stamboomforum

Forum logoFora » Leeshulp/transcriptie gevraagd » Aanval Engelse kapers 1745 [opgelost]

Hallo Kasper,

Meester Romeijn kon vroeger in klas 5 prachtige verhalen vertellen over de VOC en over kapers. Dat ik nu veeeeele jaren later een verhaal uit de eerste (en jouw) hand krijg met aan boord een Hobers.... Dit is smullen.

Nogmaals; ik ben ontzettend blij met je hulp. Ben heel benieuwd hoe het afloopt. Jan Hendrik Hobers komt in ieder geval veilig aan in Batavia. Al vast een geruststelling.

Hartelijke groet,

Wim

Wim Hobers

Oh. Nou, gelukkig maar. Ik begon me al zorgen te maken! Lachend

Benieuwd hoe het verder gaat.

Hartelijke groet,

Kasper Ludeman

Hier de tweede scan en de (poging tot) transcriptie:

?  van ’t cognoscement den cargo begeerde, en anders weder

om dreijgde het schip ? ? ? te sullen opbrengen, om niet

langer te worden opgehouden, hadden men eijndel(ijk) ook het cog

naisement laten sien, en den Cap(itein) was daarop na sijn baard (?)

vertrocken, latende de narigt, dat het ? schip d’Elisabeth met

bemaand (?) met 140: en het andere voornaemt 120: ? Het eerste

met 20:  stucken en 10 draaijbasen en het laatste met `12: stucken en 10

bassen, ? de namen van beijde  Capiteins (?)  ? ? dat den

schipper, kort  na men van haer ? antw(oord) hebbende, dat met

d’Engelsche schuijt twee matt(roze)n gedeser(eert) waren ? door den

? hadden geproclameert (?) , maar tot antw(oord) bekomen , dat zij

die niet te rug geven, en den opperzeijlmaker als een ?

? ook nagligt zouden, dan dat de relatanten daarop hun

?, met het eerste glas van de eerste nagt daaraen van de

voornaemde schepen wederom zijn opgelopen, en twee

kort (?) op den onderentussen door de grote en ?? gekregen

hebben , dag(?)  met agter uijt ? haar eijndel(ijk) het  gesigt

waren geraakt, relateemende (?)  ? de gem(elde) officieren,  dat

zij den vijfden daar aan op den 29 Aug(ustus) opde Nbr van 44: gr 59

min. en lengt ? gr. 78 min. gekomen sijnde, wederom  in ’t zuijde

een schip gesien hebben, dat jagt op hun maakte, waarop zij de

? vlag (?), en ’t andere d’ Engelsche schip bijmaakte(?), dog het ?

nader komende, eerst met los kruijt en dan met scherp  waar (?)

overschiet dat zij vervolgens zeijl minderende,  het ? ? ?

te ? , een Engels aanslag (?) schip met 50: stucken agter haar

om ? een toe? waar vandaan en teffens (?)  bij al

dien zij niet de  schuijt wilden uijtzetten en aan boord komen

dat hij haar dan de heele lag (?) soude geven, dat den assenst(ent) (?)  daar

af met den zeebrief na boord van ’t Engelsche schip gesonden

en  nevens het schuijt volk (?) is aange? , maar en tegen met

? schuijt ? luijtenant zijn aengekomen met Engelse

? , alle ? foorsien met  Enter beijlen , te kennen geven

dat sij een conings (?) oorlogschip waren gen(aamt) Faulkland, Capit(ey)n

William Da?nes, bemand met 420 koppen  uijtgelopen (?)

van ? ? neemende voorts visitatie van ’t schip

uijt name van haar cap(itey)n dat ? de schipper  geregliciteert

hadde, sig  liever te willen laten opbrengen, waren zij de ?  brief (?)

 

Groet,

Wim

Wim Hobers

Wim,

Als je je URL ook hier – op het tabblad 'Link' – invoegt, kun je door aanklikken je afbeelding vergroten.

