Was het vroeger de gewoonte dat als men de naam van de biologische vader kende, deze automatisch aan het onechte kind werd toegekend?

Zo heb ik een voorouder die onecht geboren is (op doopakte werd alleen de moeder vermeld), maar sinds haar huwelijk draagt ze een adellijke naam.

Uit gerechtelijke dossiers is gebleken dat de moeder van dit kind verschillende keren een rechtszaak heeft aangespannen tegen een adellijk man voor het niet nakomen van de trouwbelofte, eerst bij de schout en schepenen van het dorp waar beiden woonden, daarna in hoger beroep bij het Hof van Holland (de moeder was zelf ook zeer welstellend) (deze adellijke persoon had dezelfde achternaam als het kind later droeg).

Het kind is geboren in 1721, en droeg de achternaam voor het eerst bij haar huwelijksinschrijving, ook bij latere officiële documenten droeg zij deze naam.

Kan ik daarmee besluiten dat deze adellijke persoon de biologische vader is van het kind? Of stond er vroeger niet zo veel controle op het aannemen van achternamen en kon iedereen eender welke achternaam dragen?

Joeri

vóór 1811 bestonden er geen vaste namen. In beginsel kon iedereen zich noemen zoals hij of zij zelf wilde. Je hebt hier nooit zekerheid dat ze een bastaard van die edelman was.

Voor een goed begrip: de procedure die de moeder aanspande was vanwege het verbreken van een (vermeende) trouwbelofte - en niet om hem te laten erkennen dat hij de vader was van het kind. Ik neem aan dat de claim werd afgewezen?

Als zij haar dochter de naam van die edelman liet gebruiken, zal ze er wel van overtuigd geweest zijn dat de vader ook de dader was, en zij kan het tenslotte het beste weten.

Anderzijds zullen er ook best wel gevallen geweest zijn waar een moeder er een slaatje uit probeerde te slaan.

groeten, Frans

Hallo Frans,

Hartelijk dank voor je reactie.
De claim werd inderdaad afgewezen, de edelman eiste een schriftelijk bewijs, wat er natuurlijk niet was.

De processen vonden pas zeven jaar na de geboorte van het onechte kind plaats (toen werd het officieel gemaakt dat de edelman een huwelijk zou aangaan met een andere vrouw, wat dus niet geaccepteerd werd door de moeder van deze onechte dochter).

Ook in het testament van de broer van deze edelman, worden als erfgenamen de "wettelijke" kinderen van de hierboven genoemde edelman aangeduid, wat dus mogelijk wel kan betekenen dat er onechte kinderen waren.

Toen de moeder van deze onechte dochter haar testament maakte (zo'n 20 jaar na het proces), noemde ze haar dochter bij de achternaam van deze edelman. Ook is de voornaam van de dochter, een vervrouwelijkte vorm van de voornaam van de edelman.

Als deze dochter niet de echte dochter zou geweest zijn, zou de familie van deze edelman dan geen klacht hebben kunnen indienen tegen het onwettig gebruik van hun achternaam, of was dat alleen iets van na 1811 ?

Het was ook geen Nederlandse achternaam, maar een Duitse dubbele naam, die buiten bij deze onechte dochter maar 1 maal voorkwam in het dorpje (bij deze edelman).

Joeri

"onwettig gebruik van hun achternaam" , dat is juist het punt, er bestond geen wettig of onwettig gebruik.

Maar je kan natuurlijk van alles verzinnen om iemand aan te klagen. Als zij, nadat haar claim was afgewezen, in het dorp openlijk bleef verkondigen dat hij de vader was en/of beloften had gedaan, dan zou hij naar het gerecht kunnen gaan om te verlangen dat zij ophield met zijn eer en goede naam te bezoedelen. Dat dat (blijkbaar) niet gebeurde kan betekenen dat a) het hem niks kon schelen, of b) dat ze zich er bij neer had gelegd. En dat laatste kan veroorzaakt zijn door hetzij de uitspraak van het Hof sec, of dat hij haar buiten de rechtzaak om toch wat toegestopt had. Daar kom je natuurlijk niet achter.

En je zit nu wel in de 18e eeuw, toen was het wel afgenomen maar van oudsher keek men er helemaal niet van op dat de adel bastaarden verwekte. Dus ook vanuit die achtergrond zal het de familie misschien weinig hebben kunnen schelen dat hun naam werd gebruikt. Dat komt pas als er geld in het geding is.

groeten, Frans

Hallo Joeri

Het was misschien belangrijk te weten of de edelman gehuwd was of niet want er is een onderscheid tussen natuurlijke kinderen (tussen ongehuwden) en onwettige kinderen (inden man nog gehuwd was.)

