Goedenavond,

Ik heb een vraag over duitse achternamen en vormverandringen op basis van geslacht

Een familielid heeft een deel van onze stamboom in elkaar gezet en er viel mij een patroon op

Dat wanneer de vader een dochter had er "in" achter de naam werd geplakt bijvoorbeeld vader = heinrich wagner zijn dochter: anna wagnerin

Nu heb ik nog een duitse stamboom gevonden uit nederland en ook daar zag ik vader brotkorb kreeg een dochter brotkorbin , vader kalckleph zijn dochter werd kalcklephin

Ik weet bijvoorbeeld dat in rusland dit nog steeds het geval is dat als de vader een dochter krijgt de achternaam ook verandert romanov = romanova ivanov = ivanova etc

Maar ik zie dit meer niet dan wel als ik in andere duitse stambomen kijk en tegenwoordig gebeurt dit niet voor zover ik weet

Was dit misschien een regionaal iets of is het misschien een schrijffout?

Want ik zie het meer niet dan wel in duitse genealogie

Mvg

Die vrouwelijke uitgang bij Duitse achternamen was vroeger heel gebruikelijk, ook in officiele documenten. Tegenwoordig alleen nog  regionaal.

Umgangssprachlich werden vor allem im süddeutschen Sprachraum bei Frauen teilweise die Familiennamen durch Anhängen der Endung -in erweitert, zum Beispiel Bernauerin. Dieses Suffix wurde noch bis ins 18. Jahrhundert auch in amtlichen Dokumenten wie den Kirchenbüchern so eingetragen, z. B. Müller – Müllerin. Die Endung -in ist heute noch im Bairischen sowie als -e imSchwäbischen bzw. als -i im Alemannischen zu hören, die Endung -n im vogtländischen Dialekt (die Müllern).

Bekannte Beispiele hierfür sind „die Neuberin“ und „die Lutherin“ oder Luise Millerin aus Friedrich Schillers Drama Kabale und Liebe.

Kwam het misschien in de ene regio meer voor dan de andere? want bij mijn familie uit west duitsland die tot best ver te traceren zijn zie ik dit helemaal niet en bij familie uit beieren en thuringen heel veel. Ook bij andere stambomen uit die regios maar ook hesse en baden würtemberg zie ik het in einde veel. En bij andere west duitse stambomen zie ik het ook niet maar zelfs in oost en centraal duitsland lijkt het dat "meer niet dan wel" families het hadden

Daarom dacht ik misschien is het regionaal bepaaldend was of zoiets.

Oh ik zie aanvulling nu pas

Dus toch regio bepalend uit zuid duitsland? Verklaart dan toch dat ik het veel in beieren en baden württemberg zie en thuringen ligt tegen beieren aan dus toch wat ik al dacht maar niet echt dat het gebeurden met een reden blijkt. erg bedankt!

Zoals de tekst op Wikipedia zegt: tegenwoordig nog (in varianten) in Beieren en het Zwitsers en met het Zwitsers verwante dialecten in delen van Oostenrijk, verder Schwaben (ZW Duitsland) en het Vogtland (richting Tsjechische grens). Vroeger op veel grotere schaal gebruikt, maar  niet overal.  In ieder geval niet in het noorden van Duitsland. Ik kan er verder weinig over vinden op internet. Ik heb gezocht op "Suffix -in Familiennamen". Het gaat hier overigens om dezelfde uitgang -in die achter beroepen wordt gebruikt (waar in het Nederlands -es gebruikt wordt) (Lehrer - Lehrerin versus leraar - lerares).

Ja dat haalde ik er ook ongeveer uit 

Uit het noorden heb ik geen familie maar bij mijn west duitse voorouders heb ik het nog geen 1 keer gezien

Met verbazing kwam ik erachter dat het overgrote deel van mijn familie aan één kant duits is voornamelijk uit thuringen beieren en sachsen waar ik deze in einde regelmatig zie. Maar bij mijn west duitse kant die veel beter en verder te traceren is heb ik dit nog geen één keer gezien dus ik vermoede al dat het misschien een regionaal iets was dat mensen dit "in" alleen gebruikte in bepaalde regios. In mijn familie word ook roots vermoed voorbij de duitse grenzen voornamelijk oostenrijk of tsjechie dus had eerst het vermoeden misschien een buitenlands toevoegsel maar betwijdelde dit al omdat wagner heel erg duits is,

Maar blijkbaar is een beroep niet altijd het geval want ik heb ook "reinboldtin" gezien en volgens google is dit een naam dat werd gegeven aan een "bold,brave" iemand. Ook bij brotkorbin hetzelfde het betekent volgens google broodmandje. Wagner is dan weer wel een beroepsnaam

maar ben blij dat ik nu meer weet

Wagner = wagenmaker. Het is een Zuid-Duits woord.

Het hoeft inderdaad niet om een beroepsnaam te gaan. Het is puur om een achternaam grammaticaal vrouwelijk geslacht te geven.

In sommige andere talen is dat ook tegenwoordig standaard: De (ex-)vrouw van Vladimir Poetin heet Ljoedmila Poetina.

Ik (bv.) Beieren, meen ik, wordt het in het spraakgebruik ook nog wel gedaan. Maar het staat niet op officiële dokumenten enz.

