Kaniemand my inlichten over het volgende:

Pachtboek Armen van 's Gravenpolder 1634-1637: Lucas baant in Oostkerckehoeck grond en soms in het Suijdambt  van Kloetinge in de hoec voor de opperel.

Wat is een Pachtboek Armen?

Wat betekent: Lucas baant in O. grond?

En wat is een "opperel" ?

Bij voorbaat mijn dank voor een vertaling van de bovenstaande begrippen.

--Gerrit

Een pachtboek is een cohier waarin de belastingen/pachten werden bijgehouden.

Banen is het effenen/egaliseren van grond.

De info is een beetje summier maar vermoedelijk betreft het een pachtboek van een instantie belast met de ondersteuning van arme mensen. Armenzorg dus, bijvoorbeeld de Heilige Geest Armen/ Stads Armen/ o.i.d.

Deze instanties kregen vaak stukken grond geschonken, die konden ze dan verpachten en met behulp van de opbrengst, voedsel en brandstof voor arme mensen kopen. Je ziet dan ook regelmatig in oude belastingregisters memeer of mevrouw X 'leeft van de Heilige Geest' waarmee bedoeld wordt dat ze leefden van de bedeling.

Met "Armen" wordt in dit geval inderdaad bedoeld het college dat verantwoordelijk is voor de armenzorg. In het Zeeuwse is het verschil meestal tussen de Kerkenarmen (dus het Gereformeerde armbestuur, ofwel de diaconie), of de Plaatsenarmen, dus de algemene armenzorg van het dorp. De "Armen" hadden bezittingen, meestal door goedwillende dorpsgenoten gelegateerd om behoeftigen te ondersteunen. Bij de Plaatsenarmen is dat vaak bezit dat ooit van de R.K. kerk / pastoor / kloosters is geweest, en dat na de Reformatie voor dit doel werd aangewend. Die bezittingen werden verpacht, en de pacht werd dan gebruikt voor de uitkeringen aan behoeftigen. Het "pachtboek armen" is daar de registratie van.

Polders in Zeeland werden verdeeld in onderdelen die gebruikt werden in de polderadministratie. Die polderregistratie werd vastgelegd in de zogenaamde veldboeken of overlopers (de verschillende eilanden in Zeeland kennen verschillende termen). In de veldboeken of overlopers werden de belastingplichtigen genoteerd. Dat konden de eigenaren zijn, maar ook de pachters, die ook werden aangeduid met het woord "baander". Formeel is banen inderdaad effenen of egaliseren van grond, maar in Zeeland wordt het woord gebruikt in de zin van "bewerken", dus ploegen, zaaien, oogsten. Om aan te geven in welk gedeelte van de polder men grond in eigendom of pacht had werd elke polder weer verdeeld in kleinere onderdelen. Ook die kunnen per Zeeuws eiland met verschillende termen worden aangeduid. Soms werden ze aangeduid met het woord "hoek" (of "hoec"), soms met het woord "bevang". Die hoeken of bevangen konden worden aangeduid met nummers (in de ZusEnZopolder, het 12e bevang), of met namen. Soms werd een oude of nog steeds levende eigenaar gebruikt (in het bevang daar Crijn Oolese in woont), of met een andere aanduiding (het Kerckebevang, het Molenbevang).

"Oostkerckehoeck" en "Suijdtambt van Kloetinge in de hoec voor de opperel" zijn dus plaatselijke nadere aanduidingen, die in de zeventiende eeuw voor alle inwoners van 's-Gravenpolder en Kloetinge duidelijk aangaven waar Lucas zijn grond pachtte. Vergelijkbaar met het antwoord op de vraag: "Waar is hier de HEMA?", "Deze straat rechtuit, bij het eerste verkeerslicht rechtsaf, tweede straat links." Wil iemand weten waar in de polder de grond precies lag, dan is specifieke historisch / topografische kennis nodig. Voor het dorp Renesse kan ik dat wel aangeven, maar in Zuid-Beveland helaas niet...

