Beste medelezers,
1. Om ook maar eens een duit in het zakje te doen bij deze discussie: ik heb helemaal niet zoveel problemen met het CBG. Denk wel dat veel mensen hier onbewust het volgende doen:
- bij al hun woede zich een beetje opstellen als "consumenten" tegenover één of ander ordinair bedrijf ("ik betaal dit en nu eis ik dat", inclusief allerlei absurde juridische haarkloverijen), maar daar gaat het hier niet om. Het CBG is een non-profit-instelling met een maatschappelijk doel. Zij is een in de wet erkende partner van de Staat: beheerder van het Centraal Archief van Overledenen, en i.h.a. van de genealogische verzamelingen van het Rijk. Die vertrouwenspositie zegt al heel veel. Daarnaast neemt het CBG een vrij unieke plaats in het Nederlandse "landschap" van erfgoed-instellingen als archieven en musea in: dagelijks, relevant belang voor het functioneren van de samenleving anno 2015. Het werk van politie/justitie, van overheidsinstellingen als de Raad voor de Kinderbescherming en hulpverleningsinstellingen als de Fiom, van historici en medisch-genealogen en aan allerlei belangrijks dat de overheid soms "laat liggen" (denkt u aan tv-programma's als "Spoorloos" en "Vermist") heeft veel te danken aan het CBG; het werk van notarissen kàn zelfs absoluut niet zonder de hulp van het CBG. Vergeet dat niet, als u weer eens klaagt vanuit uw eigen kleine belang (hobby!) als stamboomonderzoeker.
- in al hun opstandigheid en ontevredenheid vergeten, het eens vanuit een wat breder perspectief te zien, en niet alleen maar vanuit het wat verwende wereldje van een Nederlandse genealoog. Waar vindt u dat, zo'n breed en publieksvriendelijk (ja, ondanks alles wat u hierboven noemt) pakket aan moderne, professionele, niet-commerciele dienstverlening, samengebracht in één uitstekend bereikbare, landelijke centrale instelling?
Zoiets vergelijkbaars (niet te vergeten: beheerder van een prima historisch bevolkingsregister op papier, de PK's / PL's ; en een gratis goede historische burgerlijke-stand-database op internet, WieWasWie, gered van de totale ellende door het CBG; en een grote collectie digitale familie-advertenties en Rode-Kruis-akten / Duitse akten, en veel microfilms van bronnen uit het grensgebied).... denkt u soms dat u dit ook in Belgie vindt, of in Groot-Brittannie, in Duitsland, in Frankrijk? Mag ik even hartelijk lachen!?
Mag ik er, voor de zóveelste keer, even op wijzen dat Nederlandse genealogen als het ware "ten onder gaan aan hun eigen verwendheid", nu we hier in een genealogisch paradijs leven, ook dankzij het CBG? Noemt u mij eens een land waar genealogen het net zo goed hebben, qua open toegankelijke bronnen en instellingen?
2. Om hierop een kleine nuancering te maken: het is mijn indruk dat de "paarse krokodil in de kamer" waarover niemand hier met zóveel nadruk spreekt, de collectie PK's en PL's, in het dagelijks leven van de meeste genealogen de al-ler-belangrijkste reden is waarom (en situatie waarin) we ueberhaupt met het CBG te maken hebben. Zeker niet het bezoek aan de studiezaal. Dat document moet naar u toe, verder interesseert 99% van u dat hele CBG niets; het zij zo.
Zie het vóór u: in de praktijk gaat het erom, hoe i.h.a. die informatie (archiefcollecties) die dat archief beheert (X) bij u terechtkomt (Y) - en dat op de beste (met bescherming van het erfgoed!), snelste, gemakkelijkste en als het even kan ook goedkoopste manier. In die "voorstelling" is het CBG hooguit een middel, niet uw doel.
Het geklaag hierboven over personeel, collecties en apparatuur op de studiezaal ter plaatse in Den Haag mag hier en daar soms terecht zijn, maar dat is niet de kwestie: dat is een achterhaalde zaak.
