L.S.

Ik ben nieuw op deze site. Alvast mijn excuses als ik dit bericht op de verkeerde plaats heb neergezet.

Tijdens mijn onderzoek stuitte ik op een bijna Gordiaanse knoop; mijn over-over-grootvader Paulus de Hoon werd op 7 april 1839 in Etten (tegenwoordig Etten-Leur) geboren uit Deonisius de Hoon en Maria van den Bemt. Verder onderzoek naar Deonisius de Hoon liep helemaal vast (geen geboorte-, of overlijdensakte). Maar toen dook uit het bevolkingsregister de naam Remigius de Hoon op. Hiervan kan ik de diverse aktes (geboren te Rijsbergen, 25 januari 1799, overleden te Etten op 10 november 1881) wel vinden en al met al lijkt het er heel erg op, dat Remigius en Deonisius één en dezelfde persoon zijn (zijn beiden getrouwd met Maria van den Be(e)mt en volgens de gegevens van het bevolkingsregister woonden 'de kinderen van Remigius' bij Deonisius in)!

Er zit nog een vreemd aspect aan het verhaal; op 18 maart 1836 doet Remigius de Hoon aangifte van een dochter genaamd Petronella. De moeder is Maria van den Bemt en de geboorte was in wijk J, huisnummer 36d. Zo'n twee maanden later, op 24 mei doet Deonisius de Hoon opgave van het overlijden van zijn zoontje, eveneens genaamd Deonisius. Het zoontje zou zeven weken oud zijn. Moeder: Maria van den Bemt, adres: wijk J, huisnummer 36d! Van de dochter Petronella is nergens een overlijdensakte te vinden en hetzelfde geldt voor de geboorteakte van het zoontje Deonisius. En om het verhaal helemaal compleet te maken: op 9 mei 1837 doet Remigius de Hoon aangifte van een dochter dat, wederom, Petronella heet (moeder: Maria van den Bemt, adres: wijk J).

Als ik stambomen van mijn familie De Hoon raadpleeg die door anderen gemaakt zijn, valt mij op dat ook zij aannemen dat Remigius en Deonisius dezelfde persoon zijn. Maar kan ik dat wel klakkeloos aannemen?

Verder: waarom zou iemand zijn naam veranderen van Remigius (volgens mij betekent dit jager) in Deonisius (wijnliefhebber)? Ik heb hier wel een verklaring voor, maar die is zeer fantasievol (Remigius was een 'beetje' dronken toen hij aangifte deed van zijn kind, kwam er later achter dat het niet een dochter maar een zoon was en had daar, na het overlijden van zijn zoon zo een spijt van dat hij zijn eigen naam veranderd heeft).

Tot slot: op alle drie de akten wordt behalve comparant ook één en dezelfde getuige opgevoerd, namelijk Andries Broekhoven, van beroep deurwaarder (hoewel ik in andere akten hem ook aantreft als gemeentebode). Ik zie hem in meerdere akten acteren. Had men vroeger een vast iemand bij de Burgerlijke Stand, die, indien de comparant 'uit hoofde van ongeleerdheid' niet kon schrijven als getuige optrad?

Met vriendelijke groet,

Rob de Hoon

Hallo Rob,

Even een voorzichtige poging mbv een voorbeeld:

Ik heb een voorvader die in de meeste akten Godefridus genoemd wordt, maar bij zijn trouwen Gregorius. Ook dezelfde vrouw, dus uiteindelijk ga je ervan uit dat het dezelfde is.

Een ander voorbeeld: Marcelis van Daalen wordt in het boek van de weeskameren Wesselius genoemd. Dezelfde vrouw! Dezelfde persoon.

Mijn verklaring:

In het eerste geval heb ik te maken met mensen die hun zoon Goord noemen. In de RK kerk wilde men alleen dopen met officiële heiligennamen, dus die zocht de priester erbij. De meeste priesters leidden Goord af van Godefridus, maar eentje van Gregorius.

In het tweede geval denk ik dat de roepnaam Ceel of zo was, en dat men op die manier tot twee verschillende Voornamen gekomen is.

Alleen in jouw geval kan ik nog niet zo snel een gemeenschappelijke roepnaam ontdekken.

Jouw verklaring vind ik inderdaad wel erg fantasievol. Eerder denk ik aan de mogelijkheid van gewoon een bijnaam. Of de goede man heeft zelf niet goed geweten wat nu eigenlijk zijn officiële naam was. Of de ambtenaar neemt die naam die hij kent, want het zijn wel bijzondere (latijnse) namen. Het feit dat jij zegt dat ze niet konden lezen en schrijven maakt het onwaarschijnlijk voor mij dat ze de Romeinse en Griekse mythologie kenden.

