Geachte heer Tanke,
U schrijft over andermans reacties: "Dit komt op iedereen zeer grotesk over,
en men doet er nogal lacherig over. Voor mijn gevoel kloppen de data echter en is er sprake van bronvermelding."
- Het gaat in dit geval niet zozeer om de "betrouwbaarheid van genealogische data op internet" -
die data op internet zijn er immers door mensen op geplaatst, en waren eerst data in àndere bronnen.
- Uw reflex om in eerste instantie niet allerlei informatie "zomaar" aan te nemen, en bronvermelding te verwachten, is heel goed. Maar dit is niet genoeg. Belang bij onwetenschappelijk gebeuzel om een gewenste of gedroomde afstamming geloofwaardig te maken is van alle tijden, en het is niet altijd makkelijk om door alle aangevoerde nonsens heen te "snijden".
- Dat "voor uw gevoel de data kloppen", is óók bepaald geen garantie voor de waarheid. Wat gééft u tenslotte dat gevoel? De indruk die een zorgvuldig geconstrueerd verhaal door een mogelijke zwendelaar u biedt, plus een beetje uw gewone reflex om uw medemens te vertrouwen: u wilt graag dat wat u leest waar is. Men kan echter een verhaal zó naar een conclusie toeschrijven, dat alle stappen voor de argeloze buitenstaander heel overtuigend overkomen - en dat toch de afzonderlijke bouwsteentjes nonsens zijn, gebakken lucht, verzonnen; en dus ook de "conclusie" die erop rust, niets waard is.
- Enkel het feit dat er "sprake is van bronvermelding" wil ook niet zoveel zeggen; u zult "intern" moeten bekijken of dat iets waard is.
Kritisch blijven is nodig - een beetje zoals in de wetenschap.
- Men kan bijvoorbeeld een bron vermelden die niet bestáát - als ik ergens op internet schrijf dat een bepaalde afstammingslijn bewezen wordt in het boek "De geni Paulii" door de 15e-eeuwse mysticus Pater Venantius III, dan leest u dat op internet als een bronvermelding, alleen is het voor u moeilijk te controleren of die bron wel bestáát; dat moet u dan maar áánnemen van de schrijver. Immers: niet alles (bibliotheekcatalogi!) staat kant-en-klaar op internet vermeld; en als het niet vermeld is, mag u niet concluderen dat het dus niet bestaat. Andersom ook niet. - In dit geval (voorbeeld) is àlles verzonnen...
- Men kan een bron vermelden die wèl bestaat (bijv. een bepaald boek), maar de aangevoerde afstamming niet bewijst , of zelfs helemaal niets bevat over de beweerde afstamming - wat voor u niet te controleren is, zolang u het boek niet zelf inziet, maar alleen maar de titel vermeld ziet staan op internet, in een bronvermelding. Wees voorzichtig: het is voor u allemaal niet zomaar na te gaan!
- Meer in het algemeen: u moet zich bij de genealogie liefst ook met bronnen in het algemeen kritisch bezighouden.
Welke bronnen hèbben we eigenlijk op de wereld, als het gaat om basale levensfeiten als geboorte, trouwen/geregistreerd partnerschap, overlijden, woonplaatsen?
En welke daarvan zijn betrouwbaar? Dit hangt samen met de vraag:
Wie stelt die bronnen op? Een belanghebbende, of een neutrale partij?
Denkt u bijv. aan de steeds terugkerende vaststelling van "de oudste mens" ter wereld of in een bepaald land op de wereld, door allerlei comités. Zij erkennen alléén oudste leeftijden uit landen waar al sinds oudsher een deugdelijke, betrouwbare bevolkingsregistratie en -administratie bestaat!
Zoals u misschien weet, is in de Westerse wereld de registratie van geboorten, huwelijken en overlijdens begonnen bij de kerken: de rooms-katholieke kerk bijvoorbeeld bepaalde in het concilie van Trente (1545-1563) dat er voortaan sprake zou zijn van vastlegging van huwelijken in een huwelijksregister.
