Hallo,

Bij het bestuderen van de gegevens van de volkstelling van 1830 in Achtkarspelen deed ik een bijzondere ontdekking. Mijn toen 4-jarige oudvader stond daar niet in met zijn eigen achternaam, maar met een andere achternaam. Aangezien hij een niet erkend buitenechtelijk kind was vermoed ik dat de naam in de volkstelling de naam van zijn verwekker is. Dat zou een mooie vondst zijn. Nu vraag ik me af hoe zo'n volkstelling praktisch in zijn werk ging. Blijkbaar waren de gegevens niet gebaseerd op de gegevens uit het geboorte- of bevolkingsregister, want daarin wordt mijn oudvader alleen vermeld met de naam van zijn moeder, die hij ook verder is blijven dragen. Misschien kan iemand mij vertellen hoe dat destijds ging. Maakte een ambtenaar een rondje langs de huzien en noteerde hij wie daar woonde? En kon hij zelf het 4-jarige kind toegeschrijven aan de verwekker? Ben benieuwd.

Met vriendelijke groet,

Jan

Het BR begint pas in 1850. Vóór 1850 zijn volkstellingen beschikbaar, i.h.a. vanaf 1795 tot 1849. Het BR is aanvankelijk sterk gebaseerd op de volkstellingen. Bij volkstellingen kwam de volksteller langs de huizen. De gegevens van het BR (en eerder de volkstellingen) werden in de beginperiode niet gecontroleerd met de BS gegevens. Zie

https://www.historici.nl/pdf/Broncommentaren/voorlopig/Broncommentaren_2-075_116.pdf

onderdeel van een groter geheel broncommentaren:

http://resources.huygens.knaw.nl/broncommentaren/retro

Heeft de 4-jarige toevallig de achternaam van een andere bewoner van het pand? je bent nl. niet erg scheutig met gegevens, noch met een link naar de betreffende bladzij (image) in de volkstelling van 1830 van Achtkarspelen.

https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-1971-30151-23755-61

Of er in dit geval sprake was van een rondje langs de huizen valt makkelijk na te gaan als je kijkt hoe de voornamen van de kinderen zijn genoteerd. Als het gaat om roepnamen, Grietje, Mientje, Jan, in plaats van Margaretha, Wilhelmina of Johannes, dan is dat hier blijkbaar het geval.

Edit: de uitleg van Chris hierboven lees ik nu pas, en lijkt me nuttiger.

Chris en Jan, dank voor jullie snelle en waardevolle reactie. 

Een toelichting van mijn kant. Mijn oudvader heet Jan Johannes Spoelstra, geboren 7-1-1825 in Kootstertille. Ten tijde van de telling was hij vier jaar. Hij is het buitenechtelijke kind van de nooit getrouwde Trijntje Alberts Spoelstra, die tien jaar eerder een buitenechtelijke dochter Jantje kreeg. Trijntje was de dochter van Albert Hendriks Spoelstra en Lijsbert Hendriks van der Veen. Trijntje had ook een zus Janke. Deze personen worden allemaal genoemd. De genoemde Jan Braaksma moet haast wel dezelfde persoon zijn als de toen vier jaar oude en ook in Kootstertille geboren Jan Johannes Spoelstra. Omdat ik probeer te achterhalen wie de verwekker van mijn oudvader Jan Johannes Spoelstra is ben ik erg benieuwd hoe het bij de volkstelling is gegaan. Misschien wist degene die langskwam of is hem verteld dat deze Jan de zoon was van Braaksma en heeft hij die naam genoteerd. Als dat zo gegaan kan zijn is dat voor mij een aanwijzing dat de vader van mijn oudvader Braaksmade heette. Aangezien er in de familie van zijn moeder Trijntje geen Jan of Johannes voorkomt zou die naam bij zijn vader gezocht moeten worden. 

Op dat moment woonde er geen Braaksma in Kootstertille. Als de hypothese klopt zou als verwekker Johannes Fransz Braaksma in aanmerking komen. Deze verwekte in dezelfde periode in Oudega ook een buitenechtelijk kind, die hij erkende. Twee jaar later zou hij met de moeder, die uit de buurt van Kootsertille kwam, trouwen. Later zouden zij ook weer naar Surhuisterveen verhuizen.

Vermoedelijk is bij deze telling sprake van een rondje langs de huizen. De notering van de namen is niet erg precies. Zo krijgt Jantje, het eerste buitenechtelijke kind van Trijntje, ten onrechte de naam Alberts als patroniem. Albert is haar grootvader.

Mocht iemand op basis hiervan nog tips of aanvullingen hebben hoor ik het graag.

Groet,

Jan

De link naar de bewuste bladzij:

https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-1942-30151-25684-12?cc=2018408&wc=95PG-2NR:338129101,342846701,338753401

De volkstelling ging inderdaad in een van te voren opgestelde route van zo veel mogelijk aan elkaar grenzende woningen. De hoofdbewoner (hoofd van het gezin) verschafte de antwoorden op de vragen. De grootvader heeft kennelijk de buitenechtelijke geboorten niet willen noemen (het werd toch niet gecontroleerd en viel bovendien buiten het doel van de volkstelling) en heeft zijn eerste inwonende kleinkind doen doorgaan voor een dochter van hem (zie patroniem en dat ging nog wel qua leeftijd) en zijn tweede als een in echt geboren kleinzoon. Of de achternaam de ware naam van de vader is is onbekend, maar is wel aannemelijk. Zo'n relatie bleef niet verborgen voor de grootvader en hoofd van het gezin. Voorwaarde was wel dat de volksteller niet uit Kooten kwam en ter plekke bekend was.