In sommige Nederlandse gebieden kwam het vroeger wel voor dat de vrouwen vaker een -s achter de naam hadden. Een soort van genitivus die er op duidt dat ze die naam hebben door een familierelatie met een man die die naam had (de vader). Dan bv. Dekkers ipv. Dekker.

Dank u wel niepoort het word soms ook als as wagener gespeld is wagener ook een zuid duits woord of u weet ?

Ja kasper ludeman dat zei ik ook al net in rusland en mogelijk meerdere landen gebeurt dit nog.

Wat ik me alleen afvraag is waarom deed de ene familie dit wel 3n de andere niet ik heb ook veel zuid duitsers gezien die dit niet deden wel apart

Want dan vraag ik me af was er een verschil tussen degene die het wel deden en die het niet deden

Het ligt misschien eerder aan degene die het noteert dan aan de familie zelf. In het spraakgebruik was het wel vrij standaard.

Bij Duitse, lutherse predikanten in Nederland zie ik het ook wel gebeuren. En ik heb niet direct het idee dat dat dan moet afhangen waar de ingeschrevenen precies vandaan komen.

Ik noteer zelf in een genealogie/stamboom gewoon bij iedereen de basisform in elk geval. Dwz. gewoon als een grammaticale uitgang behandelen. 

(Soms komt er door de -in uitgang ook umlaut. Johann Gast > Johanna Gästin/Gestin.)

Oh zo dus in de duitse familie die in nederland woonden ben ik dit (nog) niet tegen gekomen

Maar inderdaad met hulp van niepoort ben ik op de duitse wikipedia gekomen artikel over duitse achternamen waar toch word vermeld dat dit voornamelijk in duitsland gebeurden maar inderdaad er word geen reden vermeld en er is ook familie bij wie dat niet werd gedaan dus het ligt misschien inderdaad aan net wie het opschreef. Ik vermeld ook vaak de andere schrijfvormen bijvoorbeeld wagner wagrner wegener wagenerin wägener etc.

Sommigen duitse namen schijnen alleen niet meer te bestaan? Of waren toen al zeldzaam neem de naam kalcklephin of kalckleph/kal(c)kle(ph)f dus? Ik heb overal gekeken family search een paar doopboeken geneanet google en er is maar één persoon te vinden met deze naan kan ook een verbastering zijn van iets anders natuurlijk. Ik heb dit soms helaas ook met een paar andere namen. Maar soms loopt het spoor gewoon dood niks aan te doen

Volgens mijn D-N woordenboek is Wagner een Zuid-Duitse beroepsnaam. In het Oostenrijkse woordenboek komt het niet voor, dus het zal wel een in een vrij groot gebied gebruikte beroepsnaam zijn. 

Wat betreft die merkwaardige achternaam: staat die in een Nederlandse of in een Duitse tekst? Het lijkt me hoe dan ook een afgrijselijke verbastering. En ja, namen sterven natuurlijk ook uit. Geldt ook voor mijn eigen achternaam. Straks alleen nog in Denemarken, en in Duitsland in een andere spelling. Zo ging/gaat dat.

Plaats trouwens eens een link naar die rare achternaam. Het kan ook een simpele leesfout zijn, zeker als die in een Duitse inschrijving voorkomt. Dat oude Duitse handschrift is hopeloos als je je daar niet uitgebreid in verdiept hebt.

Mijn voorouders woonden in Dörpen. Daar hanteerde men een andere methode om bij een vrouw het geslacht te benadrukken. Een lid van de familie Sinnige uit de 16e eeuw werd aangeduid als Talle Sinnigessche. UIt de 17e eeuw heb ik (ook daar) een Talle Morkersche, die tot de familie Morcker behoorde.

​In de lutherse doopboeken van Groningen kom ik regelmatig bij vrouwen de vorm met -in tegen. De luthersen in Groningen waren vrijwel zonder uitzondering afkomstig uit Duitsland. Ik weet niet uit welk gedeelte.

Ja Rene, dat is dan diezelfde uiitgang -es die wij in het Nederlands achter beroepsnamen zetten als het om een vrouw gaat.

Overigens komt in het Nederlands de uitgang -in ook voor, en wel bij sommige vrouwelijke dierennamen (ezelin, apin).

NIepoort, jij schreef:
​>>>>>dat is dan diezelfde uitgang -es die wij in het Nederlands achter beroepsnamen zetten

Toch kom ik als vrouwelijk beroep regelmatig "arbeidersche" tegen, terwijl ik nog nooit "arbeideres" (wel "arbeidster") heb gezien. Het zal dus wel niet helemaal hetzelfde zijn. Landbouwersche ken ik ook, landbouweres niet.

In aanvulling op René, in Twente kom je in de doopboeken wel eens een achternaam met de uitgang -ster tegen, bijv:

13 [april 1733] baptizatus est Joannes cujus pater Gerrijdt Harssemolle mater Ale uijt Rossum suscepit de Grijpster uijt Volte
17 dito [mei 1733] baptizata est Getrudis cujus pater Jan Hanhof uijt de Lutte mater Jenne suscepit de Rijmerinckster ibidem
 

Ook -sche komt voor:

16 [februari 1734] baptizatus est Gerard[u]s cujus pater Harmen Krabbe mater Geertjen suscepit Heuvelsche
 

Bron: doopboek Rossum/De Lutte