Beste mijnheer Hendriksen,
Hier is het interessant om u een beetje te verdiepen in die tijd rond 1910 en haar mentaliteit, in het nogal wereldvreemde wettelijke afstammingsrecht, de betrokken instanties en hun bewaard gebleven documenten.
Die afkoopsom was voor een ambtenaar van de burgerlijke stand geen relevante informatie. Die onderzocht bij de aangifte alleen of er juridisch een vader was, dus of er iemand getrouwd was met de moeder, dan wel of er iemand juridisch de verantwoordelijkheid voor het kind had genomen, een erkenner. Een biologische vader was er natuurlijk altijd, maar veel mannen wilden niet met de moeder trouwen of het kind erkennen. En veel mannen konden dat juridisch ook niet eens, wie zelf getrouwd was mocht niet bij een andere vrouw een kind erkennen... denk bijv. aan de duizenden huisvaders die bij een dienstmeisje een kind verwekten. Gezien vanuit de hypocriete normen en waarden in die tijd leefde de man flierefluitend verder, want ook uit de registers bleek niets over zijn vaderschap, en het feit dat hij het meisje met een kind liet zitten. En het meisje dat overduidelijk moeder was zonder partner, wat ook voor de buitenwereld te zien was aan de registers van geboorte die alleen een moeder vermeldden, werd als zondig beschouwd, verdorven, en kwam meestal in een klooster of zgn. tehuis voor gevallen meisjes terecht, waar vaak ook nog de baby van haar werd afgepakt. Traumatische, hypocriete tijden.
In alle gevallen waarin er iets bijzonders is gebeurd in de verhouding tussen ouders en kinderen (bv. ontbreken van een juridische vader, adoptie, vermissing of overlijden van een ouder, echtscheiding, ondertoezichtstelling, uithuisplaatsing, ontzetting of ontheffing uit de ouderlijke macht, toevertrouwing door het OM aan pleegouders) is vanaf 1909 het voogdijregister een van de beste bronnen. Zie bijvoorbeeld http://www.gahetna.nl/vraagbaak/onderzoeksgids/voogdij-zuid-holland#na_1838 , http://www.gahetna.nl/collectie/archief/index/index/zoekterm/voogdijregister/aantal/20 en http://www.hetutrechtsarchief.nl/onderzoek/onderwerpen/voogdijzaken . De sets voogdijregisterkaarten die al zijn overgedragen aan archiefinstellingen vindt u beschreven op hun websites, in principe, bij de archieven van de kantongerechten. In uw geval, als we uitgaan van een geboorteplaats Arnhem, bijvoorbeeld hier, http://www.geldersarchief.nl/zoeken/?mivast=37&mizig=210&miadt=37&miaet=1&micode=1096&minr=881993&miview=inv2&milang=nl . Beste bronnen, omdat u daar niet alleen rechterlijke uitspraken mee kunt opsporen, maar ook maatregelen van de officier van justitie en handelingen of rapportages van voogdij-instellingen. Dit leidt naar veel voor u interessante archiefstukken.
Voogdijregisterkaart, naoorlogs model, voor de automatisering. Bron : www.stamboomforum.nl/familienamen/2/50697/0/lydia_faas
Vroeger werd de rechter altijd op de hoogte gebracht als er bij een geboorte sprake was van een kind dat juridisch alleen een moeder had, om voogdij te regelen. Ook de officier van justitie van het OM kon zijn betrokken, in het kader van een zgn. voorlopige toevertrouwing. Hun bemoeienis leest u in het Voogdijregister.
Vervolgens werd de gerechtelijke bemoeienis aanleiding voor de betrokkenheid van de Voogdijraad, de voorloper van de Raad voor de Kinderbescherming...
...en die leidde weer tot inschakeling van voogdij-instellingen, hulpverleningsinstellingen, tehuizen of eventuele kerkelijke welzijnsinstellingen...
...en instellingen voor inkomensondersteuning, zoals de gemeentelijke diensten Armbestuur, Armenzorg en Maatschappelijk Hulpbetoon, de voorlopers van de moderne Sociale Dienst...
De wet is hier belangrijk. Zoals ook in het moderne artikel 1:394 van het Burgerlijk Wetboek : de verwekker van een kind dat alleen een moeder heeft (een niet-erkend kind, juridisch vaderloos kind dus) is verplicht bij te dragen in het levensonderhoud van een kind. Overheids- en hulpverleningsinstellingen wezen de onwetende moeders met nadruk hierop, en drongen er bij de moeder meestal sterk op aan om dan ook de naam van de biologische vader te noemen. Niet alleen in het belang van de afstammingskennis bij het kind, maar zeker ook uit puur eigenbelang, om de moeder zover te krijgen inderdaad bij de rechter zo'n vordering in te stellen tegen de biologische vader, waarmee zij, de overheids- en hulpverleningsinstellingen, hoopten van de door hen gemaakte kosten bij de hulpverlening aan moeder en baby een groot deel te kunnen terugkrijgen, verhalen op die biologische vader.
Al die schriftelijke verslaglegging van de bemoeienis van al die rechters, overheden en instellingen, kan dus voor u interessant zijn, want in veel gevallen zijn er archieven bewaard gebleven van een instantie bij welke de moeder zich heeft uitgesproken over de identiteit van de biologische vader.
- Nu is het belangrijk dat u eerst, als het ware, genealogisch goed uw huiswerk heeft gedaan over de betrokken baby en moeder. Geboorteakten, inschrijvingen in het bevolkingsregister tot 1939, uittreksels uit de persoonskaart door het CBG. Met de adressen kunt u bijv. via Google of Archieven.nl onderzoeken of het telkens om eigen woonadressen, pleeggezinnen, opvanghuizen, kloosters of klinieken is gegaan.
- Een goed stappenplan in uw geval is dus, om vervolgens te beginnen met het zoeken naar die voogdijregisterkaart in het archief. Maak een goede foto of kopie ervan. Loop alle daarop vermelde data, beslissingen, uitspraken, maatregelen en instanties na, en zoek meteen in de archiefinventarissen op internet of er van die instanties nog archieven bewaard zijn gebleven. Als u daarin verwijzingen tegenkomt naar verdere data, beslissingen, uitspraken, maatregelen en instanties, noteer dan ook die goed, en ga dan ook die sporen na. Zijn de archieven bewaard, vraag dan de voor u relevante documenten bij de archiefinstellingen ter inzage, en maak kopieen.
De meeste kans voor een goed genealogisch resultaat heeft u, als u letterlijk probeert dit hele netwerk voor u te zien, van moeder, baby, biologische vader, rechter en OvJ, Voogdijraad, voogdij- en hulpverleningsinstellingen, gemeentelijke dienst Armenzorg, Armbestuur resp. Maatschappelijk Hulpbetoon, tehuizen, evt. kerkelijke sociale instellingen, en evt. andere betrokkenen. Zij allemaal leverden schriftelijke stukken, en de kunst is uit te vinden wat er bewaard is gebleven. Alles staat met elkaar in verband, archieven bewaren van veel instanties nog een schat aan documenten, en alleen u kunt ook die documenten logisch bijelkaarbrengen, zodat een logisch, zo compleet mogelijk beeld ontstaat. Geen losse feitjes, maar een inzicht bij u, een verhaal over hoe de gang van zaken was in het leven toen, liefst inclusief de namen van baby, moeder en biologische vader natuurlijk. Moeilijk werk, maar mooi werk!
Succes met uw onderzoek,
met vriendelijke groet, Dimitri Vlas