Groet, Pauwel

Pauwel

038. visie van ’t cognoscement der carga begeerde, en anders wede-
039. rom dreygde het schip voor goede prijs te sullen opbrengen, om niet
040. langer te worden opgehouden, hadden men eyndel[ijk] ook het cog-
041. naiscement laten sien, en den cap[iteyn] was daarop na sijn boord
042. vertrocken, latende de narigt, dat het eene schip d’ Elisabeth was
043. bemaand met 140 en het andere, voornoemt, 120 ko[ppen] gew[apen]d, het eerste
044. met 20 stucken en 12 draaybassen en het laaste met 12 stuc[ken] en 10
045. bassen, dog de namen van beyde cap[iteyns] verswijgende, wijders dat den
046. schipper, kort na men van haer af was, antw[oord] hebbende, dat met
047. d’ Engelsche schuyt twee matt[rose]n gedeser[eer]t waren, deselve door den
048. opperst[uurman] hadde gereclameert, maar tot antw[oord] bekomen, dat zij
049. die niet teruggeven, en den opperzeylmaker als een geboren En-
050. gelsman ook nog ligt[en] zouden, dan dat de relatanten, daarop hun
051. reis foorderde, met het eerste glas van de eerste wagt daar een van de
052. voornoemde schepen wederom zijn opgelopen, en twee kogels
053. kort op den anderen tussendoor de grote- en fockemast gekregen
054. hebben, dowat agteruyt sackende haar eyndel[ijk] uyt het gesigt
055. waren geraakt, relateerende voorders de gem[elde] officieren, dat
056. zij den vijfden dag daaraan op den 29 aug[ustu]s op de N.br van 44 gr. 59
057. min. en lengt 2 gr. 48 min. gekomen zijnde, wederom in ’t zuyden
058. een schip gesien hebben, dat jagt op hun maakte, waarop zij de
059. princevlag, en ’t andere d’ Engelsche bijmaakte, dog hetwelk
060. nader komende, eerst met los kruyt en dan met scherp voor-
061. over schiet, dat zij vervolgens zeyl minderende, hetselve ontdekten
062. te wesen een Engels oorlogschip met 50 stucken, agter haar
063. omlopende en toeroepende, waarvandaan en teffens bij al-
064. dien zij niet de schuyt wilden uytzetten en aan boord komen,
065. dat hij haar dan de heele la[a]g soude geven, dat den opperst[uurman] daar-
066. op met de zeebrief na boord van ’t Engelsche schip gesonden
067. en nevens het schuytsvolk is aangehouden, waarentegen met
068. deselve schuyt drie luytenants zijn aengekomen met Engelse
069. roeyers, alle voorsien met enterbeylen, te kennen gevende
070. dat sij een conings oorlogschip waren gen[aam]t Faulkland, capit[ey]n
071. William Dabris, bemand met 420 koppen, uytgelopen
072. van Leverpool, pretendeerende voorts visitatie van ’t schip
073. uyt name van haar cap(itey)n, dat schoon de schipper gerepliceert
074. hadde, sig liever te willen laten opbrengen, waren zij de zeebrief

 

Nog een en ander onduidelijk..

Met dat nog ligt[en] zouden, ik weet niet zeker wat daar staat..maar dat is het enige dat mij enigszins logisch lijkt,
... komt er in elk geval op neer dat ze opperzeilmaker willen meenemen, omdat die Engels was.
(Herinner me nu ook dat op de eerste pagina die we gedaan hebben stond:  29 [augustus 1745] den zeylemaker van d' Engelse geligt. De Oostenrijkse Successieoorlog was aan de gang, en Engelse zeelui kon verplicht worden op Engelse schepen te dienen.)


reis foorderde is ook een onzekere lezing.

[bijgesteld, aanvulling van Pauwel]

Kasper Ludeman

Hoi Kasper,

Wat een feest zo'n verhaal.

Je zegt: "met dat nog ligt[en] zouden, ik weet niet zeker wat daar staat..maar dat is het enige dat mij enigszins logisch lijkt
(wegligt[en] zouden kan evt. ook nog.)"

Als de Lis,  zes dagen later nadat de brief in Straat Sunda aan land is gebracht, in Batavia aankomt, vermeldt de schrijver als boekhoudkundige opmerking voor het ontbreken van 1 kop:  "den zeylemaker van d' Engelse geligt ". Dit pleit voor je eerste interpretatie. 

