Het zal vast al eens op dit forum behandeld zijn, maar goed. Beter twee keer dan geen keer. Er zijn verschillende manieren om nog iets te achterhalen met betrekking tot het overlijden van voorouders. In de tijd van het koninkrijk, dus in elk geval na 1815 (maar ik weet niet precies welk jaar, zou ik een keer na moeten zoeken) wordt een verlof tot begraven afgegeven. Alleen dan mag het lichaam worden begraven. Er komt een zogenaamde schouwarts aan te pas. Iemand die formeel de doodsoorzaak vast stelt, en het moet melden als er iets vreemds aan de hand is. Die verloven tot begraven (in de wandeling ook wel doodsoorzaken genoemd) kunnen terug te vinden zijn in het oud archief van de gemeente van overlijden. Van de gemeente Haarlem zijn ze bijvoorbeeld bewaard, ik weer dat er van de gemeente Zandvoort ook zijn. Van (om een andere provincie te noemen) de gemeente Renesse ook, maar niet compleet, zodat ik niet kan nagaan aan welke oorzaak een zusje en broertje van mijn vader overleden zijn. In ons geval wel van belang in verband met een mogelijk erfelijke aandoening. In principe vermeldt de arts de waarheid, maar wel met enige kanttekeningen. Met de voortschrijdende kennis van de medische wetenschap zijn de doodsoorzaken in het verleden wel wat vager. Soms hebben ziekten andere namen gekregen. Wat betekent bijvoorbeeld vliegende tering, en wat houdt precies een borstkwaal in? Je moet wel wat medisch-historische kennis hebben om de oude doodsoorzaken te kunnen begrijpen. Overigens mocht een gemeente die verklaringen weggooien, dus ze zijn lang niet van iedere gemeente bewaard.
De doodsoorzaak staat ook vermeld op de persoonskaart die bewaard wordt bij het Centraal Bureau voor Genealogie. Om die gegevens te krijgen moet je wel een belang hebben, en ze worden niet standaard geleverd. Al heb je soms geluk, omdat ze soms op een zodanige plaats zitten dat ze moeilijk afgeplakt kunnen worden.
Verder worden doodsoorzaken ook wel vermeld in oude familieadvertenties. Verval van krachten (ouderdom), of weer die befaamde borstkwaal. Maar dan heb je het over het algemeen over de negentiende eeuw. Stierf een familielid in een ziekenhuis, dan kan het zijn dat het archief van dat ziekenhuis bewaard is gebleven, en dan kun je daar eens in kijken. Maar dat geldt natuurlijk alleen voor plaatsen die een ziekenhuis hebben. En veel mensen -vooral op het platteland- stierven gewoon thuis.
In een grotere plaats, bijvoorbeeld de stad Haarlem, zijn ook wel registers bewaard waarin de rapporten genoteerd werden van bijzondere sterfgevallen. Verdrinkingsdood komt daarin regelmatig voor, maar ook bijvoorbeeld ongevallen of vechtpartijen. Zo zul je soms geluk hebben daarin een familielid te vinden. Maar meestal heb je gewoon pech, en is er niks te vinden.
Ook zijn er ijverige mensen die mededelingen doen op plaatsen waar je dat niet altijd vindt. Ik heb wel eens een gemeente meegemaakt waar de ambtenaar van de burgerlijke stand in de marge van de overlijdensakte de doodsoorzaak opschreef. Dat kan ook gebeuren in begraafboeken. Ik meen dat het Oostzaan is waar iemand een dagboekje bijhield met allerlei bijzonderheden uit de achttiende eeuw. Daarin kunnen natuurlijk ook doodsoorzaken voorkomen. "Vandaag overleed Jan Pieters door een schop van zijn paard". Van een voorvader uit Bergen op Zoom die metselaar was vond ik bijvoorbeeld in het gilderegister uit de achttiende eeuw dat hij overleed door de val van een stelling. Het was op een straathoek, en die wordt aangegeven in het gilderegister, dus ik kan zelfs naar die plek toelopen en daar alsnog een minuut stilte in acht nemen.
Uit dit alles mag blijken dat de doodsoorzaak lang niet altijd te achterhalen is. Vind je het wel, dan is het geluk hebben. En waar je ze moet zoeken? Nou, zo ongeveer op iedere beschikbare plaats, afhankelijk van de periode. En je moet in elk geval de doodsoorzaak kunnen begrijpen. Zoals gezegd, de medische wetenschap heeft een bijzonder grote vooruitgang doorgemaakt. Dat houdt in dat men vroeger niet altijd goed begreep wat de doodsoorzaak was. Hulp van een medisch-historicus is dus aan te bevelen!