Het komt best vaak voor dat onderzoekers denken dat ze niet of nauwelijks voorouders hebben, die strafrechtelijk werden vervolgd, maar in de praktijk blijkt dat vaak wél het geval te zijn. Armoede en gelegenheid leidden niet alleen tot zware criminaliteit, maar ook tot minder ernstige misdrijven en overtredingen, zoals diefstal van groente of brood. Ook voor dit soort feiten werd je strafrechtelijk vervolgd, moest je voor de rechter komen en werd je vaak voor korte tijd gevangengezet.

Deze archiefbronnen rondom criminaliteit kunnen interessante gebeurtenissen uit het verleden boven water halen, waar door familieleden wellicht over werd gezwegen. Ze geven in ieder geval een bijzonder interessant inkijkje in persoonlijke levens. Helaas zijn de Nederlandse bronnen rondom criminaliteit over heel veel archiefinstellingen en toegangen verspreid en ook lang niet alles is bewaard gebleven. Daarnaast is maar een fractie van wat er wél bewaard is gebleven ook gedigitaliseerd.

Om het de onderzoeker makkelijker te maken, hebben we een overzicht opgesteld van alle Nederlandse provincies waar nog bronnen rondom criminaliteit bewaard zijn gebleven. Het gaat alleen om bronnen uit de archieven van (voormalige) rechtbanken, kantongerechten, gevangenissen en gemeentepolitiekorpsen in de negentiende en twintigste eeuw. De bronnen die je steeds per gemeente middels het overzicht kan vinden, zijn divers en in enkele gevallen gefragmenteerd bewaard gebleven. Met name de strafvonnissen, gevangenisregisters en processen-verbalen en dag- en nachtrapporten van de gemeentepolitie zijn interessant voor het onderzoek naar je familiegeschiedenis.

Bekijk hier het handige én aanklikbare overzicht (dat voorlopig continu wordt aangevuld):

https://www.yory.nl/overzicht-archiefbronnen-criminaliteit-nederland-per-provincie/

zoals diefstal van groente of brood

Je kon nog wel voor minder in hechtenis worden genomen; ik ben weleens jongens van twaalf of dertien in de registers tegengekomen die vastzaten voor ‘over de kademuren lopen waar zulks niet is toegestaan’.

Tip voor mensen met Zeeuwse voorouders: https://www.zeeuwsarchief.nl/onderzoek-het-zelf/archief/?mizig=862 bevat de inschrijvingsregisters van de verschillende strafrechtinstellingen in Zeeland, periode 1812-1923 en personen in vonnissen van strafzaken behandeld door het Hof van Assisen of één van de Rechtbanken van Eerste Aanleg in Zeeland, periode 1811-1838. 

Vriendelijke groeten,

Carl

Inderdaad Carl! Goede tip trouwens, bovenaan het artikel heb ik ook een lichtgrijs blok gemaakt met een overzicht van alle archiefinstellingen die deze bronnen (deels!) hebben geïndexeerd.

Het is van harte aan te bevelen om buiten de index ook zelf scans door te bladeren of scans aan te vragen, aangezien echt maar een fractie van alle vonnissen en gevangenisregisters is geïndexeerd. Bij het BHIC zijn de strafvonnissen van de rechtbanken van eerste aanleg en arrondissementsrechtbanken volgens mij bijna volledig geïndexeerd, maar van de kantongerechten echt maar een heel klein deel, meen alleen Waalwijk en nog een of twee andere plaatsen.

Hoe je dat bladeren / zoeken buiten de index om het beste kan aanpakken, leg ik in deze video uit:

https://www.youtube.com/watch?v=8LX6Q5ciij4