Cornelis van den Born, herbergierszoon van  Frederik van den Born en Anna Catharina Hesselink

Geboren 04-11-1787 te Wageningen.

Gehuwd  12-05-1827 te Roermond met de Roermondse kleermakersdochter en naaister Maria Gertrudis Juils (1794-1857)

overleden: 08-03-1830 te Roermond

beroep: sinds 15-01-1827 gepensioneerd wachtmeester regiment lichte dragonders nr. 4

Uiterlijk rond 1814: blozend aangezicht, donkerbruin haar en wenkbrauwen, ordinaire (normaal) mond en neus, blauwe ogen, ronde kin, hoog voorhoofd en geen opvallende kenmerken. Lengte: 5 voet, 6 duim en 2 streep.  Uit: stamboeknummer 378, regiment lichte dragonders nr.4 Toegangsnummer 2.13.09, inventarisnummer: 475, klapper 481a. Nationaal archief te Den Haag

Veldtochten waaraan Cornelis deelnam onder de gebroeders koning en keizer Napoleon: Zweden 1808, Zeeland 1809, Rusland 1812 en Duitsland 1813.  In 1812 raakt Cornelis gewond agv een lanssteek bij Wilna gedurende de Russische veldtocht.

Op 16-10-1803 treed Cornelis in dienst bij het 2e regiment Hollandse Huzaren. Van 10-11-1806 tot 16-01-1809 of 16-10-1809 bij de garde Huzaren. Op 17-11-1809 liniesoldaat in het 3e regiment van linie, op 16 juli 1810 overgegaan in het Franse 124e regiment infanterie de ligne. Tenslotte in 1812 bij het 11e bataljon de veterans.

Zie ook deze:

http://www.stamboomforum.nl/subfora/61/2/20987/0/wachtmeester_cornelis_van_den_born_5e_regiment_lichte_dragonders

De gebeurtenissen rond Stralsund (1807-1808) en de Engelse invasie in Walcheren (1809) zouden nog kinderspel blijken vergeleken bij de veldtochten in Rusland 1812 en Duitsland 1813.

Van het 124e regiment waarin Cornelis diende tijdens de Russische veldtocht zouden maar enkele overleven. Ook bij de slagen in Duitsland bleek Napoleon een afschuwelijke Moloch.

Het 124e regiment infanterie d'ligne  was samen met het eveneens Hollandse 123e regiment ingedeeld bij het 2e legerkorps van Maarschalk Oudinot. Het 124e was het oude Hollandse 3e regiment van linie plus een bataljon van het Hollandse 7e regiment van linie. De slagen waaraan dit regiment deelnam gedurende de Russische veldtocht: Dewoltowo, Oboiardzina, Polotsk (1e en 2e), Borodino, Tchaniski, Borisow, Beresina en Kowno.

Bij de aanvang van de eerste slag rond Polotsk rond 17 en 18 augustus  zijn er van het regiment (oorspronkelijke grootte: 2400 man) nog ongeveer 600 man en 26 officieren over. Na de slag nog slechts 90 man en 7 officieren.  Na de 1e slag bij Polotsk word het regiment aangevuld met 200 Friezen van lichting 1811 die vanuit het noord Franse Abbeville de 500 uren gemarcheerd zijn naar Polotsk. Binnen twee weken zou het overgrote deel dezer Friezen door ontberingen en ziektes komen te overlijden zonder ook maar een schot gelost te hebben. Bij de slag rond Tchaniski op 31-10-1812 tegen het Russische leger van Wittgenstein komt de regimentscommandant kolonel Jaques Hardyau te overlijden  door een kanonskogel.

Na de gevechten bij de Beresina blijven er nog maar 30 man over van de 124e, maar de aigle is nog steeds in handen van het regiment. Daarna zou de strenge vorst, de straatgevechten in Wilna tegen de kozakken (Cornelis raakt daar gewond) en de vlektyphus nog volgen. Uiteindelijk zouden maar enkelen van die 30 naar Nederland terugkeren.