Verder zijn er inderdaad mensen die overal bij getuigden. Vaak was dat een bode van het Stadhuis. Dat het was omdat mensen niet konden schrijven, geloof ik niet, maar ik heb er nooit op gelet. Het lijkt me meer handig, dan hoefde je zelf niet voor getuigen te zorgen.

Wat betreft de kinderen Petronella en Deonisius: weet je zeker dat het geen tweeling was? De akte er vlak voor en achter ook bekeken?

Hallo Mirjam,

Hartstikke bedankt voor je response

, het zette mij tot nog verder nadenken.

Om van onder naar boven te werken: Petronella en Deonisius zijn geen onderdeel van een tweeling. Ik heb inzage in het geboorteregister 1836 van de gemeente Etten en Leur en daar komt geen Remigius de Hoon (als zoon) in voor. Ik heb ook bekeken of Remigius misschien overleden is en zijn broer Deonisius wellicht met Maria van den Bemt is hertrouwd (kwam/komt ook nog wel eens voor). Maar daar kan ik geen aanwijzingen voor vinden.

Over de rol van Andries Broekhoven; tijdens bovenstaand onderzoek viel het mij op dat hij inderdaad niet altijd opdaagde als getuige bij analfabeten. Etten was indertijd een, vooral agrarisch, gebied waar het analfabetisme welig tierde. Maar je hebt wel gelijk; in andere akten wordt hij genoemd als bode! De vraag die dan bij mij rijst is of hij dat kosteloos deed.

Over de Latijns/Griekse mythologie: ik ben het met je eens dat mijn voorouders hier niet van op de hoogte waren, maar wellicht weleens iets van gehoord hebben (van mijnheer pastoor; dat zou ook het bijzondere Latijnse karakter van de namen verklaren). Dat Remigius de bijnaam Deonisius had (wellicht wegens overmatig drankgebruik) kan ik mij derhalve ook goed voorstellen. Het verbaast mij echter dat de ambtenaar van de Burgerlijke stand één en ander niet geverifieerd heeft. En wat mij verder verbaast is dat hij na 1836 consequent de naam Deonisius gebruikt bij de geboorteakten.

Tot slot: wat een leuk voorbeeld dat je gaf over de voornamen! Ik ben zelf ook wel wat verbasteringen tegen gekomen (Digmannus wordt Dingeman en Van den Bemt wordt Van den Bimpt) maar die van jou vind ik echt bijzonder en leuk!

Al met al: ik blijf met raadsels zitten en (nogmaals) bedankt voor je steengoede inbreng!

Ik ben nog wat verder gaan kijken naar verkortingen van de officiële naam.

Remigius kon als roepnaam Remi worden

Deonisius (Dyonisius) kon Denis of verder verkort Nies, Nijs e.d. worden.

Goed, qua klank komen Remi en Denis al wat meer bij elkaar in de buurt, maar ik neem aan dat die man toch zelf zijn volledige naam genoemd heeft bij het aangeven, dus de ene keer Remigius en de andere keer Deonisius.

De mogelijkheid van overlijden van de man en hertrouwen met een broer was natuurlijk het eerste waar ik ook aan dacht. Maar ik ging ervan uit dat je dat onderzocht had. Bovendien neem ik aan dat je dan ook een doop van de ander gevonden had en akten van hertrouwen en overlijden.

Dat de ambtenaar van de BS het niet controleerde is denk ik in die tijd nog niet zo vreemd. Je ziet dan ook nog zeer veel spellingsverschillen in voor- en achternamen. Het is toch nog een tijd dat men fonetisch schreef wat men hoorde. En de aangever kon het niet controleren, want hij kon het zelf niet lezen. Ik denk toch dat je er ook rekening mee moet houden, dat er bijv. twee ambtenaren waren en dat de een die rare Latijnse naam standaard als Remigius schreef en de ander er Deonisius in hoorde, omdat een van beiden met de andere naam gewoon niets kon beginnen.

Heb je nog bij de notariële akten gekeken en bij de memories van successie? Maar goed, dat zal niet veel opheldering brengen.

Overigens ben ik in de bevolkingsregisters best wel veel fouten tegengekomen, zowel in namen (bijv. maar 1 naam ipv 2 of andersom) als in geboortedata (de aktedatum ipv de echte geboortedatum). Ik denk dat het vervaardigen van die registers een massaklus geweest is die daarom veel fouten opgeleverd heeft.