"als een gekoren Engelsman" moet dat dan niet als een geboren ... zijn.

"bemaand met 140 en het andere, voornoemt, 120 kogen[...]d[?]",  gezien eerdere formulereingen zal hier koppen bedoeld zijn

Wat verder boeiend is, is de positie op de Atlantische Oceaan waar alles zich afspeelt. Hoewel op weg naar het zuiden ligt De Lis vijf dagen na het eerste incident (N. Br. van 24 gr.) een stuk Noordelijker (N.br van 44 gr.). Verder is de Lengtegraad opmerkelijk. Klopt totaal niet met de huidige. Iets  voor mij om later eens uit te zoeken welke plaatsaanduiding men toen hanteerde.

@Pauwel,

Ik heb je tip geprobeerd, helaas ... (het zal aan mij liggen en ga het weer proberen).

Groet,

Wim

Wim Hobers

Had mijn interpretatie inmiddels nog bijgesteld, precies wat jij ook zegt.

En ook zojuist net gekoren in geboren veranderd, inderdaad =)

Dacht ook aan koppen; ik kan dat alleen niet echt zien in wat er geschreven staat.

Ik zal die graden nog eens controleren of we het wel goed gelezen hebben.

Kasper Ludeman

Greenwich is pas later als internationaal 0 gradenpunt gaan gelden. Ik vermoed dat misschien Amsterdam hier geldt als lengtegraad 0, maar dat weet ik niet zeker.

Ah, hier is het:

Nederlandse kaartenmakers gebruikten de Ferro-nul-meridiaan die over het Canarische Eiland El Hierro (ofwel Ferro) liep. Die Ferro-nul-meridiaan verschilt ca 18 graden met de huidige Greenwich-nul-meridiaan). Amsterdam ligt dan op 22º55' OL (bij de Greenwich-nul-meridiaan op 4º45' OL).

http://www.vocsite.nl/geschiedenis/navigatie.html

Daar ook meer over glazen en platvoetwachten enz.

Kasper Ludeman

Heren, zou het een idee zijn de regels van de transcriptie te nummeren? ;-)

Groet, Pauwel 

r. 35 ... opperstuurman ...

[bijgesteld]

Pauwel

Best wel een soort van idee. Nu genummerd.

Kasper Ludeman

r. 43 ... ko[ppen], gew[apen]d ...?

Pauwel

Beste Kasper en Pauwel,

Eerst even een tussenstand voordat ik de derde en laatste scan transcribeer.

@Kasper

  1. “wierd afgevraagd waarvan dan naer waar is gedestin[eer]t k[...]r”

(Waar die afkorting na gedestin[eer]t voor staat is me niet duidelijk.)

Betekent dit niet gewoon: “waar kom je vandaan en waar ga je naar toe” (destination).

    2.  “reis foorderde is ook een onzekere lezing.”

Ik kan me hier wel in vinden in de betekenis ‘naar mate de reis vorderde’

 

Je verwijzing naar de uitleg van de veranderde lengtegraad is mooi. Met deze kennis vinden  de gevechten niet plaats in de Sahara maar zoals het hoort op zee. Zo’n 600 mijl zuidwestelijk van Hiero waar toen de 0- meridiaan lag.

@Pauwel

  1. Natuurlijk “opperstuurman”.  Past natuurlijk  ook beter in de rangorde, bovendien zal de scheepstimmerman al wel met het opkalefateren bezig zijn geweest.

     2.  r. 43 ... ko[ppen], gew[apen]d neem ik onmiddellijk van je over. Loopt vloeiend in de syntaxis van de desbetreffende zin; ook qua betekenis

Het is inderdaad slim te nummeren. Toen ik in verleden hulp vroeg bij het transcriberen voorzag ik ook de scan van regelnummering voordat ik die als illustratie invoegde. Zal blijven zoeken waarom het nu niet werkt, maar hou ik los van dit topic om niet te vervuilen.

Hartelijke groet,

Wim

Wim Hobers

Beste Kasper en Pauwel,

Tot slot de laatste scan met ontknoping van onze feuilleton:

 

075 brief  int (?) egt bevonden sulx egter met protest tegen geweld

076  ? moeten toestaan, en een einde maken met de ??