Er is een verschil tussen wettige kinderen ( uit een bestaand huwelijk) natuurlijke kinderen (bij ongetrouwden) en onwettige kinderen indien vader nog gehuwd was .

Huwelijk en kinderen was van belang voor het in standhouden van het vermogen .Daarom was de toestemming van de ouders belangrijk voor de erkenning van het huwelijk. Vrouwen werden geacht hun man trouw te blijven en daarom werden overspelige kinderen niet erkend door de familie. Bastaard kinderen konden nooit erven van de vader of zijn familie maar wel van de moeder.

Natuurlijke kinderen droegen meestal  de voornaam van de vader van de vrouw. Soms werd toch de voornaam van de vader(dader) genomen in de hoop dat het kind na het huwelijk zou erkend worden.

Hallo Paul,

Hartelijk dank voor je reactie.

De edelman was niet gehuwd voor 1727, zijn voornaam was Nicolaas, in 1716 is hij met attestatie in het dorp aangekomen. Het onechte kind is in 1721 geboren (Klazina was haar voornaam, dus vernoemd naar Nicolaas waarschijnlijk, de ouders van de moeder noemden Pieter en Maria). Wel is het zo goed als zeker dat de moeder van het kind, enkele jaren ouder was dan de edelman, zelf was zij ook van goede afkomst (niet van adel, maar wel rijke afkomst => ze had meerder huizen, obligaties, zeilschuit, blekerij en begraven onder de classis van 15 gulden). Buiten Klazina had ze geen andere kinderen.

Klazina had een dienstbode in dienst.

Toen het bekend werd dat de edelman in 1727 wilde huwen, is de moeder van het onechte kind de rechtszaken begonnen tegen de edelman voor het niet nakomen van de trouwbelofte (eerst in het dorp voor de schout en schepenen, daarna in hoger beroep bij het Hof van Holland). De edelman was secretaris van het dorp, na zijn overlijden in 1747 werd hij opgevolgd door de persoon die twee jaar later de echtgenoot van Klazina werd. 

Beste Joeri

In die tijd kon vaderschap niet bewezen worden.

Het feit dat bij de doop de voornaam verwijst naar de edelman geeft aan dat de vrouw hoopte te kunnen trouwen met de edelman .Door zijn huwelijk met een andere vrouw verloor de dochter echter alle aanspraak op zijn erfenis. Daarom de processen.
Gezien het hier om een natuurlijk kind ging en geen bastaard kon erkenning wel geschieden

Een erkenning van een natuurlijk kind kan altijd geschieden indien deze nog niet was gebeurd bij de geboorte.

(Erkenning was niet mogelijk door een minderjarige.)

Bij overlijden van de moeder kan de vader een kind erkennen die voor zijn huwelijk is ontstaan maar de kinderen uit zijn huwelijk mogen hier geen nadeel van ondervinden. Wel kan het gevolgen hebben indien het huwelijk kinderloos was. Dus na ontbinding van het huwelijk of overlijden van de echtgenote.

Was dit hier misschien het geval?

MVG

Paul

Ja dat zou best kunnen.

Ik denk dat ik er dus wel vanuit kan gaan dat Nicolaas de biologische vader was. Ook al was het toegelaten, kan me niet voorstellen dat iemand zichzelf 80 jaar een achternaam geeft, die deze niet hoorde te dragen, zeker niet als de persoon in kwestie zelf welstellend was.
Klazina met haar adellijke achternaam komen ook nog voor op een akte uit 1816, als overleden grootmoeder van de bruid (zelf overleed ze in 1800, 53 jaar na het overlijden van de edelman).

Misschien kreeg hij ook niet de toestemming , van zijn ouders, om met de eerste vrouw te huwen.(Mischien zelfs zijn grote liefde)

(Zou niet de eerste keer zijn in de geschiedenis)

Ook even nakijken of het huwelijk kinderloos bleef.

Het kinderloos blijven van een huwelijk kan soms ook aanleiding geven tot onbinding van dat huwelijk.

Indien er echter wel kinderen waren kan hij nog altijd deze persoon ( natuurlijk kind) erkennen zonder zijn eigen kinderen te benadelen.

MVG Paul

Nee, er zijn 5 kinderen geboren, waarvan er 3 stierven. Er bleven dus 2 dochters over. Wel lijkt me dat de officiële echtgenote van de edelman ook van goede afkomst was, haar voorouders hadden belangrijke functies. Zo werd de edelman begraven in een graf dat eigendom was van de familie van de echtgenote.