Bekende overlevenden van het 124e regiment uit de Russische veldtocht zijn:

Luitenant W.P d' Auzon Boisminart (1776-1870) 

Luitenant J.A. de Groot Stiffrey (1773-1858)

Soldaat Albert Gerrits Kanis (1789-1878)

De in totaal ongeveer 500 Hollandse overlevenden van de ongeveer 15000 Hollanders die deelnamen aan de tocht werden bij hun terugkeer wanhopig aangeklampt door familie en vrienden van niet teruggekeerde deelnemers of zij iets vernomen hadden van hun geliefden. In 1813 verschijnt het schokkende bericht omtrent de lijkruimingen in Rusland waaruit blijkt dat er maar liefst 243612 lijken op de route zijn verbrand en 123123 paardenkadavers. Als met het aftreden van Napoleon de krijgsgevangenen worden vrijgelaten in Rusland is men nog hoopvol (op grond van Frans schattingen) dat het er 120000 zijn. De Russen hebben het echter over hooguit 50000.

Dordrecht bijvoorbeeld richt hoopvol 300 plaatsen in, in de pontonnierskazerne en nog eens 100 plaatsen in het oude vrouwengasthuis. Er zal geen gebruik van worden gemaakt.

Voor zover de krijgsgevangenen niet ter plekke werden afgemaakt of aan wrede martelingen werden onderworpen werden de gevangenen aan hun lot overgelaten. Er werd geen voedsel verstrekt en gewonden en zieken niet behandeld. De sterfte was enorm en velen bezweken ook nog eens aan mishandelingen door hun Russische bewakers of vroren alsnog dood. Het is mogelijk dat er inderdaad ongeveer 120000 gevangenen waren, maar dat er dus 70000 in gevangenschap alsnog overleden waren. Ook het getal van 50000 gevangenen is niet zeker temeer het een schatting van de Russen was. Op dat moment waren er feitelijk 25000 gevangenen officieel bekend.

Het leger bestond in totaal uit ongeveer 510000 man en 146000 paarden indien de regimenten bij oversteek van de Niemen op volle oorlogsterkte waren. Daarbij kwam nog eens een leger van burgers zoals soetelaars (marketensters) vrouwen en kinderen van militairen, avonturiers, handelaren, ambachtslieden etc.

Dat enorme leger trok echter niet in zijn geheel naar Moskou omdat er telkens eenheden achterbleven als reserve, bezetting of bewaking. Hoewel er op de heentocht aanzienlijk meer militairen sneuvelden dan op de terugtocht kan men niet stellen dat de ongeveer 120000 man  die Moskou bereikte dus het overlevende restant waren van die 510000. Schattingen over doden zijn moeilijk te geven daar er ook sprake was van aanvullingen zoals bij het 124e regiment na de slag bij Polotsk. Zelfs op de terugweg werden eenheden nog aangevuld zoals bij het Hollandse 11e regiment Huzaren die versterking kreeg vanuit de Hollandse huzaren die in Spanje dienden.

"Op 16-10-1803 treed Cornelis in dienst bij het 2e regiment Hollandse Huzaren. Van 10-11-1806 tot 16-01-1809 of 16-10-1809 bij de garde Huzaren. Op 17-11-1809 liniesoldaat in het 3e regiment van linie, op 16 juli 1810 overgegaan in het Franse 124e regiment infanterie de ligne. Tenslotte in 1812 bij het 11e bataljon de veterans"

Interessante loopbaan had deze soldaat, buiten dat de overstap van Garde Huzaren naar een linie ( infanterie?) regiment  een vreemde stap is bestonden de Garde Huzaren niet meer na 29 april 1809.Wel heeft Lodewijk-Napoleon het 3e regiment huzaren ( dat diende in Spanje) de "Garde Status gegeven en op 12 okt 1809 heeft hij zowel de huzaren alsmede kurassiers van de Garde de naam "Garde te Paard"te geven. Dit regiment is opgegaan in 1810 in de beroemde "Rode Lansiers". ( 2e Regiment Chevau légère lanciers de la Garde Imp.)  Daarna dus infanterist gebleven in het 124e...blijft een vreemde overstap...

Marc, bedankt voor je reactie.

Het was 16 januari of 16 oktober, ik kan dus veilig 16 januari 1809 aanhouden. Dat betekend dan een gat in zijn militaire CV tussen 16 januari en 17 oktober 1809.

Het is inderdaad niet bepaald een bevordering, van gardehuzaar naar infanterist indien het een horizontale overplaatsing betrof (van overplaatsing is gezien dat gat denk geen sprake). Huzaren waren opzich al elite en de besten onder hen kwamen bij de garde.

Ik heb zelf ook proberen te bedenken wat de reden daarvoor geweest kan zijn. Meest logische lijkt me dat hij in januari is gepasporteerd en het een tijdje als burger heeft geprobeert. Tekende daarna weer bij en kon als ervaren militair bevordering krijgen indien hij voor de Hollandse infanterie zou tekenen.