Ja en nog wat Petronella en Deonisius betreft: ik weet niet of alles meteen in het net geschreven werd. Of dat de ambtenaar e.e.a. eerst op een klad of lijst schreef. Dat gebeurde bij dopen bijv. wel. Dus ik heb het geluk gehad dat een dominee een keer vergeten is achteraf de naam van de gedoopte in te vullen en volgens mij moet dat gewoon de persoon zijn die ik zocht. Ook in een andere gemeente kwam ik een boek tegen waarin alle kladpapiertjes van de priester van de gedoopten bij elkaar geplakt waren, die hij kennelijk niet uitgewerkt/ingeschreven had. Dus ik denk, hoewel dit wel 50-100 jaar later is, dat het misschien toch niet altijd even ordelijk geweest is op het moment van aangeven zelf. Maar goed, dat is maar een gok. Ik wil alleen maar zeggen, tot nu toe zoek jij de oorzaken bij de stamboomleden, maar ze kunnen ook bij de ambtenaren liggen. Misschien waren die wel af en toe bezopen, of hadden net ruzie gehad met hun vrouw

Bij nader inzien: die akten werden wel getekend, dus ze werden ook meteen gemaakt!

Ik denk een oplossing te hebben gevonden voor het Remigius/Deonisius-verhaal. Het is minder dramatisch dan dat ik in de eerste en tweede instanties dacht. Ook heb ik daarbij de raad van Mirjam om het vanuit de pastoor/ambtenaar te bekijken ter harte genomen.

Bij deze mijn nieuwe theorie. Om het in goed Nederlands te zeggen: "Make me a liar!"

Remigius/Deonisius werd aan het einde van de 18e eeuw geboren in Rijsbergen en aldaar op 25 januari 1799 in de Rooms-Katholieke kerk gedoopt (bron: Rijsbergen, RK Dopen 1755-1810). (Ook) in die tijd was het gewoonte dat de ouders aanduidden hoe het kind zou moeten heten. Mijnheer pastoor maakte deze naam dan vervolgens Latijn, bijvoorbeeld Jan werd Johannus, Ko werd Jacobus en Piet werd Petrus. Zo werd dan de naam indirect ingeschreven in het doopboek. Indirect, want mijnheer pastoor schreef deze informatie in klad op briefjes, die hij later in het officiële doopboek overschreef (wellicht onder invloed van bisschopswijn?

)

Bij de voorouders van Remigius/Deonisius komt de naam Dingeman/Digmannus voor. Zijn vader heet zo, evenals diens grootvader (helaas ben ik nog niet verder teruggekomen in mijn stamboom dan circa eind 17e eeuw). In Zuidwest-Brabant bestaat de roepnaam De of Denie. Volgens het Meertens Instituut zijn deze namen gelieerd aan de doopnaam Dingeman (Zie http://www.meertens.knaw.nl/voornamen/vnb/index.php?act=zoeken&id=3682 en http://www.meertens.knaw.nl/voornamen/vnb/index.php?act=zoeken&id=3765).

Mijn theorie is als volgt: de ouders van Remigius/Deonisius wilden hem De of Denie noemen. Mijnheer pastoor schreef het op een briefje en verbasterde de D naar een R bij de transcriptie naar het doopboek (qua vorm liggen die letters dicht bij elkaar; De is zo Re en Denie is heel snel Renie/Remi). Hierdoor werd in plaats van de doopnaam Dingeman, Remigius genoteerd.

De doopboeken zijn na de invoering van de Burgerlijke Stand gebruikt als bron. Zo werd in eerste instantie iedere keer als De(nie) aangifte deed van een geboorte van een kind, zijn doopnaam Remigius gebruikt. In tweede instantie (1839 en later) werd De(nie) omgezet naar Deonisius. (Sterker nog: als hij aangifte doet van het overlijden van zijn schoonmoeder in 1835 wordt de naam Deonisius ook gebruikt.)

De reden voor deze verandering heb ik nog niet helder voor ogen. Maar, als antwoord op de vraag van Mirjam: in de memorie van successie van Remigius/Deonisius wordt de naam Remigius gebruikt. Wellicht is men toen weer op de "officiële" toer gegaan. Ook op zijn overlijdensakte wordt Remigius gebruikt.

Ook voor de geslachtsverandering van het zeer vroeg overleden kind heb ik een nieuwe theorie, maar die hangt zo aan deze dat ik hem nog niet openbaar maak.

Overigens mijn excuses  dat ik mij zo vast bijt in dit kleine stukje geschiedenis, maar het fascineert mij gewoon enorm.

Groetjes,

Rob