Beste lezer,

Ik ben op zoek naar meer informatie over herberg de Keulse Kar te Esch.
Deze herberg heeft mijn interesse, omdat in 1730 wordt aangegeven dat Antonius van Eijndhoven (1678-1730) destijds herbergier was aldaar. Vanaf het testament wat in 1730 opgesteld is, probeer ik uit te vinden hoe het de herberg vergaan is (maar ook hoe deze herberg in handen van die familie gekomen is). 

Ik heb een paar akten gevonden, uit 1744, 1762 en uit 1790, die wat meer kunnen vertellen over de herberg. Uit laatstgenoemde akte blijkt dat de herberg verkocht wordt aan ene Pero van Oers. Daarna zijn er geen aanknopingspunten meer te vinden. 

De periode voor 1730 en na 1790, daar gaat mijn vraag specifiek over. Verwarrend in deze zoektocht is wel dat er meer herbergen zijn geweest die de Keulse Kar heetten, bijvoorbeeld een in Boxtel en een in 's-Hertogenbosch. 

In de jaren '80 heeft er (getuige een foto bij het BHIC) een pand gestaan met die naam, aan de Dorpsstraat 13. Is dit wellicht de plek waar ooit de herberg uit 1730 gestaan heeft? Oftewel, nog een groot gat in de geschiedenis van die betreffende herberg. Wie heeft er meer informatie, bijvoorbeeld over de plek waar de herberg vroeger stond?

Alvast vriendelijk bedankt. 

Dit document beschrijft de historie van de z.g.n. Keulse kar. Het zou een soort diligence-lijn geweest zijn. Met nogal wat 'etablissementen' langs de verschillende routes.

[Edit:] Zie ook hier voor meer, nogal anecdotische gegevens.

Er is ook nog een akte uit 1772:

Als je verder leest lag die herberg "[...] onder deese parochie en Dinghbanne van Esch, tusschen de Capelanije aan de eene, en de erve van Peroo Verouden aan den andere sijde, streckende [...]" en dan volgt iets leuks, namelijk van de straat tot ........ Kennelijk was bij deze taxatie onduidelijk hoe diep het perceel was.

(Jan) Pero Verouden was hoogstvermoedelijk een schoonzoon van Antonius († 1730) en een zwager van Antonius († 27-08-1772); hij was gehuwd met Adriana Anthonis van Eijndhoven. Maar de Keulse Kar lag dus naast de 'Capelanije'. Dat is vermoedelijk de woning van de kapelaan geweest met een misschien daaraan verbonden kapel; de kerk was in die tijd in handen van de protestanten. [Edit:] deze alinea bijgewerkt i.v.m. vader en zoon Antonius

Dat roept gelijk de vraag op wie de 'Pero van Oers' was aan wie de herberg is verkocht in 1790. D'r staat in die akte echt "Pero van Oers", maar die voornaam is mij te opvallend om niet het vermoeden van verwantschap te krijgen. Maar dat zal moeten worden uitgezocht. In Esch komen zo te zien 3 personen met die voornaam voor: Pero Verouden, Pero van Eijndhoven en Pero van Oers

Pero van Oers is vermoedelijk dezelfde als de blijkbaar in 1824 overleden dorpsonderwijzer. Ik kan de akte van 13 maart 1824 zo snel niet vinden; daarin staat wellicht meer over de herberg.

Meer over Pero van Oers. Aangesteld als schoolmeester in 1797. Maar hij was blijkbaar niet ervaren in dat vak. En dat kan kloppen natuurlijk als hij nog geen 7 jaar daarvóór een herberg overneemt.

Zie ook het artikeltje "De school, de schuilkerk en de oude pastorie van Esch" van Nettie van den Langenberg-Scheepers, hier, vanaf blz 72. Behalve dat Pero van Oers hier ook in voor komt, is het wellicht leerzaam ('schuilkerk', 'oude pastorie') v.w.b. de ligging van de herberg. Wat mij uit dit stuk duidelijk is, is dat de (oude?) 'Capelanij' náást de school stond (pg. 75). Met aan de andere kant van de Capelanije dus de herberg.

M.a.w. de school stond vermoedelijk vlak bij de herberg. 2 deuren verderop. Misschien dacht Pero zijn schoolmeesterschap te kunnen combineren met het bedrijven van de herberg? Wie weet...