Er zij gevallen bekend van militairen die het in het Franse leger tot officier hadden geschopt, tekende bij het leger van Willem als gewoon soldaat. In 1814 had Willem een overaanbod aan officieren van infanterie en cavalerie.

Ik heb alleen de stamboek van zijn periode bij de dragonders onder ogen gehad. Het kan zijn dat hij in die andere regimenten is opgeklommen in rang. De korporaalsrang kan ook nog stammen van zijn vorige regimenten. Dat zal ik moeten uitzoeken bij mijn volgende bezoek aan het archief

Wouter,

Op de één of andere manier krijg ik geen mails van deze site, dus bij toeval kom ik ff terug hier. Inhoudelijk, de soldaat kan zich ook misdragen hebben en gewoon uit de Garde gezet, omdat er niet veel cavalerie regimenten waren waarschijnlijk ondergebracht bij een infanterie regiment OF hij wilde zo graag actief deelnemen aan oorlogsvoering dat hij gevraagd heeft voor een overplaatsing. De Garde Huzaren/Garde Kurassiers hebben nooit actief deelgenomen aan gevechten....Vrijwillig de Garde verlaten lijkt me minder voor de hand liggend. In die tijd waren het arme stumpers en je mocht blij zijn als je zo'n betrekking had...

Het Nederlandse leger dat in 1814 opgericht werd is natuurlijk weer een ander verhaal. hier speelt politiek en argwaan ook een belangrijk rol...

Zou natuurlijk ook kunnen. Hij is in zijn tijd bij het regiment lichte dragonders nr.4 (1814-1827) een periode gedegradeerd geweest van korporaal tot gewoon dragonder.

Ik weet ook dat Cornelis een paar maanden heeft gesmokkeld met zijn leeftijd zodat hij net 16 jaar was toen hij in dienst trad, terwijl hij toen feitelijk nog 15 jaar was. Tja en hij kan het eeuwige gehutsel van koning Lodewijk met zijn garde ook spuugzat geworden zijn.

 Verder wijkt ook de datum 1808 van de veldtocht Zweden af. Dat was immers in 1807 in Mecklenburg Vorpommern rond Stralsund, poort tot het strategische eiland Ruga. Maar mogelijk is het de datum van terugkeer. Ze hebben daar wel een aantal (kleine) huzarenstukjes geleverd. Tijdens de veldtocht 1809 Zeeland hebben de huzaren niet gevochten. Ze zijn wel bij laag water de Schelde overgestoken, hetgeen toch ook wel een klein huzarenstukje was.Daarmee voorkwamen ze Franse bezetting van dat deel van Zeeland hetgeen strubbelingen opleverden tussen de Hollandse en de Franse troepen. Er is zelfs officieel protest aangetekend tegen vermeende beledigingen en beschimpingen van de Hollands huzaren aan het adres van de Fransen. Het is dat koning Lodewijk vrijwillig aftrad want zijn bevelhebbers waren bereid om zich te verdedigen tegen de Franse bezetting van Holland.

De huzaren hebben ook strijd geleverd tegen de Pruisische majoor Von Schill in 1809. Die ging op eigen houtje Stralsund bezetten. Officeel wisten zijn Pruisische superieuren van niets ( er was immers vrede afgedwongen tussen Napoleon en de Pruisen), hij zou hen hebben misleid door voor te wenden dat hij manouvres ging oefenen in het veld. De bezetting van Stralsund was een makkie voor Von Schill, het werd verdedigt door geloof ik max. 150 artilleristen.  

In de straatgevechten in Stralsund hebben de huzaren goed gevochten. Von Schill is toen gesneuveld en zijn hoofd is op spiritus naar Leiden gezonden. Later is zijn hoofd weer teruggegeven aan Pruisen zodat die het met zijn lichaam kon verenigen bij zijn opgerichte monument.