077  officieren gecommitteerd had, om de luijcken te openen, dat ver-

078  volgens de drie luijtenants met de hand de visitatie ?

079  ?? gedaan, ge?de  ? kas van de goed kisten

080  in de cajuijt in stucken geslagen en daarvan (?) so snel (?)

081 als der schippers ? en de lessenaar g’opend, mitsgaders

082 uijt d’ eerste een staaf silver, en uijt de laaste een witte vlag

083 met fig(uur) na hunne boord genomen hebben, na haar al?

084 ? te hebben uijtgelaten, dat het schip veel goede prijs  moet(?),

085 dat kort daar na gesegde luijten(an)t  wederom aan boord waren

086 gekomen  te rug brengende de staaf silver , maar dat d’?

087 ? nevens het schuijts volk  niet te rug soude komen,

088 ten zij haar  eerst d’opperzeijlmaker , als een geboren Engels-

089 man  ? uijtgelevert, laastelijk dat ook daar toe gereser-

090 veert  de zeijlmaker tegens ons volk (?)  uijtgelevert, desselve

091 kisten bagagie vervolgens afgehaald  en aan de relatanten  ?

092 ? aangelegd ? , om nu maar haar  cours (?) te komen vervolgen

Hartelijke groet,

Wim

Wim Hobers

075. brief niet egt bevonden, sulx egter met protest tegen geweld
076. hadde moeten toestaan, en een derde waak met de drie eerste deks-
077. officieren gecommitteerd had, om de luycken te openen, dat ver-
078. volgens de drie luytenants met de hand de visitatie seer
079. nauwkeurig gedaan, selvs houte kas van de geldkisten
080. in de cajuyt in stucken geslagen, en eene daarvan sowel
081. als des schippers schrijfende en de lessenaar g’opend, mitsgaders
082. uyt d’ eerste een staaff silver, en uyt de laaste een witte vlag
083. met sig na hun boord genomen hebben, na haar alvo-
084. rens te hebben uytgelaten, dat het schip wel goede prijs was,
085. dat kort daarna gesegde luyten[an]ts wederom aan boord waren
086. gekomen, terugbrengende de staaf silver, maar dat d’ op-
087. perst[uurman] nevens het schuytsvolk niet terug soude komen,
088. tenzij haar eerst d’ opperzeylmaker, als een gebore Engels-
089. man wierd uytgelevert, laastelijk dat ook daartoe geresol-
090. veert, de zeylmaker tegens ons volk uytgelevert, desselvs
091. kisten bagagie vervolgens afgehaald en aan de relatanten tef-
092. fens aangesegd was, om nu maar haar cours te komen
093. vervolgen.

 

..brutale lui toch, die Engelsen! Erg kwaad 

 

“wierd afgevraagd waarvan dan naer waar is gedestin[eer]t k[...]r”
(Waar die afkorting na gedestin[eer]t voor staat is me niet duidelijk.)
Betekent dit niet gewoon: “waar kom je vandaan en waar ga je naar toe” (destination).

Jazeker, ik bedoel echt specifiek de afkorting na gedestineert .. 'k[...]r'. (r. 031).

Kasper Ludeman


Beste Kasper,

Hartstikke bedankt voor de tijd en energie (en de snelheid waarmee) die je hier in gestoken hebt. Ik ben er erg blij mee.

Het verhaal op zich vind ik smullen. Ik probeer mijn stamboom online altijd van verhalen te voorzien om duidelijk te maken dat mijn familie deel uitmaakte van de geschiedenis. 

Dit verhaal wordt een topper. Ik had al het nodige van Jan Hendrik kunnen reconstrueren maar dat hij hier bij was .....

Ik ga de complete tekst binnenkort in lopende zinnen hier als eind resultaat plaatsen met waarschijnlijk nog wat inhoudelijke vragen om een goed beeld te krijgen wat er nu precies gebeurde.

Hartelijke groet,

Wim

Wim Hobers




Plaats een reactie

Om reacties (en nieuwe onderwerpen) te plaatsen op het Stamboom Forum dient u eerst in te loggen! Nog geen lid? Registratie is gratis en snel!