Als beroeps-geoloog en amateur genealoog voel ik me extra verwend als ik iets vind wat in beide sferen ligt.
Rond de kerst las ik een artikel in “The Economist” van 22 Dec.2007 getiteld: “The summer of Acid Rain”. Hierin wordt de 1783 uitbarsting van de Laki vulkaan op IJsland beschreven en de gevolgen daarvan op IJsland en de verdere wereld.
De uitgestoten gassen bevatten enorme hoeveelheden zwavel di-oxide. Deze eruptie produceerde in twee dagen dezelfde hoeveelheid van dit gas als de tegenwoordige gehele Europese industrie in een jaar. Maar deze uitbarsting duurde niet twee dagen: de vulkaan was actief van 8 Juni tot het einde van October 1783. Normaal zouden de gassen naar het noorden geblazen zijn maar door een stabiele rug van hoge luchdruk over Noordoost Europa werd de Laki wolk in plaats naar het zuidoosten, dus naar W. Europa geblazen. Ooggetuige verslagen vertellen van “droge mist wolken en een dulle, bloedrode zon. Uit N. Italie werd gerapporteerd dat heel N. Italie onder een soort waas lag en naar rotte eieren stonk. In Engeland vergeelde het graan en het leek alsof het door vorst aangetast was. In midzomer van 1783 had deze “mist” zich als een deken over Europa uitgebreid. De volgende winter 1783-84 bleek een hele strenge. Het vulkanische stof en de gassen in de atmosfeer blokkeerde het zonlicht en kaatste het terug naar de zon. Na een paar jaar keerden het normale weerpatroon echter weer terug en iedereen vergat de “doge mist”.
Nu naar de genealogie: Kerk boeken uit Engeland uit die tijd vertellen van een piek in het aantal overledenen in Juli-August 1783. Sommigen schattingen zijn dat 5% van de totale bevolking overleed in Frankrijk. Opvallend was dat het betrof vooral jongeren en vrouwen die buiten op de akkers werkten.
Het leek me toe dat als dit zo’n heftige gebeurtenis was, dit terug te vinden moet zijn in onze bestanden. Ik heb maar de beschikking over een paar volledige bestanden. Omdat ik in Canada woon doe ik alles per internet en haal veel van mijn informatie van sites als “Van papier naar Digitaal”
(http://www.den-braber.nl/vpnd/statuspagina-ov.html). Zo had ik net alle geboorten in Ootmarsum (N.H.) geindexeerd. Vele begraafboeken zijn nog niet gedigitaliseerd. Dus het is moeilijk om daar iets over te zeggen.
Mijn redenatie was dat ook iets te zien zou moeten zijn in het aantal geboortes (dopelingen). En jawel hoor, een grafiek van het aantal geboorten In Ootmarsum laat een duidelijke “dal” zien over de periode 1783-1785. Eenzelfde soort grafiek van dopelingen in Zwartsluis
(index te vinden op:
http://de-wit.net/bronnen/zwartsluis-dopen-1657-1821.htm) geeft niet zo zeer een dal te zien maar wel een afvlakking in het aantal dopelingen. Misschien heeft het feit dat Ootmarsum waarschijnlijk meer landbouwers in het bestand heeft dan Zwartsluis (meer een stadje) daar iets mee te maken.
Voor wetenschappers onder u: ik weet dat dit alles niet rigoreus statistisch getest is: ik signaleer alleen maar interessante fenomenen en zal op een later tijdstip met meer gegevens weleens wat statistiek gaan doen.
Het is misschien interessant om na te gaan of er na deze periode een toename is in het aantal weduwen and weduwnaars die hertrouwen.
Wie kent meer van dit soort gebeurtenissen die zo’n grote invloed hadden op het wel en wee van onze voorouders, zonder dat zij er mischien zelf ook maar iets van af wisten?
Hein de Vries
(met excuses voor eventueel stuntelig nederlands: ik ben al over 30 jaar weg uit NL).