Dat waren nogal bizarre gewoontes die de Hollanders erop na hielden. Dat deden ze meer, onlangs nog is een hoofd teruggegeven uit Leiden. Bij Van Speijk hebben ze een deel van het bovenlichaam ook op spiritus gezet nadat men dat teruggevonden stuk  terugkreeg van de Belgen.

tja, ik denk dat het geen makkelijk heerschap was en zoals veel huzaren ( cliché weliswaar) maar verzot of drank, vrouwen en de pijp. Stralsund is mij bekend maar ik denk niet dat hij omwille van Lodewijks besluiteloosheid de Garde verlaten heeft, en er eerder uit gezet is. Over Walcheren, ik heb vorig jaar deelgenomen aan het 200 jarige bestaan van die veldtocht, ter nagedachtenis hebben we op het stand van Veere een landing nagespeeld met schermutselingen en een veldslag zoals toendertijd. Met paarden kwam je niet ver in dat moerasgebied

 

kun je me ff mailen direct detro@live.nl

Groet Marc

Boeken, die ik heb geraadpleegd:

Gegevens over de periode in Pruisen in 1806 t/m 1808: "Van de Weser tot de Weichel van Van der Hoeven"

Gegevens over het 123ste en 124ste Regiment uit: "Historique du 123e rëg.Inf. (ancien Régiment Hollandais) Parijs Lavauzelle"

Geschiedenis van het 124ste Reg.Inf. van F.H.A. Sabron

Gegevens over de tocht in Rusland, uit: "Uniforms of the Retreat from Moscow van Philip J. Haythornthwarte"

"Les Hollandais dans la Grande Armée van B.R.F. van Vlijmen

"De Russische veldtocht van 1812 van A. Kool"

"La Grande Armée van George Blond"

"1812 Napoleons fatale veldtocht naar Moskou van Adam Zamoijski"

"Artikelen in Wikkipedia o.a. over het Russisch-Duits Legioen.

Met betrekking tot deze laatste artikelen: Mijn betovergrootvader, geplaatst in het 123ste Regiment van Linie is op 6 december 1812 vlak voor Vilnius door de Russen gevangen genomen en de volgende dag geplaatst in 4de Infanteriebataljon van het Keizerlijk Russisch-Duits Legioen tot 30 october 1813. Mail mij om meer gegevens,  Hans van Velzen

Wouter Schuurman,

Ik ben benieuwd waar je gegevens hebt gevonden, dat het 124ste Regiment van Linie bij Borodino op weg naar Moscow slag heeft geleverd.  Die slag vond plaats op 7 september 1812 en werd uitgevoerd door de hoofdmacht van La Grande Armée. Het 124ste Regiment van Linie was geplaatst in de 8ste Divisie van het tweede Legerkorps onder commando van Maarschalk Oudinot. Dit Legerkorps had tot taak als noordelijke flankbescherming te dienen voor de hoofdmacht, die zuidelijker over Smolensk en Borodino naar Moskou optrok.

Toen de terugtocht uit Moskou werd aangevangen, moest op bevel van Napoleon op 8 november 1812 het tweede Legerkorps (wat er nog van over was) oprukken in de richting van Minsk, om de overtocht over de berezina veilig te stellen. Er is toen gevochten aan de rivier bij de plaats Borisov tegen de Russische troepen, die al westelijk van de rivier zaten. Later is besloten om noordelijker bij Studienka twee houten bruggen te plaatsen. Op 27 november werd aanstalten gemaakt om de schamele resten van het 2de Legerkorps naar de overkant te brengen en in te zetten tegen de Russen op de westelijke oever, die probeerden Napoleon de pas af te snijden.

Hans van Velzen

Mijn dank voor uw reactie.

Ik was zelf in de veronderstelling dat de 124e achterbleef rond Polotsk en zich bij het terugtrekkende leger aansloot zoals weergegeven op de diagram van Minard. Dan zou het 124e nooit kunnen hebben deelnemen aan de slag bij Borodino/La Moskova. Maar ik vond deze info:

http://www.napoleon-series.org/military/organization/c_frenchinf13.html

Tweede link lukt helaas niet, maar is op de Franse versie van Wikipedia en dan invoeren: 124e régiment d'infanterie de ligne

Wouter

Wat een geweldig verhaal,veel zoekwerk verricht daarvoor

natuurlijk. Maar een geweldig intressant verhaal

mvg Arthur

Hallo Arthur.

Bedankt voor het compliment. Het is ook een hoop opzoek werk, maar zeker niet vervelend om te doen. En het verhaal en het onderzoek is nog niet af. Het gaat alleen wat traag door werk en gezin etc.

Ik reageeer hier op het verhaal over Cornelis van den Born, zoals dat hier en ook in een ander draadje op dit forum staat.

Vd Born diende dus in het Reg. Lichte Dragonders No. 4 en ergens wordt hier verondersteld dat hij te Waterloo heeft gevochten.

