Beste collega's. Op 25 juli 1668 moest mijn stamovergrootvader Yme Hoijtes voor de kerkeraad van de Herv. Gemeente Bolsward verschijnen. Kennelijk had zijn vrouw Frouck Reijns iets, zo te lezen door dronkenschap, gedaan wat niet door de beugel kon? De bewerker van Alle Friezen maakt ervan (...) "zijn er door "grote onvoorsichtigheyt van de maintenu hares staets" de oorzaak van geweest dat velen grote schade hebben geleden; hierop aangesproken en bestraft". Zie hier.

Nu vraag ik mij (uiteraard) af wat daar aan de hand geweest kan zijn. Als velen grote schade hebben geleden moet daar toch het een en ander over terug te vinden zijn? Maar waar?

Bij voorbaat dank voor de hulp.

begin met het te googlen, het AI-overzicht zegt: 

De uitdrukking "grote onvoorzichtigheid van de maintenu hare staets" lijkt een verbastering of specifieke historische vertaling te zijn (mogelijk uit de zeventiende of achttiende eeuw) die duidt op ernstige nalatigheid of een grove fout begaan door een minnares van een hooggeplaatst persoon, wat schadelijk was voor de staat.

De term 'maintenu' verwijst historisch gezien vaak naar een onderhouden maîtresse, terwijl 'Hare Staats' in oud-Nederlands of andere archieven kan slaan op 'van de Staat' (zoals de Staten-Generaal). Mocht u specifieke context hebben (bijvoorbeeld een boek, processtuk of historische brief), dan kan ik u helpen de exacte historische gebeurtenis te achterhalen.

AI-overzicht zegt ook: "Een "maintenée" is een verouderde en ietwat formele term (van het Franse werkwoord maintenir, wat onderhouden betekent) voor een vrouw met wie een man in ongehuwde staat samenleeft, en die door hem financieel wordt onderhouden. Het is synoniem aan termen als een bijzit, minnares, maîtresse of concubine. Vaak betreft het een buitenechtelijke relatie waarin de vrouw niet werkt, maar volledig financieel afhankelijk is van de man."

Het begrip is dus ruimer, het wil zoveel zeggen als "onderhouden, handhaven, instand houden, overeind houden". Zoals de Nederlandse wapenspreuk "Je Maintiendrai" oftewel "Ik zal handhaven", u weet wel.  Concubine is gewoon iemand met wie je samenwoont, daar zit anno 2026 geen enkele moreel afkeurenswaardige lading meer aan; bij die andere begrippen (bijzit, minnares, maitresse) blijft ook anno 2026 altijd de nare bijsmaak van het besodemieteren van de échte partner (echtgenoot/-genote). Een "maintenée" wordt letterlijk financieel overeind gehouden, in stand gehouden, door de man die haar uitgaven betaalt; zonder hem staat ze op straat.

Bij de weergave van de passage "grote onvoorsichtigheyt van de maintenu hares staets" ziet u dat AI ook vrij slordig de bocht uit kan vliegen, zoals een 16-jarige schoolverlater. "De staet" kan (afgezien van het begrip dat wij kennen en te maken heeft met land-als-rechtspersoon, overheid, het Rijk, enz. enz. ) ook gewoon betekenen: "de huishouding", die je draaiende houdt, instandhoudt. Zoals bijvoorbeeld de koning en de koningin "een grote staat voeren" met allerlei bedienden, een secretaris, adviseurs, een wagenpark, enz. enz. Maar of het Frouck zelf is geweest, ofwel "de handhaver van haar huishouden" een ánder was, bijv. een dienstmeisje? 

-- Zo te zien aan wat u schrijft, en combinerend, we gissen er naar : een vrouw is in haar huishouden dronken geweest en zeer onvoorzichtig, waardoor gevaar/grote schade voor anderen is ontstaan . Waar kunt u bijv. aan denken? Een kaars 's nachts laten branden terwijl je slaapt, die omvalt en brand veroorzaakt, waardoor meerdere huizen in het blok afbranden; de deur open laten staan, waardoor een gevaarlijk huisdier ontsnapt, en andere mensen kan aanvallen; onvoorzichtig omspringen met bijv. voorraden voedsel/drinkwater voor de hele buurt (vervuiling, besmetting/bederf, tenietgaan), criminele types toelaten op bezoek, verdedigingswerken aantasten... 

Ik begrijp er uit, dat Frouck regelmatig dronken was en zij in haar dronkenschap (in dronken staat) schade heeft veroorzaakt. Van Yme werd blijkbaar verwacht dat hij zou voorkomen dat zij in dronken staat (opnieuw ?) schade zou (kunnen) veroorzaken. Ze heeft hem omver gelopen en een ander geslagen ?
Geen geringe schade kan natuurlijk van alles zijn "ergens" tussen iets kleins en iets groots.

Zou "de maintenu hares staets" niet gewoon het onderhoud van haar staat kunnen betekenen? 

Dat denk ik niet, heer Krips. Uw zin luidt “…grote onvoorsichtigheyt van de maintenu hares staets.” Het onderhoud zou gewoon wijzen op een begrip, een ding, een activiteit, en die kan zelf niet onvoorzichtig zijn; maar het gaat hier om een persoon: 
 

‘Maintenu’ is geen gewoon zelfstandig naamwoord, maar wijst op een voltooid deelwoord, dus: de onderhoudene, de gehandhaafde, de instandgehoudene [=persoon]. 

Allen dank voor de reacties, dan lijkt het alsof er toch iets serieus aan de hand was. En dan zou je toch verwachten dat er meer over terug te vinden zou zijn. We blijven zoeken, en ik houd het topic nog maar even open mocht iemand iets vinden.