Kijkt u zelf eens rond in de wereld van archieven om u heen: studiezaalbezoek loopt al já-ren met dramatische percentages terug, de burger verwacht nu eenmaal (realistisch of niet) dat zoveel mogelijk informatie via internet beschikbaar is of uiteindelijk komt. Studiezalen en bezoekersgebouwen zijn uiteindelijk een aflopende zaak. "Meningen" van u daarover zijn leuk en aardig, maar in wezen voor de werkelijkheid niet interessant: 'de karavaan rijdt verder'. Archieven hebben hier nu eenmaal mee te maken, de maatschappelijke ontwikkeling is een feit, en dus moeten zij hierop reageren.
Het is crisistijd en zij kunnen hun euro's maar één keer uitgeven, dus zullen zij steeds vaker aandacht / energie / middelen steken in online-aanbod, i.p.v. grote gebouwen met studiezalen waar minder en minder mensen komen, studiezaalpersoneel, huur, verwarming, verzekering, enz. enz. Went u er maar aan (denk ik) dat zij in de toekomst mogelijk steeds meer zullen verdwijnen; er zal nooit genoeg geld, noodzaak en serverruimte zijn om àlle archiefcollecties te digitaliseren en/of op internet te plaatsen, maar in elk geval alles wat u fysiek in handen kunt nemen maar te omvangrijk is om (net als archiefstukken) te digitaliseren (boeken!), kan ook naar een bibliotheek toe.
Archieven, waaronder het CBG, zien de noodzaak allang, want hun visie is alert, en hun middelen zijn beperkt; nú de stamboomonderzoeker nog. Simpel gezegd stellen zij zich steeds vaker zelf ook de vraag: waarvoor hèbben wij eigenlijk nog een studiezaal, voor welk gedeelte van wat wij te bieden hebben is die nog nodig? En, iets breder gezien: Nu die studiezaal maar één van de "kanalen" is voor onze dienstverlening, hoe kunnen wij dan ueberhaupt een zo groot mogelijk publiek bereiken met ons aanbod, niet alleen die geluksvogel of 1,5 paardekop die toevallig in de buurt woont?
90 Procent van de genealogen zal die ontwikkeling ook onmiddellijk toejuichen: niet iederéén beschikt over de tijd en de middelen om zomaar even "voor de hobby" stad en land af te reizen naar allerlei archieven en archiefjes, van grote steden als Den Haag tot allerlei kleine plaatsjes; en bovendien is het voor buitenlandse genealogen die onderzoek in Nederland doen meestal sowieso ondoenlijk. Online is niet te verslaan: overal en 24 uur per dag beschikbaar, dus 99 van de 100 keer de ideale weg naar bewaard archiefgoed; online heeft ook op archiefgebied vanzelfsprekend de toekomst. - Vergelijk het maar met de pinautomaat en het internet-bankieren: geld opnemen doe je allang niet meer in een bankgebouw, overschrijvingsformulieren en acceptgiro's worden afgeschaft.
Bovendien zijn er (m.i.) véél te veel archiefinstellingen in Nederland: een enorm versplinterd geheel aan nationale, provinciale (RHC's), regionale, WGR- en gemeentearchieven en -archiefjes. Soms op het platteland zelfs nog bij gemeenten die géén eigen archiefgebouw (!) hebben, ondergebracht in een kamertje van het gemeentehuis zelf, waar je dan op-hoop-van-zegen één gribus-achternamiddag in de week terecht kunt, zeg: dinsdagmiddags tussen 2 en 4, en dan alleen nog "op afspraak". Brrrr.
Hoogste tijd om schoon schip te maken! Wetsvoorstel : archiefinstellingen alléén nog (a) op nationaal niveau (NA, CBG, NIMH,...), en (b) in de 4 grote steden en (c) op RHC-niveau (max. 1 per provincie); kláár. - Geen gezeur van mensen in de trant van "Ja, verdorie, ik woon in Bergen op Zoom en nu moet ik voor iets over mijn stad helemaal naar Den Bosch"; helaas, pindakaas; dat geklaag is niet meer van deze tijd. Hef al die streek- en gemeentearchieven ònder het niveau van de provincie op, en er komen vàst miljoenen vrij voor digitalisering en internet-plaatsing; opgelost.