Ik heb dat opgezocht in lijsten uit het Fonds 1815 (Stadsarchief Amsterdam), maar er wordt daar geen Cornelis v.d.Born vermeld. Wel een korporaal Cornelis v.d. Bosch. Dat zou een verschrijving kunnen zijn, maar dat moet dan gechekt worden in het stamboek van het regiment op het Nationaal Archief.

Wouter, in het andere draadje stel je dat veldtochten wel vermeld worden in het stamboek, maar veldslagen niet. Dat is niet het geval, weet ik uit ervaring. Beide worden vermeld. Als iemand bij Waterloo, Quatre-Bras etc. heeft gevochten, dan staat er meestal: 'Frankrijk 1815'.

Het kan zijn dat hij ziek was in juni 1815 of dat hij door zijn straf van degradatie in het garnizoen moest blijven.

Hoi, Bas.

Frankrijk 1815 of Waterloo 1815 staat niet vermeld in zijn stamboek van de dragonders. Wel deze: Zweden 1808, Zeeland 1809, Rusland 1812 en Duitsland 1813. Daarbij staat niet vermeld in welke slagen hij heeft deelgenomen gedurende de betreffende veldtochten. Dat is dan alleen te achterhalen door na te gaan waar zijn eenheid gedurende die veldtochten slag heeft geleverd. De enige slag die ik in de stamboek tegen kwam is die in Vilnuis omdat hij daar gewond raakte door een lanssteek. De lans was immers het standaardwapen van de kozakken en het is bekend dat de 'Franse' troepen in felle straatgevechten verwikkelt raakte met de kozakken in Vilnuis (Wilna) tijdens de terugtocht.

Die Cornelis v/d Bosch kan een verschrijving zijn of een leesfout bij digitale omzetting. Zie je ook vaak als je de zoekfunctie gebruikt bij oude kranten.  Helemaal bovenin deze draad staan zijn gegevens, misschien staat daar nog iets wat overeenkomt?  Ten tijde van de slag bij Waterloo was hij iig ook korporaal.

Tja en misschien lag hij  gewoon met dysentrie in een militair hospitaal en heeft dat voorkomen dat hij alsnog sneuvelde, immers het 4e regiment lichte dragonders heeft heel veel manschappen verloren ttv Waterloo. De degradatie stamt van na Waterloo.

Hoi Wouter,

Ik heb nog twee inschrijvingen gevonden van Cornelis v.d. Born (dezelfde?), nl. in de stamboeken en lijsten van de periode 1795-1813 (Nationaal Archief, toeg.nr. 2.01.15):

inv.nr. 126, nr. 23: een lijst van militairen die naar West-Indië zijn vertrokken in de jaren 1802-1809. En inv.nr. 325, nr. 447: staten en signalementen van deserteurs (1802, 1803, 1807-1810).

Ook interessant om eens te bekijken in Den Haag, mocht je dat nog niet gedaan hebben.

Dat van West-Indië past niet in jouw verhaal, wellicht betreft het een andere Cornelis vd Born, maar ik zou toch even kijken.

Als ik meer over hem ontdek, laat ik het je weten.

Bedankt voor de verwijzingen, Bas

 Ik ga zeker binnenkort weer eens naar Den Haag, ook om de stamboeken te bekijken van de andere regimenten waarin hij zat.

Dat Cornelis een deserteur was geweest en wellicht daardoor als infanterist in het 3e regiment infanterie van linie (het latere 124e) terecht kwam,  past er wel aardig in. Het zou het gat in zijn CV ook verklaren. Misschien een tijd in detentie en vervolgens degradatie naar het 'voetvolk'  Vandaar dat ik nu wel razend benieuwd ben naar de deserteurs tussen 1807 en 1810. En wellicht staat in zijn stamboek van de huzaren ook meer bijzonderheden dan in zijn stamboek van de dragonders.

Hallo Ron,

Dat is inderdaad een heel bruikbaar naslagwerk, de volledige titel is: Napoleon's Regiments. Battle Histories of the Regiments of the French Army, 1792-1815.

Je moet zoeken op regiment. Als het als database op internet zou staan, zou je kunnen zoeken met een vraag als: welke regimenten hebben er gevochten bij de Slag van Borodino? Dat zou helemaal makkelijk zijn.

Ik heb het boek hier thuis, heeft iemand informatie er uit nodig, geef dan maar een gil (op dit forum).

Hartelijke groet