Pero van Oers was in 1764 (ook) kerkmeester: 

"Regesten Van De Belangrijkste Stukken In Het Archief Van Het Dorpsbestuur van Esch
78 1764, oktober ....
Jacobus Althoffer, stadhouder van de kwartierschout van Oisterwijk, gelade vorster van Esch de na te noemen personen te citeren om de eed te komen doen: Jan van den Braake, president, Hendricus van Hal, Michiel van der Meyden, Jan van der Velden, Christiaan Peynenburgh, Peter Thomas van Eyndhoven en Cornelis Santegoets, schepenen. Met inliggende citatie, zonder datum, voor: Wilhelmus Heessels, president, Martinus Hendrik van den Braak, Francis Verouden, Andries van Liemd, Willibrordus van Houtum, Adriaan van den Aker en Hendricus Jan Verouden, schepenen, Hermanus van Oers, burgemeester, Nicolaas van Esch, armmeester en Pero van Oers, kerkmeester."

Sint Willebrordusgilde Esch

Peterus van Oers 1776 Klompenmaker bij zijn huis

Zie ook hier.

Dorpsstraat 13A in Esch staat op de website van een makelaardij. Onder het kopje "omschrijving" o.m. het volgende: In 2005 heeft de woning zijn huidige gedaante gekregen door het verbouwen van een deel van herberg 'de Keulse Kar'.

Niet de periode die je vraagt en misschien dus wel al bekend:

RA Esch 31 f.121 31.8.1735: Op een dag in 1735 visiteren de gezworenen van Esch het Swartven op de Essche Heide achter het huis van Michiel den Oude op de Vughtse Hoeven en zien daar dat Jan Jacobs, een knecht van Willem de molenaar van Vught, met nog twee andere knechts turf aan het steken is. Dit turfsteken was een recht dat alleen voorbehouden was aan ingezetenen van Esch volgens een akte van 24 juni 1715. Jan Jacobs en de beide andere knechten zeiden dat ze dit in opdracht van Gieliam deden. Na enkele uren kwam men terug en zag dat er nog steeds turf gestoken werd! Toen werden paard en wagen naar Esch gebracht en daar op stal gezet bij de weduwe van Antonius van Eijndhoven in de Keulse Kar en de zaak werd afgesloten.

Gieliam arriveert en wil het gelag betalen wat echter door de Esschenaren geweigerd wordt. Daarna breekt Jan Jacobs de stal open en " het paard onder het toebrengen van veele sweepslagen met grote force en gewelt daer uitgedreven en door het midden van een grote menighte mensen in weerwil en met tegenstand van alle de deponenten weggejaegt is persoonlijck gevolght en nagelopen zijnde door den voorscr. molenaar Guiljam van Heeswijck" Of er boete betaald is en hoe veel deze was vermeld de akte niet! https://www.rijerkerk.net/kwstma.htm 

Overigens kan de in 1759 geboren Pero van Oers (zoon van Michiel en Ida van Hees) natuurlijk nooit in 1764 kerkmeester zijn, en ook het Gildeschild in 1776 zal vermoedelijk niet van hem zijn. Wellicht had hij een gelijknamige oom?

Dat roept natuurlijk wél de vraag op wie van deze beiden de Pero van Oers was die in 1790 de herberg kocht?

Volgens het repertorium Notarieel protocol Vught (scan 6 van 14) zou de akte van 13 maart 1824 aktenummer 17 moeten zijn. In het hotarieel archief zelf (in ieder geval de scans daarvan) volgt aktenummer 18 (scan 66) op aktenummer 16 (scan 62). Aktenummer 17 ligt dus in ieder geval niet op volgorde.

Ik heb de hele boel doorgebladerd (165 scans) in de hoop aktenummer 17 elders tegen te komen, zonder succes. Maar de nummering is niet altijd even duidelijk en op meerdere plaatsen niet in volgorde, dus ik kan makkelijk iets over het hoofd hebben gezien.

Beste Bart en Anneke, 

Bedankt voor de reacties. Ik ga op zoek naar de eventuele Memorie van Successie van Pero van Oers, in de hoop dat daar meer in staat. Met alle tips kan ik zeker weer verder. Mocht ik meer informatie hebben,  dan zal ik deze hier delen.