Kijk bijvoorbeeld eens naar kleine dorpsgemeenten die fuseren tot één nieuwe gemeente, waar dan vaak de afdeling Burgerzaken maar in één woonplaats overblijft, en die in de kleinere woonplaatsen worden afgeschaft. Iedereen staat op zijn achterste benen. Tot je ze vraagt: hoe vaak kòmt u eigenlijk bij Burgerzaken dan, dat u die gemeentewinkel zo dicht bij u in het dorp wilt hebben? "Uhh, tsja, eens kijken... paspoort, rijbewijs, ID-kaart, de rest kan online... ééns in de 5 jaar". Nou dan... zie ook de rechtbanken, regiokantoren van het Kadaster, vestigingen van het Werkbedrijf (oude CWI's / Arbeidsbureaus), enz. enz.
Als een steeds groter gedeelte van de dienstverlening via internet kan gaan, wordt de behoefte aan een fysiek gebouw op relatief korte afstand veel kleiner, dus hoeven er ook minder van die gebouwen te zijn.
Tenslotte zal het u een zorg zijn waar het materiaal berust waarin u geinteresseerd bent, als het maar voor u beschikbaar komt. Vergelijk de denkfout die ook middenstanders en omroepen stééds weer maken: "Mooi spul, exclusief bij óns!" Wie interesseert dat nou, wie het aanbiedt? Als je er maar áán komt!
Maar even weer on-topic: went u er a.u.b. aan dat dienstverlening "ter plaatse, op de studiezaal" steeds meer zal afnemen ten gunste van online-aanbod, bij allerlei archiefinstellingen, ook het CBG; 't is simpelweg een maatschappelijke ontwikkeling, klagen is zinloos, en ook unfair. Wat het CBG doet, is dus juist 100% passend bij wat een archiefinstelling moet doen die professioneel in "interactie" meegaat met haar tijd, reagerend op haar vakgebied en haar publiek : studiezaal-afbouw is niets bijzonders, niets kwaadaardigs, niets onprofessioneels.
3. Dit alles gezegd zijnde: het is mooi dat het CBG anno 2015 de tekenen des tijds oppikt, en verder niets ten nadele van het CBG; maar ik vind wel dat die instelling, op het deelgebied van haar dienstverlening aan genealogen, haar kernactiviteit daarbinnen (afgifte van extract-PL's en PK-uittreksels) niet helemaal "state of the art" verricht. Dat kan beter en moderner, véél moderner.
Het voorbeeld ligt er: het Amsterdamse Stadsarchief, op dit gebied al heel lang het meest professionele, voouitstrevende archief in Nederland; voorbeeld en richtinggevend voor alle anderen. PK's, archiefkaarten, woningkaarten, marktkaarten, bevolkingsregister-bladen en een steeds toenemende rijkdom aan digitale archiefcollecties: meestal is alles uitstekend toegankelijk via databases op naam, en voor een klein bedrag "realtime" in 2 minuten op uw computer, waar ter wereld u ook bent.
Inspiratie voor het fatsoenlijk en bij-de-tijds op internet beschikbaarstellen van de enorme PK/PL-collectie ( uittreksels) zou het CBG ook bij haar eigen Digitale Studiezaal kunnen vinden (zie: Familie-advertenties), als je alles in het groot bekijkt (en niet naar de zoekmogelijkheden) : je zoekt een document op, je kunt het direct tegen een kleine vergoeding bekijken en downloaden, alles real-time; er komt geen formulier, wekenlange aanvraagprocedure of papier aan te pas.
Nogmaals: het Stadsarchief Amsterdam is hèt grote voorbeeld. Maar het CBG doet daar niets mee, helaas.
- Het feit dat je voor uittreksel-PK's en -PL's een formulier moet downloaden, uitprinten en met de pen invullen, met de "ouderwetse post" in een envelop naar het CBG moet sturen, dan 3 tot 5 weken moet wachten (!) en dan een envelopje krijgt toegezonden : tsja, het resultaat is natuurlijk nog stééds fantastisch, maar de weg ernaartoe is, laten we eerlijk zijn, niet meer van deze tijd; 19e-eeuws.