Hartelijk dank aan allen die zo behulpzaam waren (Karssenberg, Ger Lange, Annemarie57) en vooral Hans  voor je uitgebreide en zeer gewaardeerde uitleg.

--Gerrit

Gerrit,

Een pachtboek is een soort boekhouding inzake de huur en verhuur van onroerende zaken zoals een boerderijen, molens en schuren maar ook land, dit land werd veelal verpacht (verhuurd) per meeteenheid, tegenwoordig is dat de are en hectare maar in die tijd ging dat in bunder, gemeten (denk daarbij aan het zeeuwse eiland 10 gemeten) en roede (hoe groot het is na te nalezen op wikipedia of ander even googlen.

Wellicht heeft u wat aan deze links

https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:a1FhPAZklycJ:www.treesvulto.nl/sites/default/files/producties/pdf/Pachtboek%2520I_web.pdf+&hl=en&gl=nl&pid=bl&srcid=ADGEESjCnb07Gwy1dwvLcYGcb1RvZmrOIQmBu0NMD9nZWbxGFD5MXpFZ3wU5f2FA6clPgX0T2LdYx2hzmhFCD8pAe-L_mfaYQfgtQ3XrPNRJY5oXXCfFf8Xd8KdkAY7gvrlpjLh3J3wa&sig=AHIEtbRotBmZbVEG13WXHBNrLb-u9bBt-w

Een operel is een schuine oprit tegen een dijk (voor zover ik weet)

Groet

Rob

Een korte reactie, allereerst naar aanleiding van Tiengemeten. Dat is een eiland (nu teruggegeven aan de natuur) dat in het Haringvliet gelegen is. Er is derhalve niets Zeeuws aan, want het ligt in de provincie Zuid-Holland. Het heeft ook historisch nooit tot Zeeland behoord, in tegenstelling tot een deel van het eveneens in Zuid-Holland gelegen Goeree-Overflakkee, waarvan Sommelsdijk tot 1806 wel tot Zeeland behoorde.

De bunder kan makkelijk voor verwarring zorgen. In de negentiende eeuw is dat aanvankelijk de in 1820 aan de hectare gegeven Nederlandse naam. Toen werd namelijk het Franse metrieke stelsel voorzien van meer als Nederlands ervaren namen (het zogenaamde Nederlandse metrieke stelsel). Hectare werd bijvoorbeeld bunder, de meter werd een el, en de decimeter werd palm. Later werd dat weer teruggedraaid, omdat er verwarring ontstond met de oorspronkelijke betekenis van de gegeven namen. In Zeeland (en in elk geval ook het zuidelijke deel van Holland) werd overigens gerekend in gemeten en roeden, en niet in bunders.

Heel hartelijk bedankt, Rob voor die mooie aanvullende informatie.

--Gerrit

Ik vind het fantastisch hoe behulpzaam "fellow genealogists" zijn. Hartelijk dank, Hans, voor de informatie over Tiengemeten, etc. Je noemt Goeree-Overflakkee: daar kwamen mijn "maternal" grootouders vandaan.

--Gerrit

Het is graag gedaan Gerrit! De een weet dit, de ander dat, en al met al maken we samen een compleet plaatje.

Zelf heb ik een band met Zeeland, West-Brabant en Goeree-Overflakkee. Mijn vader is geboren in Renesse, mijn moeder in stad Tholen, en ik heb zelf gewoond op Flakkee (Middelharnis en Sommelsdijk). Door de plaatsen van geboorte van mijn ouders heb ik het grootste gedeelte van mijn voorouders in de negentiende, achttiende en zeventiende eeuw in Zuid-West Nederland. Dus ook de eilanden (in die tijd) Goeree en Overflakkee, die pas aan het einde van de achttiende eeuw aan elkaar kwamen, door de dijk van Stellendam. Ik ga met plezier die kant op, en voel het elke keer weer als thuis komen, het land van mijn kinderjaren, of het nu Goeree-Overflakkee, Schouwen-Duiveland of Tholen is...