Het zou inderdaad kunnen dat Nicolaas geen toestemming kreeg van zijn ouders, daar had ik zelf nog niet gedacht. Maar ze leken me niet de gemakkelijksten, zo stond er in het testament van de vader dat zijn schoondochter (de echtgenote van nog een andere zoon) niets van de erfenis mocht krijgen, zelfs geen alimentatie voor haar kinderen en ook geen gulden als zij het testament zou aanvechten voor het gerecht. Zelfs als haar kinderen zouden overlijden mocht er niets naar haar gaan.

Zijn er bronnen te raadplegen voor erkenningen rond deze periode (circa 1740)?

Vaak werden huwelijken , in die tijd en zeker in hogere kringen , geregeld door de ouders en was er van liefde niet altijd veel sprake. De eer van de familie ging boven alles.

Voor erkenning door huwelijk was het wat eenvoudiger .Ik beschik over een akte van 1767 waar op de geboorte akte later is bijgeschreven " erkend na huwelijk" .Dit was eenvoudiger omdat men het  kon laten rechtzetten bij het aangaan van het huwelijk.

Wat betreft het erkennen van een natuurlijk kind zonder huwelijk moet men misschien eens kijken naar notariële akten of akten van schepenbanken ......te zoeken na overlijden van haar moeder

MVG

Beste Joeri

Misschien belangrijk even na te kijken of Uw adelijke persoon behoorde tot de getilde adel (wettelijk beschermd) en dus een titel droeg.
Droeg Klazina enkel de familienaam bij haar huwelijk of droeg zij ook een titel vanaf die periode?

Dan ben jij bijna zeker dat ze moest erkend zijn.(Tenzij haar echtgenote ook van adel was)

Anderzijds kan je kijken of haar moeder nog leefde op het ogenblik dat Klazina trouwde.Dan kon ze nog niet erkend zijn door de edelman.

MVG

Hallo Paul, bedankt voor al je hulp!

Ze werd haar hele leven met de adellijke achternaam genoemd (alleen bij haar doop stond er onecht kind), bij haar huwelijk, alle doopsels van haar kinderen, overlijden echtgenoot, eigen overlijden, als getuige bij doopsels, testamenten en huwelijksakte kleindochter in 1816 telkens de achternaam. De achternaam was trouwens "Schultz van Hagen". In de registers staan geen titels, alleen bij het overlijden van haar echtgenoot, stond er: volgens aangeving door de vrouw Clasina Schultz van Hagen (al duidt dat volgens mij gewoon op dat zij de echtgenote was), op andere documenten staat gewoon Clasina Schultz van Hagen. Bij Nicolaas werd er wel telkens "Heer" bijgeschreven.

De moeder van Clasina was bij het huwelijk overleden (overleden in 1745), ook Nicolaas was overleden. Nicolaas was secretaris van Moordrecht en overleed in 1747 (twee jaar na de moeder dus), toen volgde Jan Boudewijnsz. Bakker hem op als secretaris van Moordrecht. Deze Jan huwde in 1749 met Clasina. Wel werd Clasina ook al Schultz van Hagen genoemd toen haar moeder nog leefde, dit blijkt uit het testament van de moeder waar zij haar dochter met deze naam benoemde tot enige erfgename.

*Waarom heeft de moeder een testament gemaakt om Clarina als enige erfgenaam te benoemen?

Waren er nog andere kinderen ? Anders was een testament toch overbodig. Of waren er andere redenen?

Blijkbaar nog vele vragen.

*Ik weet wel dat in Noord Brabant in verband met de naamgeving soms de naam van de moeder werd gebruikt en niet van de vader indien deze belangrijker was. Als ik mij niet vergis bestond er geen naamrecht.

* Het verwijzen naar een plaatsnaam (hier von Hagen)kon ook indien er bv meerdere Schutzen waren in de gemeente Moordrecht

MVG

Ja, Clasina was het enige kind. De moeder was jaren later wel getrouwd met een andere man, maar uit dit huwelijk geen kinderen, al vind ik het inderdaad ook raar om een testament op te stellen als er maar 1 kind was. In dit testament werd ze wel "Clasina Schultz van Hagen" genoemd.

Twee jaar later (in 1747) stelde Clasina ook een testament op (mogelijk was ze ziek, want ze heeft tot 1800 geleefd), waar ze o.a. haar dienstbode, de diaconie en de Heilige Geest-armen als erfgenamen benoemde. 

