In (sommige, alle?) stamboeken van het Staatse leger staat de lengte van de mannen in voeten, duim en streek. En die laatste zijn er dan 1,2 of 3. Voet en duim kom ik wel uit, maar hoeveel is een streek?
Dank je wel voor je reactie Ben. Streep ben ik ook tegengekomen, maar is dit inderdaad hetzelfde als streek? Omdat er in de kolom Streken altijd alleen maar 1,2 of 3 lijkt zijn ingevuld, ik heb er een aantal stamboeken op nagekeken. Dat getal kan dan toch niet naar millimeters verwijzen?
Sorry, ik heb verkeerd gekeken.
mvg-Ben
Een streek was wel degelijk hetzelfde als een streep, en dus een millimeter. Zie bijvoorbeeld hier.
Dat is mooi gevonden, dank je wel.
Als streep en streek inderdaad identiek zijn blijft het echter de vraag waarom in de stamboeken (voor zover ik heb gezien) alleen 1,2 of 3 streken is ingevuld.
Een duim is inderdaad ruim 2,5 cm, dat zijn dus ruim 25 millimeters.
Zijn het misschien categorieën? Want een millimeter verschil is sowieso heel lastig meten?
Beligje - 28 apr 2026 - 10:34:
Omdat er in de kolom Streken altijd alleen maar 1,2 of 3 lijkt zijn ingevuld, ik heb er een aantal stamboeken op nagekeken. Dat getal kan dan toch niet naar millimeters verwijzen?
Overal staat vermeld dat een streek of streep werd gelijkgesteld aan een millimeter, maar ik heb nog niet kunnen vinden wat er voor de invoering van het metrisch stelsel mee bedoeld werd. Zo werd de el gelijkgesteld aan een meter, maar dat was hij nergens; een el kon van alles zijn tussen de 53 en 71 cm. Mat men misschien nog in de originele streken en gingen er daar vier van in een duim? (Dan zou een streek ongeveer 6,25 mm geweest moeten zijn; niet logisch om dat gelijk te stellen aan 1 mm, maar ja, de el zat er dus ook ongeveer de helft naast.)
Vriendelijke groeten,
Carl
Dank je wel Carl! Dit klinkt heel logisch. Heb jij behalve op de website van Erfgoed Delft ook nog ergens anders zien staan dat beide woorden hetzelfde betekenen? Het is op het eerste gezicht ook voor de hand liggend, mede omdat ze denk ik allebei van het Franse Ligne afkomstig zijn?
Maar een streek lijkt echt een andere maat en zal inderdaad gelijk staan aan ruim 6 mm. En daarmee dus niet hetzelfde zijn als een streep? Bij het doornemen van de door mij opgeslagen stamboekinschrijvingen zie ik de term streep ook eigenlijk pas voorkomen in de inschrijvingen voor de militieregisters, en dan zijn het er 1 tot 9. Millimeters dus. In de inschrijvingen van bv het Staatse Leger staat steeds streek/streken. Ik durf overigens absoluut niet te zeggen of dit algemeen geldig is.
O die maatvoering van het metrieke stelsel. Ne het vertrek van de Fransen in 1813 heeft de doorsnee Nederlander een gruwelijk hinder aan alles naar Frans riekt.
Maar Koning Willem I prolongeert de gehele wetgeving zoals die door de Fransen is in gevoerd. De kritiek op benaming van de maten wordt bij Decreet aangepast, maar het metrieke stelsel bleef bestaan.
De opdracht van de Koning Willem I was bedenk er Nederlandse namen bij.
Een meter werd Nederlandse Elle, een decimeter werd een palm, een centimeter werd een duim en een millimeter werd streep.
Omstreeks 1817 ingevoerd en bij wet in 1869 weer afgeschaft
Groeten van Terkos
De lengtematen in de stamboeken van het Staatse leger (1707-1795) waren gebaseerd op de Rijnlandse roede. Het was een z.g. twaalftallig stelsel:
1 roede = 12 (Rijnlandse) voeten = ca. 3,767 m.
1 voet = 12 duimen = ca 31,39 cm.
1 duim = 12 lijnen of streken = ca. 2,61 cm.
1 lijn = ca. 2,2 mm.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Rijnlandse_roede
Kijk nou, ze bestaan! Heel erg bedankt! Ik kom het hier nu ook tegen https://mgw.meertens.knaw.nl/plaats/945 - duidelijk een kwestie van je gaat het pas zien als je het doorhebt.
Een lijn of streek is dus ca 2,2 mm.
Blijft onveranderd dat er in de stamboeken alleen 1,2 of 3 genoemd wordt - of ziet iemand een hogere vermelding?
Dan zou het toch gaan om 4 categorieën van ieder 3 12de duim, zo'n 6,5 mm?
Het lijkt iig ook wel duidelijk dat een streek niet identiek is aan een streep.
Ik zie ook geen grotere aantallen dan 3 bij streek.
Ik vermoed inderdaad dat 1 duim = 12 lijnen in vieren is verdeeld en dat 3 lijnen 1 streek zijn van 0,65 cm, dat is ongeveer de nauwkeurigheid van 0,5 cm waarmee men ook nu nog met een meetlat een lichaamslengte meet en noteert.
Beligje - vandaag - 13:04:
[…Carl…] Heb jij behalve op de website van Erfgoed Delft ook nog ergens anders zien staan dat beide woorden hetzelfde betekenen?
Nee, sorry, ik was wat onduidelijk. Die site is de enige waar ik streek als lengte-eenheid ben tegengekomen. Mijn ‘overal’ duidde op het gelijkstellen van streep met millimeter, zoals op Uit de oude koektrommel, Wikipedia en bovengenoemde site.
Vriendelijke groeten,
Carl
Een streek is 3 lijnen, heel mooi! Mijn vraag is nu helemaal beantwoord dus ik markeer hem als opgelost. Allen dank voor het meedenken en -zoeken!