Hoi May,

allereerst, men spreekt in Vlaanderen gewoon Nederlands haha. In het geval men een andere taal sprak in het land van herkomst, dan de officiële taal in het land van vestiging, dan speelt educatie ook een grote rol. Mijn overgrootmoeder en haar zus zijn rond 1900 in Ludwigshafen-Maudach in de Palts geboren en in 1923 naar Tilburg vertrokken. Mijn overgrootvader en ook de man van haar zus zijn allebei Nederlanders, echter uit een heel ander milieu. De familie van mijn overgrootvader was tamelijk arm en in die familie zaten ook veel criminelen. De man van haar zus was zelfstandig ondernemer, hij had een eigen meubelmakerij.

De zus van mijn overgrootmoeder heeft Algemeen (Beschaafd) Nederlands leren spreken, mijn overgrootmoeder echter niet. Tot aan haar overlijden sprak zij een mengelmoesje tussen Duits (dialect) en Tilburgs dialect, het leek wel wat op Limburgs zei men altijd. Alleen onze directe familie kon haar verstaan, maar anderen konden haar totaal niet volgen en zelfs de familie in Duitsland niet als ze daar op bezoek gingen. Ik blijf het altijd een merkwaardig en bijzonder verhaal vinden, maar je ziet wel dat educatie of onderwijs een belangrijke rol speelt in het ontwikkelen van de taalvaardigheid.

Met vriendelijke groet,

Indie van Lieshout

May van Sligter - gisteren — 15:47:

ik vraag me inmiddels af hoe deze mensen met elkaar communiceerden als ze elkaars taal niet spraken?

Ik denk daar ook weleens over na, als ik bijvoorbeeld de verschillende afkomsten zie van mensen die in een stad als Vlissingen trouwden - Scandinaviërs  bijvoorbeeld. Voor streken dichter bij huis denk ik dat de verklaring simpelweg kan zijn dat men elkaars taal wél sprak, of althans behoorlijk kon begrijpen. Jij noemt als voorbeeld Frankrijk. Mijn voorouders die vanuit het huidige Frankrijk in Zeeland terechtkwamen, zijn vooral afkomstig uit de Franse Westhoek. Daar werd Frans-Vlaams gesproken en als je een kijkje neemt op de website van de organisatie die nu het Frans-Vlaams promoot, zie je wat er overblijft van een taalprobleem: https://www.anvt.org/vl/

Hoe meer talen iemand kent, hoe makkelijker men er een nieuwe taal bij leert. Dat geldt denk ik niet alleen voor officieel taalonderwijs. Denk aan zeelui, die vaak in allerlei talen een handjevol essentiële woorden kennen om met lokale havenarbeiders te kunnen communiceren. Dat geeft een aardige basis om, als je je in een vreemd land vestigt, een taal snel verder op te pikken.

Tot slot was het in vroeger tijden (en voor deze hele vraag denk ik dat het wel verschil maakt hóe 'vroeger' die tijden waren - voor de twintigste-eeuwse voorouders van Indie van Lieshout uit zijn reactie hierboven zullen de zaken anders liggen dan voor de geloofsvervolgden uit de vroege Reformatie) denk ik minder mogelijk dan nu om je ergens te vestigen en je vrijwel geheel buiten het menselijke verkeer te houden. Je boodschappen zelf in de supermarkt uit de rekken halen en op het schermpje van de kassa kijken wat je moet betalen, was er niet bij! Men moest dus wel communiceren, en een taal leren is vooral een kwestie van heel veel die taal gebruiken. En omdat mensen van overal en nergens kwamen, was er (buiten de grote vluchtelingengemeenten wellicht) geen gelegenheid om, zoals Nederlanders in het buitenland graag doen, onder elkaar de taal uit het land van herkomst te blijven spreken.

Ik ben wel heel benieuwd naar de gedachten van anderen over deze vraag, en vooral of iemand hier misschien literatuur over kent.

Vriendelijke groeten,

Carl

Ik denk dat het destijds niet veel anders ging als dat het nu zou gaan. Als je een taal hebt die je beiden (een beetje) spreekt zal de communicatie in eerste instantie via die taal verlopen. Tegenwoordig zal dat veelal het Engels zijn. In de 18e en 19e eeuw denk ik aan de Franse taal die ook in de Nederlanden veel gebruikt werd, meer dan het Engels. Als beiden geen gemeenschappelijke taal hebt zul je je moeten behelpen met gebaren en misschien een beknopt woordenboek. Die waren er vroeger ook al. Zo weet ik dat er voor mensen die naar Nederlandsch Indië gingen woordenboekjes waren Nederlands - Maleis.

Als je bijvoorbeeld wel eens in Thailand of China bent geweest en je komt ergens waar ze geen Engels spreken en je wilt onderhandelen over de prijs...dan komt er een rekenmachine tevoorschijn met het bedrag. Door het intoetsen van een tegenbod kun je afdingen en dat gaat zo door tot je het eens wordt. Zulke hulmiddelen zal men vroeger ook gebruikt hebben (geen rekenmachine uiteraard).

In aanvulling op alle bovenstaande meen ik dat buitenlanders werden opgevangen door hun kerk, bijvoorbeeld Waalse, Lutherse en Synagogen, waar hun eigen taal werd gesproken. Zij zochten natuurlijk ook lot- en landgenoten op die vaak in dezelfde branche werkten, bijvoorbeeld de textielindustrie. De eerste generatie huwde meestal in eigen kring. De meesten zullen niet helemaal onvoorbereid op reis zijn gegaan, maar een contactadres hebben gehad van een ronselaar, familie of een dorpsgenoot die hen voor was gegaan en hen verder de weg kon wijzen. En tenslotte: de taal der liefde is internationaal 

Beste mensen,

Ik vind eigenlijk alle antwoorden even leuk en vooral plausibel! Vooral: 'De liefde overwint alles!!' 

Toch denk ik dat hiermee niet alles is gezegd en ik hoop dan ook nog meer reactie te mogen ontvangen. Mensen hadden intertijd inderdaad geen rekenmachines of laptops-met-vertaalprogramma en of ze in de 17e eeuw al woordenboekjes hadden... geen idee. Ook is lange tijd het Frans een soort universele taal geweest, maar dan toch vooral in de hogere kringen, en niet onder mijn familieleden die in Leiden in de lakenindustrie werkten. Onderwijs was ook al voor de hogere kringen, niet voor de gewone arbeider; als mensen al konden lezen & schrijven was dat een uitzondering.

Uiteraard hebben de kerken een grote rol gespeeld, zoals ze dat tegenwoordig nog steeds doen. Zo ontstaan er enclaves waar mensen zich thuis voelen omdat men er de eigen taal spreekt en elkaars gewoonten kent. Ook daarvan zijn tegenwoordig veel voorbeelden te geven.

Dus dit zijn allemaal stukjes van een puzzel waarvan ik op dit moment nog in spanning de uiteindelijke oplossing afwacht!