In onze streken is van een burgerlijke stand van overheidswege, dus niet uitgaande van allerlei geloofsgemeenschappen maar van de staat, pas sprake sinds de periode 1792-1811: http://nl.wikipedia.org/wiki/Burgerlijke_stand .
- Op allerlei "losse" bronnen van vóór die tijd (dus vóór de systematische en het hele volk omvattende registratie van deze levensfeiten), of het nu overheidsbronnen zijn (van allerlei feodale instellingen, graafschappen, hertogdommen, koninkrijkjes, stadstaatjes, hoven, vorstendommetjes e.d.) of kerkelijke of handelsstukken of particuliere bronnen, zou ik als ik u was zéér kritisch zijn - want de kans is zeer groot dat die bronnen niet de optekening zijn van allerlei onderzoek naar neutrale feiten, maar integendeel een schriftelijke poging om het "wenselijke" - bijv. de gedroomde of gewenste afstamming van een vorstenhuis, adellijke familie, paus, militair, Romeinse vorst, Karel de Grote, Adam & Eva zelf, nóemt u maar op! - aannemelijk te maken "op papier" aan het omringende lezerspubliek, en daarmee een bepaald (ijdel!) doel te bereiken (erfenissen, landbezit, mogelijkheid van een huwelijk, enz.). In de Middeleeuwen kwam dit heel vaak neer op zwendel! Het ging hier dus niet om wetenschappelijke waarheidsvinding, maar om valsheid in geschrifte in dienst van belangen, reputatie, schone schijn!
- Zelfs voor die primaire bronnen (burgerlijke stand/bevolkingsregisters/DTB) die wij nu hebben, die geacht worden van goede kwaliteit te zijn, moet u kritisch blijven:
-- de kerkelijke registratie in het verleden omvatte nooit de hele bevolking van een gebied, want (a) niet iedereen is gelovig, (b) mensen hadden belangen om niet in allerlei kerkregisters iets op te laten tekenen (geheime kinderen, driedubbele huwelijken op meerdere plaatsen, enz.) , en (c) de kerk weigerde of veranderde zelf in haar registers de werkelijkheid van de aangevers (leefsituatie, namen enz.) in een volgens haar wereldbeeld geldende of wenselijke situatie (bijvoorbeeld bij onwettige geboorte, huwelijk van gemengde geloven, dood van een zelfmoordenaar, enz. enz.)
-- de burgerlijke stand is niet zelf actief op zoek naar levensfeiten, nee, zij is lijdelijk. Als er vanmiddag in NL een kind geboren wordt, en men houdt dat verborgen, of iedereen is te lamlendig om daarvan aangifte te doen, dan komt er geen aangifte tot stand, dùs geen geboorteakte, dùs geen "administratieve identiteit" : op papier "bestaat" zo iemand niet.
De BS controleert niet wie een biologische vader is, en is daarin ook (in ons systeem) niet geinteresseerd: zij registreert a.h.v. een wettelijk systeem of er volgens de wet een juridische vader is, en dat is alles. Voor de mens is dat niet de hele waarheid!
Weest u dus in de genealogie liefst steeds kritisch op uw bronnen, en voorzichtig als u erover spreekt of schrijft - ideaal zou zijn, te zeggen: "X is zo, volgens die bron Y".
Cynische mensen zeggen dan: "U probeert zich in te dekken!"
Nee, zo is het niet.
U kunt simpelweg alleen maar van zekerheden vertellen die u zelf heeft - en van veel bronnen die u tegenkomt in de genealogie hééft u zelf geen zekerheid,
maar vertellen dat Z volgens Y zo-en-zo is
(bv. "Volgens het bevolkingsregister woonde A in de B-straat te C van 1934 tot 1952") ,
wat u immers nu eenmaal gelezen heeft, is "altijd waar" !
Met vriendelijke groet,
Dimitri Vlas