rijn. Van de 1.200 mannen in Zevenaar wordt een aantal tijdelijk in Oosterbeek tewerkgesteld.
• 7 oktober 1944 – Razzia in Utrecht. Circa 5.500 mannen in de leeftijd van 17 – 50 jaar worden opgepakt en ongeveer 2.500 daarvan gaan naar Doorwerth, Arnhem, Zevenaar en omgeving.
• 23 oktober 1944 – Razzia in Hilversum op mannen van 17 tot 50 jaar door de SD uit Amsterdam, circa 3.800 mannen worden opgepakt. De meerderheid moet naar Duitsland en ruim 800 man vertrekt op de fiets naar Ede. Dan gaat de rit verder naar Doorwerth waar zij aan de naburige verdedigingslinie werken.
• 24 oktober 1944 – Razzia’s in Bussum en Naarden op mannen van 17 tot 40 (of 50) jaar. Uit Bussum komen circa 1.200 – 1.500 mannen en uit Naarden circa 400. De mannen moeten onder meer naar Zevenaar, Arnhem en Oosterbeek. Een aantal Bussummers wordt op 26 december 1944 vanuit Zevenaar naar Oosterbeek overgebracht. Eind maart 1945 zetten de Duitsers hen weer in bij Zevenaar.
• 28 oktober – Razzia in Zeist op mannen tussen de 17 en 50 jaar. Circa 3.200 mannen worden afgevoerd, onder wie ook 600 à 700 vluchtelingen en Arnhemse evacués. Na hun werk in Duiven moet een groep naar Rhenen.
• 10 - 11 november 1944 – Razzia in Rotterdam, Kralingen, Schiebroek, Hillegersberg, Terbregge, Schiedam en omgeving. Circa 52.000 mannen worden via meerdere routes weggevoerd. Circa 40.000 Rotterdammers moeten naar Duitsland en circa 12.000 naar het oosten van Nederland (voornamelijk langs de Rijn). In en vlak buiten het spergebied langs de Rijn verblijven zij in Oosterbeek, Wolfheze, Doorwerth, Ede, Bennekom, Wageningen, Rhenen, Arnhem, Groessen, Pannerden, Lobith en Zevenaar.
• Kleinere groepen of individuele dwangarbeiders komen uit Den Haag, Leiden, Amsterdam, IJmuiden, Den Helder, Friesland, Groningen en Overijssel. Een aantal gevangenen is vanuit Kamp Amersfoort via Zwolle naar Oosterbeek, Doorwerth en Wageningen gestuurd.
Belangstellenden kunnen in de serie uitgebreid lezen over het kampleven, wat deze mannen moesten doen en hoe iedereen zich in dit levensgevaarlijke frontgebied probeerde te redden. Na de oorlog zwegen veel dwangarbeiders over wat zij hadden meegemaakt. Daarom kan de boekenserie antwoorden bieden op tal van vragen.
Titels:
In het spoor van de loopgraven. (Oosterbeek t/m Rhenen).
Graafwerk voor de Panther-Stellung. (De linie in Arnhem).
Dwangarbeiders in de vuurlinie. (Het kampleven in Arnhem).
Leven in het spergebied langs de Rijn. (De Liemers).
Zie voor informatie en folders met inhoudsopgaven Graven in de vuurlinie, website www.gridvl.nl.
PS: Dit onderzoek is begonnen met de vraag: Wat gebeurde er in het spergebied toen dit helemaal verlaten was? Zelf ben ik als onderzoeker/auteur in 2015 van Leiden naar Oosterbeek verhuisd. Ik wist toen nog niets over de geschiedenis van de regio. Met dezelfde interesse als waarmee ik jarenlang genealogisch onderzoek heb verricht, was ik benieuwd naar de persoonlijke verhalen van de mensen die zich onder moeilijke omstandigheden staande moesten houden in dit oorlogsgebied.
De verzamelde informatie (1.150 pagina's) komt uit ooggetuigenverslagen, archief-, literatuur-, veld- en internetonderzoek. De boekenserie is in Arnhem te raadplegen in de studiezaal van het Gelders Archief.