Er was maar 1 Schultz van Hagen in Moordrecht toen Clasina werd geboren, namelijk Nicolaas, de verdere familie leefde in 'S-Hertogenbosch, het is een Duitse adellijke naam, die al generaties lang bestond.

Hallo Joeri,

Het is jammer dat je nauwelijks ter verificatie "man en paard" noemt en geen verwijzingen naar archieven, plaatsnamen en links vermeldt. De "Schultz van Hagen" behoren voorzover ik kan nagaan niet tot de adel, noch voor 1814 noch na 1814, en zelfs niet tot het patriciaat in de 19e en 20e eeuw. Bastaarden van adellijke vaders behoorden slechts zelden tot de adel, eigenlijk alleen in gevallen van hoge adel: bijv. de "Van Oranje Nassau" met bastaardtak "Van Nassau Odijck" etc. "Heer van" betekent dat je heerlijke rechten bezit (die na 1814 juridisch niets meer voorstelden), maar nog niet dat je van adel bent. Die rechten kon je kopen. Van adel ben je door geboorte of door toekenning.

Met vriendelijke groet,

Chris van Dijkum

Beste Chris,

Hartelijk dank voor je reactie, maar ik begrijp niet wat u bedoelt? Ik ben in het bezit van de juiste bronverwijzingen naar de notariële en gerechtelijke akten, maar wat heb je hieraan als deze niet online te raadplegen zijn? Als je mijn vorige berichten leest kan je merken dat het over Moordrecht gaat.

Schultz van Hagen was een Duitse adellijke familie die naar Nederland is gekomen, Jacobus Schultz van Hagen was de Generaal van de Cavalerie, (http://www.dbnl.org/tekst/aa__001biog20_01/aa__001biog20_01_0922.php), ze bezitten trouwens ook enkele familiewapens, te raadplegen via het CBG. Het CBG geeft deze bronnen waar het familiewapen voorkomt:

- J.M. de Lange, Wapenboek van veele Edele Nederlandse Families en van andere in 4 quartieren gesteld met de wapens in couleuren, deel 2, blz. 569.

- Zegels CBG, CB-I-2073.

- Muschart

Deze Jacobus was de vader van Nicolaas, die naar Moordrecht is getrokken. Het gaat trouwens over de periode van de eerste helft van de 18de eeuw, waar Nicolaas als Heer werd vermeld.

Ik bestrijd alleen dat deze Nicolaas van adel is. De bewering in dbnl dat de vader van Jacobus Schultz van Ha(e)gen, die de vader van Nicolaas is, van adel is is niet onderbouwd. Het overlijden van Nicolaas in 1747 te Moordrecht en het huwelijk van Clasina in 1749 met Jan Boudewijnsz Bakker te Moordrecht met verwijzingen naar adellijke titels kan ik niet vinden in de DTB Zuid Holland. Ter vergelijking bijv. het adellijke geslacht Van der Feltz uit Luxemburg, decennia lang hoge militairen in het Staatse leger, maar niet erkend als adel voor 1814 en pas in 1867 verheven tot de Nederlandse adel.

Beste Chris,

Het zou inderdaad kunnen dat de familie in Nederland niet als adellijk erkend werd, maar wel in Duitsland volgens DBNL, daar zal Nicolaas wel als edelman erkend zijn, vermits adel erfelijk is. Dit maakt dat Nicolaas wel van adel is, alleen niet in de toenmalige Nederlanden. Zoals Van der Feltz als u beschreef, als zij op het grondgebied Luxemburg waren, konden ze hun adellijke titel waarschijnlijk wel dragen, in de Noordelijke Nederlanden dan niet.

Jacobus is dan wel geboren als adellijk man (geboren in Furstenau), dit betekent dat hijzelf en waarschijnlijk zijn kinderen ook de regels toepasten die zij gewoon waren uit Duitsland in de Nederlanden en we tot dezelfde conclusies kunnen komen bij Clasina (of Nicolaas haar vader was, en of hij haar wel of niet heeft erkend om de eer van zijn familie niet te schaden). Ik heb trouwens ook nergens "Nederlands edelman" geschreven, maar dan zullen deze perspnen waarschijnlijk Duitse edelen zijn, die niet erkend waren in de Noordelijke Nederlanden.

(Ik schrijf wel Duitsland, maar natuurlijk bestond dat land toen nog niet, alleen schrijf ik nu Duitsland zodat alles duidelijk overkomt).

Chris, heb juist gevonden dat de familie Schultz van Ha(e)gen WEL tot het Nederlandse patriciaat behoort, kijk de lijst bij het CBG.

http://194.171.109.12/download/cbg_patriciaat_lijst.pdf