Het enige wat ik kan bedenken dat die formulier-methode noodzakelijk zou maken, is dat men daarop zich identificeert als de aanvrager, met naam/adres en evt. lidnummer, en dat de wet (Wet/Besluit/Regeling GBA resp. BRP), of het contract waaronder het PK/PL-archief aan het CBG is overgedragen, die identificatie eist - maar dit kan toch anno 2015 ook op een andere, modernere manier!?
Het CBG zou toch allereerst een simpel online-aanvraagformulier in de website zèlf kunnen ontwerpen, en heel simpel om aansluiting kunnen vragen bij het DigID-systeem, om de identiteit van de aanvrager absoluut zeker vast te stellen doordat deze zich inlogt via DigID? En voor aanvragers van buiten Nederland bijvoorbeeld een attachment-knop kunnen toevoegen voor een kopie van hun paspoort/ID?
- Het feit dat die persoonskaart-/PL-uittreksels "op papier" naar je toekomen, via de trage post: nogmaals, ook dit is niet meer van deze tijd. Waarom niet in de vorm van scans, via de e-mail? Hoeveel kopieerpapier zou dat op jaarbasis schelen, hoe duurzaam is dàt?
- Of is dàt het probleem misschien: dat die PK's bij het CBG zelf alleen op papier beschikbaar zijn? Heeft het CBG die collectie van miljoenen persoonskaarten soms nog niet ingescand, niet digitaal beschikbaar?
Wel, laat het CBG zich dan dáár op richten, digitalisering van die PK-collectie (zie bij FS), dat lijkt me wel prioriteit nummer 1. - En de afgifte van een uittreksel met afdekking van bepaalde vakken dan, de godsdienst, gemeentelijke aantekeningen e.d., hoe moet dat dan? - Dat kun je allemaal oplossen, hetzij geautomatiseerd via patroonerkenning, hetzij via mensenwerk door het toepassen van een "afdek-sjabloon" bij het maken van een "uittreksel-scan". Nog véél professioneler is het natuurlijk, die PK's meteen al in 2 versies te digitaliseren: de originele versie (die uiteindelijk toch eens openbaar zal worden, ik geloof in 2064) en de uittreksel-versie.
- En ik begrijp heel goed dat de inhoud van de originele, gehele persoonskaart deels vertrouwelijk is, dus niet voor het grote publiek bestemd - je zult dus nooit miljoenen PK's compleet online kunnen "plempen", want voor het grote publiek mag alleen een uittreksel ervan zichtbaar worden gemaakt.
Maar zou het CBG niet simpelweg op de website een index kunnen opnemen van namen, initialen, geboorte- en overlijdensjaar, partners familienaam, voor de PK's/PL's die het ueberhaupt in de collectie aanwezig heeft, dus een doorzoekbare database, zodat de geinteresseerde onderzoeker daarin inzicht en overzicht kan krijgen? (Het gaat tenslotte om overleden personen, dus alleen online-publikatie van die namen en data geeft geen privacy-problemen). Liefst met een simpele aanklik-optie om de desbetreffende kaart meteen ook te bestellen? (Vergelijk hierbij het ideale voorbeeld van het Stadsarchief Amsterdam.)
- En nu we hier toch met innovatie en rationalisering bezig zijn: zou het CBG op dit gebied de samenwerking kunnen zoeken met het Vestigingsregister, dat een vergelijkbare collectie beheert, ook voor duizenden genealogen interessant en relevant, zodat ook dáár digitalisering, moderne aanvraag en een index ontstaan?
Dit punt 3 is voor mij persoonlijk, zo'n beetje, de énige "verzuchting" voor wat betreft het CBG (met verder alle waardering) anno 2015 (zucht, zucht, zucht). Puur als (verwende) verbazing over een niet-eigentijdse, verbijsterende (maar wellicht gewoon door wetgeving, personeels-, geld- of tijdgebrek veroorzaakte) situatie: niet als klacht.
"No further questions..." ;)
met vriendelijke groet, Dimitri Vlas